ఫహద్ జుబేరి, తన వంతుగా, అదే వాస్తవికతను విశ్లేషించడానికి వేరొక ఎంట్రీ పాయింట్ను ఉపయోగించారు: ‘ప్యూనిటివ్ డొమిసైడ్స్'(శిక్షాత్మక గృహ విధ్వంసాలు), ఇందులో హింస వ్యాప్తిని శిక్షించడానికి ముస్లింల ఇళ్లను ధ్వంసం చేయడం ఉంటుంది. ఇక్కడా మళ్లీ వారే బాధితులే అయ్యారు.
హిందూ జాతీయవాద విజిలెంట్ల రెచ్చగొట్టే చర్యల వల్ల ఈ హింసలు జరుగుతాయి. జహంగీర్పురి(ఉత్తర ఢిల్లీ)లో జుబేరి అధ్యయనం చేసిన కేసులో, వారు హనుమాన్ జయంతి సమయంలో బలాన్ని ప్రదర్శించడానికి – సాధారణంగా – ఊరేగింపులను అడ్డం పెట్టుకుంటారు.
బజరంగ్ దళ్ విజిలెంట్లు పాలుపంచుకున్నప్పటికీ, పోలీసులు వారిని వారి దారిన పోనిచ్చారు, మున్సిపల్ అధికారులు – బీజేపీ నియంత్రణలో ఉన్నవారు – ప్రమేయం ఉన్న ముస్లింల ఇళ్లను కూల్చివేయడానికి బాధ్యత తీసుకున్నారు, అంతా చట్ట పరిధిలోనే, ఈ భవనాలు ‘పబ్లిక్ స్పేస్ను ఆక్రమించాయి’ అని వాదించారు.
మరోసారి, బాధితుడు ఏదో ఒక చట్టం పేరిట నేరస్థుడిగా పరిగణించబడటం ద్వారా శిక్షించబడతాడు, ఇది నేడు రోహింగ్యా శరణార్థి ద్వారా ప్రతిబింబిస్తున్న మధ్యయుగ దురాక్రమణదారుడి జాతీయవాద మూస పద్ధతిని ప్రతిధ్వనిస్తుంది అంటారు ఫహద్ జుబేరి.
సోమా బసు వ్యాసం, ఇది కూడా ఢిల్లీ శివారు ప్రాంతానికి సంబంధించినది, 2020 పోగ్రోమ్, దాని తదనంతర పరిణామాల ద్వారా హిందువులు, ముస్లింల మధ్య హింసకు సంబంధించిన ఇతర కోణాలను అన్వేషిస్తుంది.
అన్నింటికంటే మొదటిది, అవతలి వ్యక్తిని అమానవీయంగా మార్చడాన్ని ప్రతిబింబించే అపూర్వమైన క్రూరత్వాన్ని మనం ఇక్కడ ఎదుర్కొంటాము, దీనిని హిందుత్వ ప్రతిపాదకుల ప్రచారం ద్వారా మాత్రమే వివరించవచ్చు: తల్లి ముందే కొడుకును హింసించిన వృత్తాంతం భరించలేనిది. అయినప్పటికీ సాక్ష్యాలలో చేర్చవలసి వచ్చింది.
ఈ విపరీతమైన హింస కొత్తది కాదు, కానీ భారత రాజధానిలో దాని సాధారణీకరణ కొత్తది.
అదేవిధంగా, మత హింస వ్యాప్తికి పుకార్లు ఎల్లప్పుడూ దోహదం చేసినప్పటికీ – ముఖ్యంగా వాస్తవికతను వికృతీకరించడం ద్వారా – సోమా మీడియా యుగంలో ఈ పరిమాణం ఒక కొత్త స్థాయిని సంతరించుకుంది. ఈ స్పష్టమైన అంశాలకు, బసు ఊహాజనిత ప్రపంచానికి చెందిన ఒక అంశాన్ని జోడించారు: రెండు వర్గాల నుంచి బతికి ఉన్నవారు తాము నిరంతరం నడుస్తూ దాటే సమీపంలోని కాలువలోకి విసిరేసిన చనిపోయినవారి దెయ్యాల భయంతో వెంటాడబడుతున్నారు, మారణహోమం జ్ఞాపకాల నుంచి తప్పించుకోలేకపోతున్నారు; ఈ కోణం ద్వారానే హిందువులు, ముస్లింల మధ్య హింస రోజువారీ జీవితంలో భాగమవుతుంది.
విహంగ్ జుమ్లే ఇంటర్వ్యూ చేసిన ముస్లింలు కూడా తమ జ్ఞాపకాల నుంచి ఒక పెద్ద గాయాన్ని తుడిచిపెట్టలేకపోయారు: 1993 బొంబాయి పోగ్రోమ్, ఇది వారి మధ్యతరగతిని – అలాగే జుమ్లే పరిశోధన వస్తువైన నగరంలోని ఉన్నత వర్గాలను కూడా అపూర్వమైన రీతిలో ప్రభావితం చేసింది. నరేంద్ర మోదీ అధికారంలోకి రావడంతో ఈ జ్ఞాపకాన్ని మళ్లీ తట్టి లేపినట్లయ్యింది. ఇది ముస్లింలు మరో కొత్త పరిణామానికి విడదీయరాని ప్రవర్తనలను అవలంబించేలా చేసింది: ముంబై వంటి కాస్మోపాలిటన్ సంస్కృతికి పేరుగాంచిన నగరంలో కూడా, వర్గ హింస నిపుణులచే అరుదుగా అధ్యయనం చేయబడే సంపన్న ముస్లింలు తమను తాము ఎలా రక్షించుకోవాలి? అన్న మీమాంసకు లోనయ్యారు.
మిశ్రమ నివాస భవనాలకు దూరంగా, ఒక కొత్త రకమైన గెట్టోలలో సమిష్టిగా ఉండటం ద్వారా, బహిరంగంగా ముస్లింలుగా కనిపించకుండా ఉండటం ద్వారా జీవనం కొనసాగిస్తున్నారు.
వివక్ష నుంచి తప్పించుకోవడానికి ఇది సరిపోదు. అంతిమంగా, సంపన్న ముస్లింలు కూడా తమను బాధించే కళంకాన్ని మౌనంగా భరిస్తున్నారు, దిగమింగుకుంటున్నారు.
ఈ గ్రంథాలన్నీ ప్రత్యక్ష సమాచారం ఆధారంగా వెలువరించినవి, చాలా విలువైనవి. ఈ నలుగురు రచయితలు ఇక్కడ మనకు ఉత్తమ శ్రేణి ఎథ్నోగ్రాఫిక్ సమాచారాన్ని అందిస్తున్నారు.
సైన్సెస్ పో, ప్రిన్స్టన్ యూనివర్సిటీ, కొలంబియా యూనివర్సిటీల నేతృత్వంలోని పరిశోధనా ప్రాజెక్ట్లో భాగంగా వారు మూడేళ్ల కాలంలో ఈ అధ్యయనం చేపట్టారు.
‘ఇండియన్ ముస్లిమ్స్ ఇన్ ఆన్ ఎరా ఆఫ్ హిందూ మేజారిటేరియనిజం’ శీర్షికతో సాగిన ఈ సామూహిక పరిశోధన హెన్రీ లూస్ ఫౌండేషన్ ఆర్థిక సహాయంతో సాధ్యమైంది, టోబీ వోల్క్మాన్ ఒక అద్భుతమైన అనుసంధానకర్తగా పనిచేశారు.
ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాలుపంచుకున్న మేధావుల కూటమి ఇమ్మాన్యుయేల్ కట్టన్, యుఎస్ సైన్సెస్ పో ఫౌండేషన్కు చెందిన అన్నే స్కాటోలిన్లు అందించిన సహకారానికి కృతజ్ఞతలు తెలుపుకున్నారు.
కొన్ని పత్రాల ముసాయిదాలు రాఫెల్ సుసెవిండ్ ఆధ్వర్యంలోని ప్యానెల్లో కింగ్స్ కాలేజ్(లండన్)లో జరిగిన 2024 బాసాస్ సదస్సులో సమర్పించారు.
గమనికలు..
బ్రిటిష్ పాలనలో హిందూ, ముస్లింల మధ్య సాగిన హింస అధ్యయనంలో అల్లర్ల ముఖ్య పాత్ర రిచర్డ్ లాంబెర్ట్ రాసిన మార్గదర్శక పుస్తకంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది, ఇది 1951లో ఆయన రాసిన డాక్టరల్ థీసిస్ ఆధారంగా రూపొందించబడింది, హిందూ-ముస్లిం రైట్స్, ఢిల్లీ, ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, 2013.
బ్రాస్ ఐఆర్ఎస్ పనితీరును ఇతర నగరాలలో, ముఖ్యంగా కాన్పూర్, అలీఘర్లలో రెండు పుస్తకాలలో ప్రస్తావించారు: థెఫ్ట్ ఆఫ్ ఆన్ ఐడల్: టెక్స్ట్ అండ్ కాంటెక్స్ట్ ఇన్ ద రిప్రజెంటేషన్ ఆఫ్ కలెక్టివ్ వయొలెన్స్, ప్రిన్స్టన్, ప్రిన్స్టన్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, 1997, ది ప్రొడక్షన్ ఆఫ్ హిందూ-ముస్లిం వయొలెన్స్ ఇన్ కంటెంపరరీ ఇండియా, ఢిల్లీ, ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, 2003.
సూచనలు..
బ్రాస్, పాల్ ఆర్. 1977. “ఎ రిప్లై టు ఫ్రాన్సిస్ రాబిన్సన్.” ది జర్నల్ ఆఫ్ కామన్వెల్త్ అండ్ కంపారిటివ్ పాలిటిక్స్ 15 (3): 231-234.
బ్రాస్, పాల్ ఆర్. 2006. ఫార్మ్స్ ఆఫ్ కలెక్టివ్ వయొలెన్స్: రైట్స్, పోగ్రోమ్స్, అండ్ జెనోసైడ్ ఇన్ మోడ్రన్ ఇండియా. గుర్గావ్: త్రీ ఎస్సేస్.
డుమోంట్, లూయిస్. 1988 (1966). “నేషనలిజం అండ్ కమ్యూనలిజం.” ఇన్ అపెండిక్స్ డి ఇన్ హోమో హైరార్కికస్: ది కాస్ట్ సిస్టమ్ అండ్ ఇట్స్ ఇంప్లికేషన్స్, 321-322. న్యూఢిల్లీ: ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్.
ఫ్రీట్యాగ్, సాండ్రియా బి. 1990. పబ్లిక్ అరేనాస్ అండ్ ది ఎమర్జెన్స్ ఆఫ్ కమ్యూనలిజం ఇన్ నార్త్ ఇండియా. ఢిల్లీ: ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్.
గాబోరియో, మార్క్. 1985. “ఫ్రమ్ అల్-బరుని టు జిన్నా.” ది ఆంత్రోపాలజిస్ట్ 1 (3): 9-10.
హసన్, ముషిరుల్. ఎన్డీ “కమ్యూనల్ రైట్స్ ఇన్ మొరాదాబాద్, 1980: ఎకానమీ, పాలసీ అండ్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ రిగ్రెషన్.” ఇన్ అకేషనల్ పేపర్స్ ఆన్ హిస్టరీ అండ్ సొసైటీ 19, ఎడిటెడ్ బై డాక్టర్ రవీందర్ కుమార్, 1-19. న్యూఢిల్లీ: నెహ్రూ మెమోరియల్ మ్యూజియం అండ్ లైబ్రరీ.
హసన్, వసీమ్. 2026. “‘కమ్యూనల్ ఐడియాలజీ’: ఎన్ఎస్ఏ అజిత్ దోవల్ ఫేసెస్ బ్యాక్లాష్ ఓవర్ రిమార్క్స్ ఆన్ ‘రివెంజ్’ ఫర్ టెంపుల్ లూటింగ్.” ది హిందుస్థాన్ గెజిట్, జనవరి 13, 2026.
జాఫ్రెలాట్, క్రిస్టోఫ్. 1998. “ది పాలిటిక్స్ ఆఫ్ ప్రొసెషన్స్ అండ్ హిందూ-ముస్లిం రైట్స్.” ఇన్ కమ్యూనిటీ కాన్ఫ్లిక్ట్స్ అండ్ ది స్టేట్ ఇన్ ఇండియా, ఎడిటెడ్ బై అతుల్ కోహ్లీ అండ్ అమృతా బసు, 58-92. ఢిల్లీ: ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్.
జాఫ్రెలాట్, క్రిస్టోఫ్. 2024. గుజరాత్ అండర్ మోదీ: ది లాబొరేటరీ ఆఫ్ టుడేస్ ఇండియా. లండన్: హర్స్ట్.
కాకర్, సుధీర్. 1990. “సమ్ అన్కాన్షస్ ఆస్పెక్ట్స్ ఆఫ్ ఎత్నిక్ వయొలెన్స్ ఇన్ సౌత్ ఆసియా.” ఇన్ మిర్రర్స్ ఆఫ్ వయొలెన్స్: కమ్యూనిటీస్, రైట్స్ అండ్ సర్వైవర్స్ ఇన్ సౌత్ ఆసియా, ఎడిటెడ్ బై వీణా దాస్, 135-145. ఢిల్లీ: ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్.
పాయ్, సుధా, సజ్జన్ కుమార్. 2018. ఎవ్రీడే కమ్యూనలిజం: రైట్స్ ఇన్ కంటెంపరరీ ఉత్తర ప్రదేశ్. న్యూఢిల్లీ: ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్.
పాండే, జ్ఞానేంద్ర. 1991. “ఇన్ డిఫెన్స్ ఆఫ్ ది ఫ్రాగ్మెంట్: రైటింగ్ అబౌట్ హిందూ-ముస్లిం రైట్స్ ఇన్ ఇండియా టుడే.” ఎకనామిక్ అండ్ పొలిటికల్ వీక్లీ, యాన్యువల్ నంబర్ 26 (11-12): 559-572.
రెడ్డి, జగ్మోహన్. 1971. రిపోర్ట్: ఇంక్వైరీ ఇన్టు ది కమ్యూనల్ డిస్టర్బెన్సెస్ ఎట్ అహ్మదాబాద్ అండ్ అదర్ ప్లేసెస్ ఇన్ గుజరాత్ ఆన్ అండ్ ఆఫ్టర్ సెప్టెంబర్ 18, 1969. గాంధీనగర్: గవర్నమెంట్ ఆఫ్ గుజరాత్.
రాబిన్సన్, ఫ్రాన్సిస్. 1977. “నేషన్ ఫార్మేషన్: ద బ్రాస్ థీసిస్ అండ్ ముస్లిం సెపరేటిజం.” జర్నల్ ఆఫ్ కామన్వెల్త్ అండ్ కంపారిటివ్ స్టడీస్ 15 (3): 215-230.
టర్నర్, విక్టర్. 1974. డ్రామాస్, ఫీల్డ్స్, అండ్ మెటాఫర్స్: సింబాలిక్ యాక్షన్ ఇన్ హ్యూమన్ సొసైటీ. ఇథాకా, ఎన్.వై, అండ్ లండన్: కార్నెల్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్.
విల్కిన్సన్, స్టీవెన్. 2000. “ఫ్రాయిడ్స్ కల్కుల్స్ ఎట్ ఫౌలెస్ డెచెనీస్. లెస్ ఎమ్యుట్స్ ఇంటర్కమ్యూనిటైర్స్ ఎన్ ఇండే.” క్రిటిక్ ఇంటర్నేషనలే 6: 125-142.
ఈ వ్యాసం మూడు భాగాలుగా ప్రచురితమవుతుంది. ఇది చివరి భాగం, మొదటి భాగం, రెండవ భాగం కోసం క్లిక్ చేయండి.
About the Author
Discover more from The Wire Telugu
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
