వెయ్యి రోజుల ప్రజాపాలనా? లేక ప్రచారమా?

తెలంగాణలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం వెయ్యి రోజుల పాలన పూర్తి చేసుకున్న సందర్భంగా ప్రభుత్వం తన విజయాలను పెద్ద జాబితాగా ప్రజల ముందుంచుతోంది.

మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణం, రైతు రుణమాఫీ, రైతుభరోసా, గృహజ్యోతి, రూ 500కే గ్యాస్ సిలిండర్, రేషన్ కార్డులు, ఇందిరమ్మ ఇళ్లు, స్వయం సహాయక సంఘాలకు ఆర్థిక సహాయం, కులగణన, బీసీలకు 42 శాతం రిజర్వేషన్ల కోసం బిల్లులు, ఎస్సీ వర్గీకరణ, వేలాది ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల భర్తీ, పెట్టుబడులు, పరిశ్రమలు, నైపుణ్యాభివృద్ధి వంటి కార్యక్రమాలను ప్రభుత్వం తన పాలనా విజయాలుగా చెబుతోంది.

పథకాలు అమలు చేయడం ప్రభుత్వ బాధ్యతే. వాటి వల్ల ప్రజలకు కొంత ఉపశమనం కలగడం కూడా వాస్తవమే. కానీ ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రభుత్వం చెప్పుకునే విజయాలకంటే, ప్రజల జీవితాల్లో వచ్చిన మార్పే అసలు కొలమానం. అందుకే వెయ్యి రోజుల సందర్భంగా మరో ప్రశ్న కూడా వేయాలి.

“ప్రభుత్వం ఎన్ని పథకాలు ప్రకటించింది?” అన్నది ఒక లెక్క. “ఆ పథకాల వల్ల ప్రజల జీవితాల్లో ఎంత మార్పు వచ్చింది?” అన్నదే అసలు ప్రజా లెక్క.

ఉచిత ప్రయాణం: సామాజిక, ఆర్థిక సాధికారతకు కొలమానం..

మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణం ఈ ప్రభుత్వంలోని ముఖ్యమైన సంక్షేమ చర్యల్లో ఒకటి. అయితే దీనిని కేవలం “మహిళల ప్రయాణ ఖర్చు తగ్గింది” అనే కోణంలో చూడటం సరిపోదు.

ఒక మహిళకు ఉచితంగా ప్రయాణించే అవకాశం పెరిగితే, ఆమె ఉద్యోగం కోసం ఎక్కువ దూరం వెళ్లగలదా? పిల్లల చదువు, ఆరోగ్యం, మార్కెట్, ఉపాధి అవకాశాల కోసం స్వేచ్ఛగా ప్రయాణించగలదా?

కుటుంబ ఆదాయంలో ఆమె భాగస్వామ్యం పెరుగుతుందా? ఆమె నిర్ణయాధికారం బలపడుతుందా? అనే అంశాలను కూడా కొలవాలి.

“మహిళలకు ఉచిత ప్రయాణం”ను కేవలం సంక్షేమ పథకంగా కాకుండా, మహిళల సామాజిక-ఆర్థిక సాధికారతకు, కుటుంబ ఆర్థిక వృద్ధికి దోహదపడే విధానంగా చూడాలి.

అయితే ఉచిత ప్రయాణం ప్రకటించడంతో ప్రభుత్వ బాధ్యత ముగియదు. ప్రయాణికుల సంఖ్య పెరిగినప్పుడు దానికి అనుగుణంగా బస్సుల సంఖ్య, సర్వీసుల తరచుదనం, రూట్ల విస్తరణ, గ్రామీణ ప్రాంతాలకు అనుసంధానం కూడా పెరగాలి.

ఉచిత టికెట్ ఉన్నా బస్సు లేకపోతే ఆ హక్కుకు అర్థం ఉండదు. అధికారిక గణాంకాలు రాష్ట్రంలో ఆర్టీసీకి 10 వేలకు పైగా బస్సులు, వేలాది రూట్లు ఉన్నట్లు చూపుతున్నప్పటికీ, ఇంకా అనేక గ్రామాలకు నేరుగా బస్సు అనుసంధానం లేదని ప్రభుత్వ గణాంకాలే చెబుతున్నాయి.

ప్రయాణం ఉచితం కావడం మాత్రమే కాదు; ప్రయాణం అందుబాటులో ఉండాలి, సమయానికి ఉండాలి, గమ్యస్థానానికి చేరేలా ఉండాలి.

ఇదే సందర్భంలో సాధారణ ప్రయాణికుడి భారం కూడా ప్రజా రవాణా విధానంలో భాగమే. ఒక కుటుంబంలోని మహిళకు ఉచిత ప్రయాణం అందుతున్నప్పుడు, అదే కుటుంబంలోని పురుషుడు, విద్యార్థి లేదా ఇతర సభ్యుడు చెల్లించే ప్రయాణ చార్జీ కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితిపై ప్రభావం చూపుతుంది.

వరంగల్-హైదరాబాద్ ప్రయాణానికి సంబంధించిన టికెట్లలో పాత చార్జీతో పోలిస్తే అధిక చార్జీ కనిపించడం ఈ చర్చకు ఒక ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.

అయితే పండుగ ప్రత్యేక బస్సులకు అదనపు చార్జీలకు నిబంధనలు ఉన్నాయని ఆర్టీసీ వివరణ ఇచ్చింది. కాబట్టి ప్రశ్న కేవలం చార్జీ పెరిగిందా లేదా అన్నది కాదు.

“మహిళలకు ఉచిత ప్రయాణం అనే సంక్షేమంతో పాటు, మొత్తం ప్రజా రవాణా వ్యవస్థ సామాన్య కుటుంబాలకు ఎంత అందుబాటులో ఉంది?” అన్నదీ చూడాలి.

రైతు రుణమాఫీ, ఉపాధి హామీల వాస్తవాలు

రైతు రుణమాఫీ విషయంలోనూ ఇదే దృష్టి అవసరం. రుణమాఫీ రైతుకు తాత్కాలికంగా ఉపశమనం ఇవ్వొచ్చు. కానీ రైతు అప్పుల ఊబిలోకి మళ్లీ వెళ్లకుండా ఉండాలంటే పంటకు గిట్టుబాటు ధర, సాగునీరు, నాణ్యమైన విత్తనాలు, ఎరువులు, మార్కెట్ భద్రత, పంట బీమా, కౌలు రైతులకు గుర్తింపు వంటి అంశాలు కూడా బలపడాలి.

ఒకసారి రుణం మాఫీ చేయడం కంటే, రైతు మళ్లీ అప్పు చేయాల్సిన పరిస్థితి రాకుండా వ్యవసాయ ఆర్థిక వ్యవస్థను మార్చడం పెద్ద విజయం.

ఉపాధి విషయంలో ప్రభుత్వం 72 వేల ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు భర్తీ చేశామని ప్రచారం చేస్తోంది. ఉద్యోగ నియామకాలు జరగడం నిరుద్యోగ యువతకు ఉపశమనమే. కానీ ఈ సంఖ్య వెనుక ఉన్న ప్రక్రియను కూడా ప్రజలకు చెప్పాలి.

అసెంబ్లీలో వెల్లడైన వివరాల ప్రకారం, 67,763 పోస్టుల నియామక ప్రక్రియ పూర్తికాగా, వాటిలో 16,978 పోస్టులు ప్రస్తుత ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత జారీ చేసిన నోటిఫికేషన్ల ద్వారా భర్తీ కాగా, 50,785 పోస్టులు గత బీఆర్ఎస్ ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన నియామక ప్రక్రియలను పూర్తి చేయడం ద్వారా భర్తీ అయినట్లు వెల్లడైంది.

అందువల్ల గత ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన నియామక ప్రక్రియలను ప్రస్తుత ప్రభుత్వం పూర్తి చేయడం పరిపాలనా బాధ్యత. దానిని మొత్తం రాజకీయ క్రెడిట్‌గా చూపించడం మాత్రం వేరే విషయం.

ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు ఏ పార్టీ సొత్తు కావు; అవి ప్రజల పన్నులతో నడిచే ప్రభుత్వ వ్యవస్థలోని ఉద్యోగాలు. వాటిని భర్తీ చేయడం పాలకుల వ్యక్తిగత దానం కాదు, ప్రభుత్వ బాధ్యత.

అంతేకాదు, తెలంగాణలో ఉపాధి అంటే కేవలం ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, ఐటీ ఉద్యోగాలు మాత్రమే కాదు. నిర్మాణ కార్మికులు, వ్యవసాయ కూలీలు, గృహ కార్మికులు, చిరు వ్యాపారులు, వీధి వ్యాపారులు, చేతివృత్తిదారులు, చిన్న ఉత్పత్తిదారులు, గిగ్ కార్మికులు వంటి కోట్లాది మంది జీవనోపాధి కూడా ప్రభుత్వ ఆర్థిక విధానంలో కేంద్రంగా ఉండాలి.

ఇందిరమ్మ ఇళ్లు: హామీకి, నిర్మాణానికి మధ్య అంతరం

ఇందిరమ్మ ఇళ్ల విషయంలో ప్రభుత్వ హామీ, అమలు మధ్య ఉన్న అంతరం మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

మొదటి దశలో 4.5 లక్షల ఇళ్లను నిర్మించాలన్న లక్ష్యంతో ఒక్కో ఇంటికి రూ.5 లక్షల సహాయం ప్రకటించబడింది. కానీ మీరు అందించిన తెలంగాణ హౌసింగ్ కార్పొరేషన్ సర్క్యులర్ ప్రకారం, మొదటి దశలో ఎల్-మూడు స్థాయిలోని 4,896 కేసుల్లో నిర్మాణం ప్రారంభం కాలేదని; అందులో 2,958 కేసులు “నాట్ స్టార్టెడ్”, 1,938 కేసులు “మార్క్అవుట్” దశలోనే ఉన్నాయని పేర్కొంది.

ఈ కేసులపై తదుపరి పనులను నిలిపివేయాలని ఆదేశించింది.

ఇల్లు మంజూరు చేయడం ఒక పరిపాలనా ప్రక్రియ; పేద కుటుంబానికి ఇల్లు పూర్తిచేయడం ఒక ప్రజా ఫలితం.

అందుకే మొత్తం ఇందిరమ్మ ఇళ్ల పథకాన్ని “బోగస్” అని కొట్టిపారేయడం కంటే, “హామీకి, మంజూరుకు, నిర్మాణానికి మధ్య ఇంత అంతరం ఎందుకు?” అని ప్రశ్నించడం మరింత ఆధారబద్ధమైన విమర్శ.

ఇక్కడ మరో రాజకీయ వాదనను కూడా పరిశీలించాలి. ముఖ్యమంత్రి రేవంత్‌రెడ్డి, గత ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నించని వారు ఇప్పుడు తమ ప్రభుత్వాన్ని ఎందుకు గట్టిగా ప్రశ్నిస్తున్నారన్న భావనను పలుమార్లు వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

“గత ప్రభుత్వంలో ఇదే విషయాలను ఎందుకు అడగలేదు? ఇప్పుడు మాత్రమే ఇంత గట్టిగా ఎందుకు అడుగుతున్నారు?” అన్నది ఆ వాదన సారాంశం.

ప్రజలు గతంలో ఎందుకు మౌనంగా ఉన్నారన్నది ఒక రాజకీయ ప్రశ్న కావచ్చు; కానీ ఇప్పుడు ఎందుకు ప్రశ్నిస్తున్నారన్నదే ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రధాన విషయం.

ఎన్నికల సమయంలో హామీ ఇచ్చి, అధికారంలోకి వచ్చిన ప్రభుత్వం ఆ హామీ అమలుపై ప్రజలకు జవాబు చెప్పాల్సిందే.

“అప్పట్లో అడగలేదు కాబట్టి ఇప్పుడు అడగకూడదు” అనే వాదన ప్రజా ప్రశ్నకు సమాధానం కాదు; ప్రశ్నించే హక్కునే ప్రశ్నించడం.

సామాజిక న్యాయం, కులగణన ఫలాలు

బీసీ సామాజిక న్యాయం విషయంలో కులగణన ఒక ముఖ్యమైన పునాది.

తెలంగాణలో కులాల జనాభా, సామాజిక-ఆర్థిక పరిస్థితులపై డేటా సేకరణ జరిగిందనేది ముఖ్యమైన పరిణామం. కానీ కులాలను లెక్కించడం దగ్గరే సామాజిక న్యాయం ఆగిపోతే దాని ప్రయోజనం పరిమితమే.

కామారెడ్డి బీసీ డిక్లరేషన్‌లో కాంగ్రెస్ బీసీ సంక్షేమానికి ఏటా రూ.20,000 కోట్లు, ఐదేళ్లలో రూ.లక్ష కోట్లు ఖర్చు చేస్తామని హామీ ఇచ్చింది. కానీ 2026 మార్చిలో అసెంబ్లీ చర్చలో వచ్చిన వివరాల ప్రకారం, మొదటి ఏడాది రూ 800 కోట్లు కేటాయించినప్పటికీ విడుదల కాలేదని, రెండో ఏడాది రూ 11,000 కోట్లు కేటాయించినా కేవలం రూ 3 కోట్లు మాత్రమే ఖర్చయ్యాయని ప్రతిపక్షం ఆరోపించింది.

ఈ గణాంకాలపై ప్రభుత్వం తన పూర్తి వివరణను ప్రజలకు ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఉంది.

బీసీల జీవనాధారంతో ముడిపడి ఉన్న కులవృత్తుల విషయంలోనూ ఇదే సమస్య. బీసీలకు బడ్జెట్‌లో మొత్తంగా నిధులు కేటాయించడం ఒక అంశం; తరతరాలుగా కులవృత్తులపై ఆధారపడిన మత్స్యకారులు, చేనేత కార్మికులు, కమ్మర్లు, కుమ్మర్లు, వడ్రంగులు, రజకులు, నాయీ బ్రాహ్మణులు, గొల్ల-కురుమలు, ఇతర చేతివృత్తిదారుల జీవనాధారాలను పునరుద్ధరించడానికి ప్రత్యేకమైన కార్యాచరణ, మార్కెట్, రుణం, సాంకేతికత, ప్రభుత్వ కొనుగోలు వ్యవస్థను నిర్మించడం మరో అంశం.

2026-27 బడ్జెట్‌లో చేనేతకు, అత్యంత వెనుకబడిన తరగతుల అభివృద్ధి సంస్థకు కేటాయింపులు ఉన్నప్పటికీ, కులవృత్తులు, చేతివృత్తుల పునరుద్ధరణకు అవసరమైన సమగ్ర కార్యాచరణ, నిధుల పరిమాణం ఎంత అన్నది ప్రజలకు స్పష్టంగా కనిపించాలి.

జనాభాను లెక్కించడం సామాజిక న్యాయానికి ఆరంభం మాత్రమే; ఆ జనాభాకు తగిన అవకాశాలు, వనరులు, నిధులు, అధికారంలో వాటా కల్పించడమే అసలు లక్ష్యం.

ఎస్సీల విషయంలోనూ చేవెళ్ల ఎస్సీ డిక్లరేషన్‌ను ఇదే ప్రమాణంతో చూడాలి. కాంగ్రెస్ ఎన్నికల హామీలో మూడు ఎస్సీ కార్పొరేషన్లు ఏర్పాటు చేసి, ఒక్కో కార్పొరేషన్‌కు ఏటా రూ 750 కోట్లు కేటాయిస్తామని ప్రకటించింది.

ఆ హామీ అమలు ఎంతవరకు జరిగింది? ఏ కార్పొరేషన్లకు ఎంత నిధులు కేటాయించారు? ఎంత విడుదల చేశారు? ఎంత ఖర్చు చేశారు? లబ్ధిదారులకు ఎంత చేరింది? అనే వివరాలు ప్రజలకు స్పష్టంగా అందాలి.

ఎస్సీ వర్గీకరణ చట్టపరమైన ప్రక్రియ ఒక అంశం; ఎన్నికల ముందు ఇచ్చిన రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఆర్థిక, సంస్థాగత హామీల అమలు మరో అంశం.

బీసీ రిజర్వేషన్ల విషయంలోనూ అదే సూత్రం వర్తిస్తుంది. 42 శాతం రిజర్వేషన్ల హామీ రాజకీయంగా పెద్దది. కానీ చట్టపరమైన పరిమితులు, న్యాయస్థానాల తీర్పులు, స్థానిక సంస్థల రిజర్వేషన్లకు సంబంధించిన నిబంధనలు వంటి అంశాలను ప్రభుత్వం స్పష్టంగా ప్రజలకు వివరించాలి.

హామీని ప్రకటించడం మాత్రమే కాదు; దాన్ని అమలు చేయడానికి ప్రభుత్వం ఏ న్యాయ, రాజ్యాంగ, పరిపాలనా చర్యలు తీసుకుంటోందో కూడా చెప్పాలి.

అభివృద్ధి, పర్యావరణం, ప్రజా హక్కులు

అభివృద్ధి విషయంలో ప్రభుత్వం పెట్టుబడులు, పరిశ్రమలు, మౌలిక సదుపాయాలు, తెలంగాణ రైజింగ్-2047, భారీ ఆర్థిక లక్ష్యాలను ప్రస్తావిస్తోంది.

పెట్టుబడులు రావడం అవసరమే. కానీ పెట్టుబడి విలువ పెరిగిందని చెప్పడం కంటే, దాని వల్ల ఎన్ని స్థిరమైన ఉద్యోగాలు వచ్చాయి?

స్థానిక యువతకు ఎంత ఉపాధి దక్కింది? చిన్న, మధ్యతరహా పరిశ్రమలకు ఎంత ప్రయోజనం కలిగింది? రైతులు, కార్మికులు, చిన్న ఉత్పత్తిదారులు సృష్టించే సంపదలో వారికి ఎంత వాటా తిరిగి చేరుతోంది? అన్నది కూడా కొలవాలి.

వృద్ధి ఎంత జరిగిందన్నదే కాదు; ఆ వృద్ధి ఫలాలు ఎవరికి ఎంత దక్కాయన్నదే ప్రజా ఆర్థిక వ్యవస్థకు అసలు పరీక్ష.

సంక్షేమ పథకాలు అవసరమే. కానీ సంక్షేమం, ఆర్థిక వృద్ధి పరస్పర విరుద్ధాలు కావు.

రాష్ట్రం అప్పులు, వడ్డీ భారం, ఆదాయ వ్యయం, మూలధన వ్యయం మధ్య సమతుల్యతను కాపాడుతూ విద్య, వైద్యం, సాగునీరు, ఉపాధి, మౌలిక సదుపాయాలపై దీర్ఘకాలిక పెట్టుబడులు పెట్టాలి. ఈ రోజు ఇచ్చే ఉపశమనం రేపటి తరానికి ఆర్థిక భారంగా మారకూడదు.

అభివృద్ధికి పర్యావరణ పరిమితులు కూడా ఉన్నాయి. హైదరాబాద్ విస్తరణ, పరిశ్రమలు, రియల్ ఎస్టేట్, రోడ్లు, డేటా కేంద్రాలు, నిర్మాణ ప్రాజెక్టులు అవసరమే కావచ్చు. కానీ చెరువులు, నీటి వనరులు, గాలి నాణ్యత, భూమి, ప్రజల జీవనోపాధి, నిర్వాసితుల హక్కులను పక్కనపెట్టి జరిగే అభివృద్ధి చివరికి ప్రజలకే భారమవుతుంది. “ప్రకృతిని నష్టపరిచి సాధించే ఆర్థిక వృద్ధి, భవిష్యత్తు తరాలపై వాయిదా వేసిన అప్పు.”

ప్రభుత్వం తన వెయ్యి రోజుల పాలనను సమర్థించుకోవడంలో “పెద్ద మార్పులకు సమయం పడుతుంది” అని చెప్పవచ్చు. అది కొంతవరకు నిజమే. కానీ కొన్ని అంశాలకు సంవత్సరాలు అవసరం లేదు. ఖాళీగా ఉన్న పోస్టులను భర్తీ చేయడం, ఉపాధ్యాయుల కొరతను తగ్గించడం, కౌలు రైతులను గుర్తించడం, అసంఘటిత కార్మికులకు సామాజిక భద్రత కల్పించడం, చిన్న ఉత్పత్తిదారులకు ప్రభుత్వ కొనుగోలు అవకాశాలు కల్పించడం, బీసీ–ఎస్సీ సంక్షేమ నిధులను సమయానికి విడుదల చేయడం వంటి వాటికి స్పష్టమైన కాలపట్టిక ఉండవచ్చు.

ప్రజా తీర్పే అసలు గీటురాయి

ఇక హైదరాబాద్‌లో ప్రతిరోజూ కనిపిస్తున్న ధర్నాలు, నిరసనలు, ఆందోళనలు కూడా పాలనకు ఒక సామాజిక సంకేతం.

ప్రతి నిరసనను ప్రభుత్వ వైఫల్యానికి నేరుగా సమానంగా చూడలేం. ప్రజాస్వామ్యంలో నిరసన సహజమైన హక్కు. కానీ ఒకే రకమైన సమస్యలపై పదేపదే ప్రజలు రోడ్డెక్కాల్సి వస్తే, ఆ సమస్యలు పరిపాలనా వ్యవస్థలో పరిష్కారం పొందుతున్నాయా లేదా అన్నది ప్రభుత్వం పరిశీలించాలి.

ప్రజలు ప్రభుత్వ పథకాల లబ్ధిదారులు మాత్రమే కాదు; వారు హక్కులు కలిగిన పౌరులు. ప్రభుత్వం వారికి ఇచ్చేది దానం కాదు. ప్రజల పన్నులు, ప్రజల శ్రమ, ప్రజల వనరులతో నడిచే ప్రభుత్వ వ్యవస్థ తిరిగి ప్రజలకు సేవలు అందించడం తన రాజ్యాంగబద్ధమైన బాధ్యత.

అందుకే వెయ్యి రోజుల పాలనను కేవలం ప్రకటనల సంఖ్యతో, ప్రారంభోత్సవాల సంఖ్యతో, నియామకాల సంఖ్యతో, పెట్టుబడుల విలువతో కొలవడం సరిపోదు.

“ప్రజాపాలనకు కొలమానం పథకాల సంఖ్య కాదు; ప్రజల చేతుల్లో పెరిగిన ఆదాయం, మహిళకు వచ్చిన స్వేచ్ఛ, రైతుకు వచ్చిన భద్రత, యువతకు వచ్చిన స్థిరమైన ఉపాధి, అన్ని వర్గాలకు వచ్చిన ప్రాతినిధ్యం, శ్రమజీవులకు సంపదలో దక్కిన న్యాయమైన వాటా, సమాజంలో తగ్గిన అసమానత.”

ప్రభుత్వం ఎన్ని పథకాలు ప్రకటించిందన్నది ప్రభుత్వ లెక్క. ఆ పథకాల వల్ల ప్రజల జీవితం ఎంత మారిందన్నది ప్రజల లెక్క.

“ప్రచారంలో తెలంగాణ ఎంత పెరిగిందన్నది కాదు; ప్రజల జీవితాల్లో తెలంగాణ ఎంత మారిందన్నదే వెయ్యి రోజుల పాలనకు అసలు ప్రజా తీర్పు.”

About the Author

Papani Nagaraju

Ppma_guest_author

View All Posts