భారతదేశ స్వాతంత్య్ర చరిత్రలో 1857 సంవత్సరం ఒక ప్రధాన మలుపు. సిపాయిల తిరుగుబాటు జరిగినది కూడా 1857లోనే.
మీరట్లో ప్రారంభమైన తిరుగుబాటు ఢిల్లీకి, అక్కడి నుంచి ఉత్తర, మధ్య భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలకు వ్యాపించింది.
సిపాయిల తిరుగుబాటుతో ప్రారంభమైన ఈ ఉద్యమం త్వరలోనే అనేక ప్రాంతాల్లో స్థానిక పాలకులు, సైనికులు, రైతులు, జమీందారులు, సామాన్య ప్రజల బ్రిటిష్ వ్యతిరేక ప్రతిఘటనగా మారింది.
ఈ విస్తృత ప్రతిఘటనలో నేటి హర్యానా ప్రాంతానికి ఒక ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.
రేవారి, నార్నౌల్, ఝజ్జర్, దాద్రీ, ఫరూఖ్ నగర్, బల్లభ్గఢ్, మేవాత్ వంటి ప్రాంతాల్లో బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా తీవ్ర ప్రతిఘటన జరిగింది.
ఈ పోరాటానికి రేవారి ప్రాంతంలో నాయకత్వం వహించిన ప్రముఖుడు రావు తులారామ్. ఆయన సైన్యాన్ని సమీకరించారు.
ప్రత్యామ్నాయ స్థానిక పరిపాలనను ఏర్పాటు చేశారు. ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రి తయారీకి ప్రయత్నించారు.
నసీబ్పూర్ యుద్ధంలో బ్రిటిష్ సైన్యాన్ని గట్టిగా ఎదుర్కొన్నారు.
చివరకు దేశం వెలుపలికి వెళ్లి ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, రష్యా నుంచి సహాయం పొందేందుకు ప్రయత్నించారు.
రావు తులారామ్ 1857లో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా సాగిన విస్తృత రాజకీయ–సైనిక ప్రతిఘటనలో ఒక ముఖ్య భూమిక పోషించారు.
1857కు ముందు హర్యానా ప్రాంత పరిస్థితి
1857 తిరుగుబాటు అర్థం కావాలంటే బ్రిటిష్ పాలన నేపథ్యాన్ని తెలుసుకోవాలి.
నేటి హర్యానా ప్రాంతంలోని అనేక ప్రాంతాలు 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో బ్రిటిష్ ప్రభావంలోకి వచ్చాయి.
1803లో దౌలత్ రావు సింధియా నుంచి ఈ ప్రాంత పరిపాలన ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ చేతుల్లోకి వచ్చింది.
1803 నుంచి 1857 వరకు కంపెనీ పాలనలో ప్రజల్లో అసంతృప్తి పెరిగింది. 1857 మే 10న మీరట్లో తిరుగుబాటు చెలరేగిన వార్తలు త్వరగా ఈ ప్రాంతాలకు చేరాయి.
ఆ కాలంలో జరిగిన ప్రతిఘటన కారణంగానే బ్రిటిష్ పాలకులు 1858లో హర్యానా ప్రాంతాన్ని పంజాబ్ పరిపాలనలో కలిపి “రాజకీయ శిక్ష” విధించారని ప్రజలు భావించారు.
1857 మేలో తిరుగుబాటు వ్యాపించిన సమయంలో రావు తులారామ్ తన ప్రాంత ప్రజలను సమీకరించారు.
17 మే 1857న ఆయన రేవారి తహసీల్దార్, థానేదార్ అధికారాన్ని తొలగించి తన ఆధీనంలో పరిపాలనను ఏర్పాటు చేశారు.
రాంపురాను తన పరిపాలనా కేంద్రంగా చేసుకున్నారు. బహదూర్ షా జఫర్ను భారత చక్రవర్తిగా గుర్తించి ఆయన పేరుతో పరిపాలన సాగించారు.
ఇది 1857 ఉద్యమంలో ఒక ముఖ్యమైన అంశం.
రావు తులారామ్ కేవలం సైనిక తిరుగుబాటుకు నాయకత్వం వహించడమే కాక బ్రిటిష్ పరిపాలనకు ప్రత్యామ్నాయ స్థానిక అధికార నిర్మాణాన్ని సృష్టించే ప్రయత్నం చేశారు.
రావు తులారామ్ ప్రజలను సమీకరించడంతో పాటు సైనిక శక్తిని కూడా నిర్మించారు. ఆయన సుమారు 5,000 మంది సైనికులను సమీకరించారు.
ఆ సైన్యాన్ని నిర్వహించడానికి సుమారు రూ 1.5 లక్షలు సమీకరించారు. ఆ కాలంలో ఇది చాలా పెద్ద మొత్తం.
రావు తులారామ్ సైనికులను సమీకరించడం, వారికి వనరులు సమకూర్చడం, స్వయం పరిపాలన చేయడం, ఆయుధాలను సమకూర్చుకోవడం వంటి బాధ్యతలను ఒకేసారి నిర్వహించారు.
రాంపురా కోట — సైనిక కేంద్రం
రాంపురా కోట రావు తులారామ్ ప్రతిఘటనలో కీలక కేంద్రంగా మారింది. ఆయన అక్కడ తుపాకులు, మందుగుండు సామగ్రి తయారు చేసే వర్క్షాప్ను ఏర్పాటు చేసినట్లు భారత ప్రభుత్వ రికార్డులలో కూడా ఉంది. ఇది ఆయన సైనిక ఆలోచనలోని ఒక ముఖ్యమైన అంశం.
బ్రిటిష్ సైన్యానికి ఫిరంగులు, ఆధునిక తుపాకులు, పెద్ద ఎత్తున ఆయుధ నిల్వలు ఉన్నాయి.
తిరుగుబాటు సైన్యాలకు మాత్రం ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రి కొరత ఉంది.
ఈ పరిస్థితిని అధిగమించడానికి స్థానిక ఉత్పత్తి కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేయడం ఒక వ్యూహాత్మక చర్య. అందువల్ల రావు తులారామ్ను కేవలం యుద్ధ రంగంలో పోరాడిన నాయకుడిగా మాత్రమే కాకుండా సైనిక సరఫరా వ్యవస్థను నిర్మించడానికి ప్రయత్నించిన నిర్వాహకుడిగా చూడాలి.
బ్రిటిష్ ప్రతిచర్య
రేవారిలో ఏర్పడిన ప్రత్యామ్నాయ పరిపాలనను బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం సహించలేదు.
1857 అక్టోబర్ 2న బ్రిగేడియర్ జనరల్ షోవర్స్ను రేవారిపై దాడి చేయడానికి పంపింది.
షోవర్స్ దళాలు ఝజ్జర్, దాద్రీ, ఫరూఖ్ నగర్, బల్లభ్గఢ్, మేవాత్ ప్రాంతాల్లో దాడులు చేశాయి. కోటలు, స్థానిక పాలనా కేంద్రాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి.
ఈ దాడుల ఒత్తిడితో రావు తులారామ్ రాంపురా నుంచి వెనక్కి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. కానీ ఆయన పోరాటం ముగియలేదు.
బ్రిటిష్ దళాలు రేవారి వైపు దూసుకొస్తున్న సమయంలో రావు తులారామ్ రాజస్థాన్ వైపు వెళ్లి, అక్కడి తిరుగుబాటు సైనికులతో సంబంధాలు ఏర్పరచుకుని తన శక్తిని పెంచుకున్నారు. తరువాత ఆయన తిరిగి రేవారిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు.
నసీబ్పూర్ యుద్ధం – రావు తులారామ్ పోరాటంలో కీలక ఘట్టం
రావు తులారామ్ చరిత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టం నసీబ్పూర్ యుద్ధం. ఈ యుద్ధం 16 నవంబర్ 1857న నార్నౌల్ సమీపంలోని నసీబ్పూర్ ప్రాంతంలో జరిగింది.
బ్రిటిష్ సైన్యానికి లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ గెరార్డ్ నాయకత్వం వహించాడు. రావు తులారామ్, ఆయనతో ఉన్న తిరుగుబాటు సైనికులు బ్రిటిష్ శిబిరంపై దాడి చేశారు.
రావు తులారామ్ సేనలు దాడి ప్రారంభించినప్పుడు బ్రిటిష్ సైన్యంలో గందరగోళం ఏర్పడింది.
తిరుగుబాటు సైనికులు బ్రిటిష్ శిబిరాన్ని వెనక్కి నెట్టారు. బ్రిటిష్ సైన్యం తీవ్ర ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంది.
ఈ దశలో తిరుగుబాటు సైన్యాలు గణనీయమైన విజయాన్ని సాధించాయి.
అయితే యుద్ధంలో తరువాతి దశలో బ్రిటిష్ సైన్యం తన ఆర్టిలరీ (ఫిరంగి) శక్తిని వినియోగించింది.
తిరుగుబాటు సైన్యాలకు బ్రిటిష్ ఫిరంగులకు సమానమైన ఆయుధ సామర్థ్యం లేకపోవడంతో పరిస్థితి మారింది.
చివరకు తిరుగుబాటు సైన్యం యుద్ధంలో ఓడిపోయింది.
యుద్ధం ప్రారంభ దశలో తిరుగుబాటు సైన్యాలు బ్రిటిష్ దళాలను గట్టిగా ఎదుర్కొన్నాయి. కానీ భారీ సైన్యం, ఆయుధాలు, ముఖ్యంగా ఫిరంగుల ధాటికి తులారామ్ దళాలు దెబ్బతిన్నాయి.
బ్రిటిష్ సైన్యానికి తరువాత జైపూర్ ప్రాంతంలోని గల్టా నాగ సాధువులు, జింద్, కపుర్తలా, పాటియాలా ప్రాంతాల సిక్కు దళాల నుంచి సహాయం లభించింది.
ఈ అదనపు బలగాల రాక బ్రిటిష్ సైన్యానికి మరింత బలాన్నిచ్చింది. నసీబ్పూర్ యుద్ధం తరువాత పరిస్థితులు రావు తులారామ్కు ప్రతికూలంగా మారాయి.
బ్రిటిష్ సైన్యం రేవారి ప్రాంతంపై తిరిగి పట్టు సాధించింది. కానీ రావు తులారామ్ బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి లొంగిపోలేదు.
ఆయన దేశం వెలుపలికి వెళ్లి విదేశీ సహాయం పొందే కొత్త మార్గాన్ని అన్వేషించారు. ఇది ఆయన జీవితంలో అత్యంత ప్రత్యేకమైన రాజకీయ దశ.
కాల్పీ సమావేశంలో తిరుగుబాటు నాయకులు రావు తులారామ్ను విదేశీ సహాయం కోసం ఒక మిషన్కు నాయకత్వం వహించేందుకు నియమించారు.
ఆయనతో పాటు రామ్ పండిట్, తారా సింగ్, నత్వా రామ్ మాలి వంటి సహచరులు ఈ ప్రయాణంలో ఉన్నట్లు ప్రభుత్వ రికార్డులలో ఉంది.
రావు తులారామ్ బృందం ఇరాన్ చేరింది. అక్కడ వారు రష్యా ప్రతినిధితో సంప్రదింపులు జరిపి బ్రిటిష్ వ్యతిరేక పోరాటానికి సహాయం పొందేందుకు ప్రయత్నించారు.
ఇది 1857 పోరాటాన్ని ఒక అంతర్జాతీయ రాజకీయ సందర్భంలో చూడటానికి అవకాశం ఇస్తుంది.
తిరుగుబాటు నాయకులు బ్రిటిష్ పాలనను కేవలం భారతదేశంలోని ఒక పాలనా సమస్యగా కాకుండా, ఒక సామ్రాజ్య శక్తిగా భావించారు.
దానికి వ్యతిరేకంగా ఇతర అంతర్జాతీయ శక్తుల సహాయం పొందాలని వారు ప్రయత్నించారు.
ఇరాన్ తరువాత రావు తులారామ్ బృందం ఆఫ్ఘనిస్తాన్ వైపు వెళ్లింది. వారు అమిర్ దోస్త్ మహమ్మద్ ఖాన్తో కందహార్లో సంప్రదింపులు జరిపారు.
తరువాత కాబూల్కు వెళ్లి ఆఫ్ఘన్ నాయకత్వంతో మరిన్ని చర్చలు జరిపేందుకు ప్రయత్నించారు. అయితే ఆశించిన మేరకు విదేశీ సైనిక సహాయం పొందలేకపోయారు.
రావు తులారామ్ చివరి దశ
కాబూల్లో ఉన్న సమయంలో రావు తులారామ్ అనారోగ్యానికి గురయ్యారు. ఆయన సెప్టెంబర్ 23న మరణించారు. అప్పటికి ఆయనకు 38 సంవత్సరాలు. ఆయనకు ఆఫ్ఘన్ ప్రభుత్వం ప్రభుత్వ గౌరవాలతో అంత్యక్రియలు నిర్వహించింది.
కాబూల్లోని ఢిల్లీ గేట్ సమీపంలో ఆయన దహన సంస్కారాలు జరిగాయి.
రావు తులారామ్ వ్యక్తిగతంగా అత్యంత ధైర్యశాలి. అందుకే ఆయనకు ప్రజల నుండి విస్తృత మద్దతు లభించింది.
స్వాతంత్ర్య పోరాటం కేవలం ఒక నాయకుడి, ఒక నగరానికి, ఒక వర్గానికి సంబంధించినది కాదు.
రేవారి ప్రాంతంలోని ప్రజలు, స్థానిక నాయకులు, సైనికులు కలిసి బ్రిటిష్ అధికారాన్ని సవాలు చేశారు అని రావు తులారామ్ జీవితం మనకు తెలియజేస్తుంది.
రావు తులారామ్ “రేవారి నేల నుంచి బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యాన్ని సవాలు చేసి, నసీబ్పూర్ యుద్ధంలో పోరాడి, చివరకు భారతదేశం వెలుపల కూడా స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి సహాయం కోసం ప్రయత్నించిన యోధుడు.” ఆయన వద్ద బ్రిటిష్ సైన్యానికి ఉన్నంత ఆయుధ శక్తి, విస్తారమైన సామ్రాజ్యం లేదు.
ఆధునిక సైనిక వ్యవస్థ లేదు. అయినప్పటికీ ఆయన ప్రజలను సమీకరించారు, ప్రత్యామ్నాయ పరిపాలన ఏర్పాటు చేశారు, సైన్యాన్ని నిర్మించారు, ఆయుధాలు తయారు చేయించారు, బ్రిటిష్ సైన్యాన్ని యుద్ధ రంగంలో ఎదుర్కొన్నారు, పరాజయం తరువాత కూడా లొంగిపోలేదు.
విదేశీ సహాయం కోసం ప్రయత్నించారు. తులారామ్ చరిత్ర వ్యక్తిగత వీరత్వం కాదు.
అది ఒక ప్రాంత ప్రజల సామూహిక ప్రతిఘటనకు, 1857 ఉద్యమం దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో తీసుకున్న విభిన్న రూపాలకు, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా స్వాతంత్ర్య ఆకాంక్షకు ప్రతీక. ఢిల్లీలోని ఒక వీధికి “రావు తులారామ్ మార్గ్” అని పేరు పెట్టారు.
About the Author
Discover more from The Wire Telugu
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
