యువత నిరసనలు.. జంతర్ మంతర్ వర్సెస్ జార్ఖండ్..

జంతర్ మంతర్ నిరసనల కన్నా తక్కువ స్థాయిగా జార్ఖండ్ ఆందోళనను చూడటం కంటే, జార్ఖండ్ నిరసనను దాని స్వంత కోణంలో అర్థం చేసుకోవడం సమంజసం.

ఇందులో పాల్గొన్నవారు వయస్సులో పెద్దవారు, తమ భవిష్యత్తు గురించి తీవ్రమైన ఆందోళన చెందుతున్నవారు, మరింత క్రమశిక్షణ కలిగినవారు, చాలా ఎక్కువగా ప్రమాదంలో పడే అవకాశం ఉన్నవారు.

పక్షం రోజుల్లో రెండు ఆందోళనలు..

భారతదేశంలో పరీక్షల అక్రమాలకు వ్యతిరేకంగా యువత నేతృత్వంలో రెండు రకాల ఆందోళనలు కేవలం పక్షం రోజుల వ్యవధిలోనే జరిగాయి. ఒకటి దేశ రాజధానిలో జరగ్గా, మరొకటి జార్ఖండ్‌లో జరిగింది.

పైకి చూస్తే, రెండూ ఒకే పెద్ద కథనానికి చెందినవిగా కనిపిస్తాయి. పేపర్ లీక్‌లు, విఫలమైన రిక్రూట్‌మెంట్ వ్యవస్థలతో విసిగిపోయి, రోడ్లపైకి వచ్చి తమ నిరసన గళాన్ని వినిపించిన పరీక్షా అభ్యర్థుల తరం ఇది.

అయితే ఈ రెండు నిరసనలను దగ్గరగా పరిశీలించిన ఎవరైనా సరే, రాంచీలోని జైపాల్ సింగ్ ముండా స్టేడియంలో చేరిన వారు, వాతావరణం, చివరికి సాధించిన రాజకీయ ఫలితం, ఢిల్లీలోని జంతర్ మంతర్ కంటే చాలా భిన్నమైనదని గమనించే ఉంటారు.

మరింత ముఖ్యంగా, ఈ వ్యత్యాసాలు కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ బలహీనతను, ప్రతిపక్షాల అసమర్థతను రెండింటినీ బయటపెట్టాయి.

రెండు నిరసనల కథ..

జూలై 2026 అంతటా నడిచిన ఢిల్లీ నిరసనలు, నీట్ పేపర్ లీక్ వివాదంతో సహా జాతీయ పరీక్షలలో జరిగిన అక్రమాలపై వ్యక్తమైన ఆగ్రహం వల్ల మొదలయ్యాయి. దీనికి అభిజీత్ దిప్కే నేతృత్వంలోని ‘సీజేపీ’ అనే యువజన ఉద్యమం సారథ్యం వహించింది. ఒక ఆన్‌లైన్ జోక్‌గా ప్రారంభమైనది.

ఉద్యోగం లేని యువతను, ఆన్‌లైన్ కార్యకర్తలను సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్య కాంత్ “బొద్దింకలు”, “పరాన్నజీవులు” అని పేర్కొంటూ చేసిన వ్యాఖ్య నుంచి ఈ ఉద్యమం పుట్టుకొచ్చింది. చివరికి ఇది నిజమైన భారీ ప్రజా సమీకరణగా మారింది.

ఈ ఆందోళన వామపక్ష అనుకూల విద్యార్థి యూనియన్లను, ముఖ్యంగా పెద్ద సంఖ్యలో జెన్ జెడ్ భాగస్వాములను ఆకర్షించింది.

ఢిల్లీలో ఊపందుకున్న దీక్ష..

కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి రాజీనామా చేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ లద్దాఖ్ హక్కుల కార్యకర్త సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ నిరవధిక నిరాహార దీక్ష చేపట్టడంతో ఈ ఉద్యమం మరింత వేగం పుంజుకుంది.

వాంగ్‌చుక్‌ను బలవంతంగా ఆసుపత్రికి తరలిస్తున్న దృశ్యాలు వైరల్ అయిన తర్వాత ఇది మరింత ఊపందుకుంది.

ఈ ప్రచారం ఒక అరుదైన విజయాన్ని నమోదు చేసింది. నిరసనకారులు డిమాండ్ చేసిన విధంగా మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ రాజీనామా చేయడంతో ప్రభుత్వం ఒత్తిడికి తలొగ్గింది.

ఢిల్లీలో జెన్ జెడ్ శక్తి..

ఆ నిరసనలో ఒక రకమైన శైలి కనిపించింది. నిరసనలకు కొత్తగా వచ్చిన యువత, సృజనాత్మకంగా, ప్లకార్డులు, నినాదాలు, వైరల్ క్షణాలు, సెలబ్రిటీ-కార్యకర్తల శక్తితో నిండిపోయి ఉన్నారు.

అనేకమంది విశ్లేషకులు గమనించినట్లుగా, అరుదుగా మాత్రమే వెనక్కి తగ్గే ప్రభుత్వాన్ని సైతం కదిలించగల శక్తి జెన్ జెడ్‌కి ఉందనడానికి ఇది ఒక నిదర్శనం.

జార్ఖండ్‌లో భిన్నమైన పరిస్థితి..

దీనికి విరుద్ధంగా, జార్ఖండ్ ఆందోళన ఒక ప్రత్యేకమైన, పాత అసంతృప్తి నుంచి పుట్టుకొచ్చింది. జార్ఖండ్ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్, జార్ఖండ్ స్టాఫ్ సెలక్షన్ కమిషన్ పరీక్షలకు హాజరయ్యే అభ్యర్థులు, జేఎస్ఎస్‌సీ కంబైన్డ్ గ్రాడ్యుయేట్ లెవెల్ పరీక్ష పేపర్ లీక్ కారణంగా రిక్రూట్‌మెంట్ పరీక్షలు దెబ్బతిన్నాయని కొన్ని నెలలుగా ఆరోపిస్తున్నారు.

లక్నోకు చెందిన ఒక పరీక్షల నిర్వహణ సంస్థ(వెండర్), దాని సబ్‌కాంట్రాక్టర్‌పై ఆరోపణలు వచ్చాయి.

చర్చలకు సిద్ధమైన వేళ.. నిరాహారదీక్ష..

రాంచీలోని జైపాల్ సింగ్ ముండా స్టేడియంలో 2026 జూలై 29న ధర్నా ప్రారంభమైంది. ఆగస్టు ప్రారంభం నాటికి నిరసనకారుల ప్రతినిధి బృందం రాష్ట్ర ప్రభుత్వంతో చర్చలకు సిద్ధమవుతుండగా, రాజకీయ పార్టీలు ఈ అంశానికి మద్దతుగా నిలిచాయి.

జార్ఖండ్‌ లోక్తాంత్రిక్ క్రాంతికారి మోర్చాకు చెందిన విద్యార్థి నాయకుడు దేవేంద్రనాథ్ మహతో, అభ్యర్థులకు మద్దతుగా ఆగస్టు 2న నిరవధిక నిరాహార దీక్ష ప్రారంభించారు.

ఢిల్లీకి, జార్ఖండ్‌కు ఉన్న వ్యత్యాసం..

తమ ఉద్యమానికి జంతర్ మంతర్ ప్రేరణ అని నిరసనకారులు అంగీకరించినప్పటికీ, క్షేత్రస్థాయి పరిశీలకులను ఆశ్చర్యపరిచిన విషయం ఏమిటంటే, ఇక్కడి ఆందోళనకారులు ఢిల్లీ ఆందోళనకారులకు ఎంత భిన్నంగా ఉన్నారో చూడటమే.

వీరు సోషల్ మీడియాలో ఆగ్రహం వ్యక్తం చేసే అస్థిరమైన జెన్ జెడ్ యువత కాదు. వీరు ప్రభుత్వ ఉద్యోగార్థులు. 25 నుంచి 30 ఏళ్ల వయస్సు దాటినవారు. వీరిలో చాలామంది ఇప్పటికే ఈ పరీక్షలు అనేక సార్లు రాశారు. ప్రభుత్వ ఉద్యోగం సాధించే సరైన అవకాశం కోసం ఏళ్లుగా నిరీక్షిస్తున్నారు. వీరు వయసులో పెద్దవారు. పురుషులు ఎక్కువగా కనిపించారు. మహిళలు చాలా తక్కువగా ఉన్నారు.

బహుశా ఇది హిందీ భాషా ప్రాంతాల్లో ఎక్కువ కాలం పోటీ పరీక్షలకు సిద్ధమయ్యే అభ్యర్థుల నిష్పత్తిని, చీకటి పడిన తర్వాత నిరసన ప్రదేశం అనిశ్చితంగా మారినప్పుడు కుటుంబాలు వహించే జాగ్రత్తను ప్రతిబింబిస్తుంది.

ప్లకార్డులు లేవు.. కేవలం నినాదాలే..

ఈ ప్రదర్శన వైఖరి, అందులో పాల్గొన్న వారి స్వభావానికి తగినట్లుగానే ఉంది. జంతర్ మంతర్ వద్ద ఉన్న ప్లకార్డ్ సంస్కృతి లేదా మీమ్-ఆధారిత వ్యంగ్య ధోరణి ఇక్కడ తక్కువగా ఉంది. దానికి బదులుగా, ప్రదర్శనకారులు జాతీయ జెండాను చేతిలో పట్టుకుని, తమది శాంతియుత నిరసన అని ఒకే సంస్కారవంతమైన నినాదాన్ని పదే పదే చేశారు.

అసెంబ్లీ ప్రాంగణంలోకి ప్రవేశించకుండా అడ్డుకుంటే ఆ క్షణమే వెనక్కి తిరుగుతామని చాలామంది బహిరంగంగా చెప్పారు. ఎలాంటి పరిస్థితుల్లోనైనా ముందుకే వెళ్తామని అతికొద్ది మంది మాత్రమే చెప్పారు.

గుంపులో ఎక్కువ భాగం భాగస్వాముల కంటే వీక్షకులుగానే ఉంటూ, నినాదాలు చేయడానికి బదులుగా తమ ఫోన్లలో ప్రదర్శనను చిత్రీకరించారు.

నిరసనకారుల ఈ శాంతియుత వైఖరి, పోలీసుల ప్రాథమిక వైఖరిని కూడా ప్రతిబింబించినట్లుగా అనిపించింది. బలాన్ని ఉపయోగించే ముందు పోలీసులు ఈ ప్రదర్శనను గంటల తరబడి ముందుకు సాగనిచ్చారు.

సంయమనం నుండి లాఠీఛార్జ్ వరకు..

ఆగస్టు 10న, నిరసనకారులు “విధాన్ సభ ఘెరావ్” పేరిట జార్ఖండ్ అసెంబ్లీ వైపు మార్చ్ చేపట్టారు. మార్చ్ అసెంబ్లీకి చేరువవుతుండగా పోలీసులు నిరసనకారులను అదుపులోకి తీసుకుని టియర్ గ్యాస్, వాటర్ క్యానన్లు, లాఠీ ఛార్జ్ ప్రయోగించారు.

ఈ క్రమంలో పలువురు విద్యార్థులు గాయపడ్డారు. పోలీస్ లాఠీ ఛార్జ్‌లో తలకు గాయమైన ఒక విద్యార్థి ఫోటో ఆ రోజు ఎక్కువగా వైరల్ అయింది.

అసెంబ్లీ సమీపంలో జరిగిన పోలీసు చర్యలో పలువురు నిరసనకారులు, నలుగురు పోలీసులు గాయపడినట్లు న్యూస్ ఛానెళ్లు పేర్కొన్నాయి.

బంద్‌కు పిలుపునిచ్చిన ప్రతిపక్షం..

జార్ఖండ్‌లో ప్రతిపక్షంలో ఉన్న భారతీయ జనతా పార్టీ ఈ దృశ్యాలను ఆధారంగా చేసుకుని, విద్యార్థులపై పోలీసుల దౌర్జన్యాలకు నిరసనగా ఆగస్టు 11న రాష్ట్రవ్యాప్త బంద్‌కు పిలుపునిచ్చింది. అలాగే ఆ రిక్రూట్‌మెంట్ స్కామ్‌పై సీబీఐ విచారణ జరిపించాలని కోరుతూ ప్రభుత్వంపై ఒత్తిడి తెచ్చింది.

లైట్లు ఆర్పేసి భయపెట్టే యత్నం..

పగటిపూట జరిగిన ఘర్షణలను కెమెరాలు బంధించగా, తీవ్ర వివాదాస్పదమైన సంఘటన మాత్రం చీకటి పడిన తర్వాత కెమెరాలకు దూరంగా జరిగింది. అర్ధరాత్రి వేళ ఊహించని విధంగా వచ్చి, స్టేడియం లోపల, వెలుపల లైట్లు ఆర్పేసి, తమను చెదరగొట్టడానికి మానసిక ఒత్తిడి తెచ్చేందుకు పోలీసులు ప్రయత్నించారని నిరసనకారులు ఆరోపించారు.

అయితే, ఇది సాధారణ నైట్ పెట్రోలింగ్, గుర్తింపు తనిఖీ మాత్రమేనని, ఎవరినీ బలవంతంగా ఖాళీ చేయించడానికి లేదా అరెస్టు చేయడానికి ప్రయత్నించలేదని అధికార యంత్రాంగం స్పష్టం చేసింది. అంతకుముందు ఆ ప్రాంతంలో రాళ్లు విసిరిన సంఘటన జరగడం వల్ల కొందరి గుర్తింపును సరి చూసుకోవడానికే రాత్రి వేళ వచ్చామని, నిరసనకారులను భయపెట్టడానికి కాదని రాష్ట్ర పోలీసులు తెలిపారు.

ఆ రాత్రి అసలు నిజం ఏమైనప్పటికీ, “లైట్లు ఆర్పేశారు” అనే వార్త నిరసనకారుల్లో వేగంగా వ్యాపించింది. చర్చల ద్వారా కాకుండా భయపెట్టడం ద్వారా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఆందోళనను తొక్కిపెట్టడానికి ప్రయత్నిస్తోందనే అనుమానాలు బలపడ్డాయి.

ఇది జంతర్ మంతర్ వద్ద పగటి పూట జరిగిన లాఠీ ఛార్జ్ కంటే భిన్నమైన అణచివేత, ఒక విధంగా నమ్మకాన్ని దెబ్బ తీసేది.

సీజేపీ ముద్ర స్పష్టంగా కనిపించకపోవడం..

కేవలం కొన్ని వారాల క్రితమే ఒక కేంద్ర మంత్రి రాజీనామాకు కారణమై, దేశంలోనే అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన యువజన బ్రాండ్‌గా మారిన ‘సీజేపీ’ ప్రభావం జార్ఖండ్‌లో చాలా తక్కువగా ఉంది.

కొందరు సీజేపీ నాయకులు వ్యక్తిగతంగా రావడం, సంఘీభావ ప్రకటనలు ఇవ్వడం తప్ప జంతర్ మంతర్ వద్ద ఉన్నట్లుగా నిరంతరం, ప్రత్యక్షంగా నిర్వహించిన సంస్థాగత భాగస్వామ్యం ఇక్కడ లేదు.

సీజేపీ జాతీయ ఊపు, సహజంగానే రాష్ట్ర స్థాయి పరీక్షల స్కామ్‌పై ప్రభావం చూపుతుందని భావించిన ఎవరికైనా ఈ లోపం స్పష్టంగా కనిపించింది.

ఇది నిజంగా వికేంద్రీకృత, అభ్యర్థుల నేతృత్వంలోని నిరసన సంస్కృతిని సృష్టించి ఉంటే, వెంటనే జరిగిన జార్ఖండ్ నిరసనపై దాని ముద్ర ఉండేది. అలా లేకపోవడం అనేది ఆ ఉద్యమం సంస్థాగత బలహీనతను, జాతీయ యువజన నాయకత్వంగా ఎదగలేకపోవడాన్ని తెలియజేస్తుంది.

ఒక నూతన రాజకీయ సంస్కృతికి ప్రేరణ..

ఇది దురదృష్టకరం. సాంప్రదాయ రాజకీయ నమూనాలను పక్కన పెట్టింది కాబట్టే సీజేపీ తన ప్రత్యేకతను చాటుకుంది. దానికి సోపాన క్రమం, విస్తృతమైన నిర్మాణ యంత్రాంగం, ముందుగా నిర్ణయించిన వ్యూహం లేదా స్థిరపడిన రాజకీయ సంస్కృతి లేవు. దాని అసాధారణ విజయం కేవలం ఒక కేంద్ర మంత్రి రాజీనామా సాధించడంలో మాత్రమే లేదు.

జవాబుదారీతనం లేని అధికారాన్ని చూసి నిరాశ చెందిన ఒక తరంలో మళ్లీ ఆశలు చిగురింపజేయడంలో ఉంది. జెన్ జెడ్, పెరుగుతున్న జెన్ ఆల్ఫా – అత్యంత అహంకార పూరితమైన ప్రభుత్వాలను సైతం సవాలు చేయగల అపారమైన ప్రజాస్వామ్య శక్తిని కలిగి ఉన్నారు.

అందువల్ల సీజేపీ చారిత్రక పాత్ర కేవలం నిరసనలకు నాయకత్వం వహించడం మాత్రమే కాదు. ఒక నూతన రాజకీయ సంస్కృతికి ప్రేరణగా నిలవడం. ఇది వికేంద్రీకృతమైనది, భాగస్వామ్యంతో కూడినది, స్థిరపడిన రాజకీయ పార్టీల కంటే యువ పౌరుల ఆకాంక్షలతో నడిచేది.

స్వతంత్రంగా సాగిన జార్ఖండ్ ఆందోళన..

జంతర్ మంతర్ తర్వాత త్వరలోనే జార్ఖండ్‌లో చెలరేగిన విద్యార్థి ఆందోళన, ఆ కొత్త రాజకీయ సంస్కృతి వేళ్లూనుకోవడం ప్రారంభించిందో లేదో పరీక్షించడానికి మొదటి అవకాశాన్ని ఇచ్చింది.

ఈ ఉద్యమాన్ని సీజేపీ నియంత్రించాల్సిన లేదా తన ఆధీనంలోకి తీసుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. అలా కోరుకోతగినది కూడా కాదు. నిజానికి, ఉద్యమం వికేంద్రీకృతంగా ఉండాలంటే స్థానిక నాయకత్వం, స్వయం ప్రతిపత్తి అత్యవసరం.

అయినప్పటికీ, జంతర్ మంతర్ అనుభవం కొన్ని గుర్తులను, దాని జవాబుదారీతనపు భాష, సమీకరణ రూపాలు, నైతిక విశ్వాసం, అధికారంలో ఉన్నవారు ప్రజలకు జవాబు చెప్పాలనే పట్టుదలను ఇక్కడ చూడవచ్చని ఆశించారు. కానీ ఆ ముద్ర ఎక్కువగా కనిపించలేదు. దానికి బదులుగా, జార్ఖండ్ ఆందోళన ఒక స్వతంత్ర బాటలో సాగింది.

నిరసనకారులలోని కొన్ని విభాగాలు జంతర్ మంతర్ ఉద్యమంతో గానీ, సీజేపీతో గానీ తమకు ఎలాంటి సంబంధం లేదని దూరం జరిగే ప్రయత్నం చేశాయి.

మొదలైన కొత్త తరం రాజకీయాలు..

దీనిని విమర్శగా కాకుండా ఒక హెచ్చరికగా తీసుకోవాలి. రాజకీయాన్ని మార్చాలని చూసే ఉద్యమం నిరంతరం ఢిల్లీ ‘జాతీయ దృష్టి’పై లేదా కొద్దిమంది వ్యక్తుల ఆకర్షణపై ఆధారపడలేదు.

దేశవ్యాప్తంగా స్థానిక మూలాలు, స్వతంత్ర సంస్థాగత నిర్మాణం కలిగి ఉంటూనే, ఉమ్మడి ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తిని పంచుకునే స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన ఉద్యమాలను ప్రేరేపించగల దాని సామర్థ్యంపైనే దాని నిజమైన విజయం ఆధారపడి ఉంటుంది.

అలాంటి ఉద్యమాలు సహజంగా ఉద్భవించినప్పుడు మాత్రమే జంతర్ మంతర్ అనేది భారతదేశ ప్రజాస్వామ్య చరిత్రలో ఒక మినహాయింపు క్షణం కాదని, ఒక కొత్త తరం రాజకీయాల ప్రారంభమని చెప్పడం సాధ్యమవుతుంది.

స్పందించడంలో ఆలస్యం చేసిన ప్రభుత్వం..

ఈ ఘటనలో వివాదం లేని ఏకైక అంశం ఏదైనా ఉందంటే, అది రాష్ట్ర ప్రభుత్వ రాజకీయ స్పందనలోని మందకొడితనమే. రాంచీ స్టేడియంలో నిరసన రెండో వారంలోకి అడుగుపెట్టే వరకు ముఖ్యమంత్రి హేమంత్ సోరెన్ ప్రభుత్వం ఎటువంటి శ్రద్ధా ప్రదర్శించలేదు.

నిరసన తెలుపుతున్న విద్యార్థులకు కాంగ్రెస్ నాయకుడు రాహుల్ గాంధీ ఫోన్ చేసి సంఘీభావం తెలిపిన తర్వాత పెరిగిన ఒత్తిడి వల్లే, తమ ప్రభుత్వం చర్చలకు సిద్ధంగా ఉందని, నియామకాల ప్రక్రియలో సంస్కరణలు తెస్తుందని సోరెన్ చెప్పారు. అప్పటికే అభ్యర్థులు వారం రోజులకు పైగా బహిరంగ నిరసన, నిరాహార దీక్ష, ఆ వెంటనే లాఠీ ఛార్జ్‌ను అనుభవించారు.

తాము ఇప్పటికే రాష్ట్ర ప్రభుత్వంతో సంప్రదింపులు జరిపామని, చర్యలు తీసుకోవాలని కోరామని క్షేత్రస్థాయి కాంగ్రెస్ నాయకులు తెలిపారు.

రాహుల్ గాంధీ కూడా నేరుగా విద్యార్థుల ప్రతినిధి బృందంతో మాట్లాడి మద్దతు ఇస్తామని హామీ ఇచ్చారు. కానీ ఇక్కడ స్పష్టంగా కనిపిస్తున్న వ్యత్యాసం ఏమిటంటే ఢిల్లీ నుంచి ఫోన్ ద్వారా సానుభూతి తెలపడం వేరు, సొంత రాజధానిలో నిరవధిక నిరాహార దీక్ష చేస్తున్న అభ్యర్థులను ఒక ముఖ్యమంత్రి స్వయంగా వచ్చి కలవడం వేరు.

ఒక యంత్రాంగం లేని ఉద్యమం..

రాష్ట్ర ప్రభుత్వం, కేంద్రంలోని అధికార పార్టీ, లేదా చివరి నిమిషంలో మద్దతుగా వచ్చిన ప్రతిపక్షాల మధ్య తప్పును ఎలా పంచినా ఒకటి మాత్రం నిజం.

పరీక్షా అభ్యర్థుల ప్రధాన సమస్యలపై తీవ్రమైన రాజకీయ దృష్టి పడే సరికి వారు 9 నుంచి 12 రోజుల పాటు నిరవధిక నిరాహార దీక్ష చేయాల్సి వచ్చింది.

ప్రభుత్వం ఆ తర్వాత అరెస్టులు చేశామని, సీఐడీ విచారణ ప్రారంభించామని, కాంట్రాక్టర్లపై మనీ లాండరింగ్ నిరోధక చట్టం కింద ఈడీ కేసు నమోదు చేశామని, పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ సభ్యుల రాజీనామాలు చేయించామని చెప్పవచ్చు.

రోడ్డెక్కితే తప్ప పట్టించుకోని ప్రభుత్వాలు..

కానీ ఇవేవీ ప్రాథమిక వైఫల్యాన్ని తుడిచిపెట్టలేవు, సమస్యను తీవ్రమైనదిగా గుర్తించడానికి రోజుల తరబడి శారీరక కష్టాలు, లాఠీ ఛార్జ్, జాతీయ మీడియా దృష్టి అవసరమయ్యాయి.

ఉత్తరాఖండ్ నుండి బీహార్ వరకు, జార్ఖండ్ సొంత బోర్డు పరీక్షల లీక్ వివాదాల వరకు భారతదేశ ఇటీవలి పరీక్షల స్కామ్‌ల చరిత్రలో ఇదే విధానం పునరావృతమైంది.

చర్యలు తీసుకోకపోవడం వల్ల కలిగే రాజకీయ నష్టాన్ని ప్రభుత్వాలు పాలన ద్వారా కాకుండా, రోడ్లపై నిరసనలు జరిగినప్పుడే గుర్తిస్తున్నాయి.

జంతర్ మంతర్, జైపాల్ సింగ్ స్టేడియం మధ్య వ్యత్యాసం..

జంతర్ మంతర్, జైపాల్ సింగ్ ముండా స్టేడియంల మధ్య అత్యంత కీలకమైన వ్యత్యాసం విరుద్ధమైనది కాదు, సంస్థాగతమైనది. జంతర్ మంతర్ వద్ద సీజేపీ ఒక బ్రాండ్‌ను, ఒక ఆకర్షణీయమైన నాయకత్వాన్ని, ఒక వైరల్ మీడియా యంత్రాంగాన్ని నిర్మించుకుంది. అది ఒక అరెస్టును లేదా పోలీసుల దౌర్జన్యాన్ని కొన్ని గంటల్లోనే జాతీయ వార్తగా మార్చగలదు.

జార్ఖండ్ నిరసనకు అలాంటి యంత్రాంగం ఏదీ లేదు. ఇది పాత, స్థానిక విద్యార్థి సంఘాలపై, నోటి మాటపై, రిక్రూట్‌మెంట్ పరీక్షలలో అభ్యర్థులకు ఉన్న సుదీర్ఘమైన నిరాశపై ఆధారపడింది. అది వారి సంయమనాన్ని శాంతియుతంపై పదే పదే పట్టుబట్టడం, నిరసనను ఉధృతం చేయడానికి వెనుకాడటం, వారి ప్రమాదకర స్థితిని వివరిస్తుంది.

ప్రతీ పరిణామాన్ని ఎప్పటికప్పుడు పెంచి చెప్పే జాతీయ మీడియా యంత్రాంగం లేకపోవడం వల్ల, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం లేదా జాతీయ ప్రతిపక్షాలు దీనిని తీవ్రంగా పరిగణించడానికి ఎక్కువ సమయం పట్టడమే కాకుండా, ఎక్కువ కష్టపడాల్సి వచ్చింది.

జార్ఖండ్ ఆందోళనను తక్కువ అంచనా వేయొద్దు..

జంతర్ మంతర్ ఆందోళనకు చిన్న ప్రతిధ్వనిగా చూడటం కంటే, జార్ఖండ్ నిరసనను దాని స్వంత కోణంలో అర్థం చేసుకోవడం సమంజసం. ఇందులో పాల్గొన్నవారు వయస్సులో పెద్దవారు, తమ భవిష్యత్తు గురించి తీవ్రమైన ఆందోళన చెందుతున్నవారు. మరింత క్రమశిక్షణ కలిగినవారు, చాలా ఎక్కువగా ప్రమాదంలో పడే అవకాశం ఉన్నవారు.

చాలామంది ఇప్పటికే ఏళ్లు తరబడి సమయాన్ని, కుటుంబం పరిమిత వనరులను ఆ పరీక్షల కోసం వెచ్చించారు. అలాంటి ఉద్యమానికి టియర్ గ్యాస్, వాటర్ క్యానన్లు, అర్ధరాత్రి వేళ భయపెట్టేలా వచ్చిన పోలీసులు, సీనియర్ నాయకులు(జేఎంఎం లేదా కాంగ్రెస్) ప్రత్యక్షంగా రావడానికి ముందు రోజుల తరబడి అధికారిక మౌనం ఎదురవడం అనేది వైరల్ హ్యాష్‌ట్యాగ్ లేని సుదీర్ఘమైన, ఆడంబరం లేని నిరసనలను రాజకీయ వర్గాలు ఎలా చూస్తాయో తెలియజేస్తుంది.

అవి ఖాళీ కడుపుతో గడిపిన తొమ్మిది రోజులు..

కాగితంపై డిమాండ్లు నెరవేరవచ్చు. సీబీఐ లేదా సీఐడీ విచారణ కొందరి ఆందోళనలను శాంతింపజేయవచ్చు. కానీ అధికారంలో ఉన్నవారు పట్టించుకునే వరకు ఖాళీ కడుపుతో గడిపిన ఆ తొమ్మిది రోజులు కొట్టిపారేసేవి కావు.

ఢిల్లీలోనైనా లేదా రాంచీలోనైనా, బీజేపీ పాలనలోనైనా లేదా ఇండియా కూటమి పాలనలోనైనా భారతీయ ప్రజాస్వామ్యం తన అత్యంత ఓపిక కలిగిన పౌరుల ఓర్పును ఎంత తీవ్రంగా పరిగణిస్తుందో కొలవడానికి ఇవే నిజమైన ప్రమాణాలు.

(వ్యాస రచయిత ఆనంద్ తేల్తుంబ్డే. పెట్రోనెట్ మాజీ సీఈఓ, ఐఐటీ ఖరగ్‌పూర్, జీఐఎమ్ గోవాలో ప్రొఫెసర్. ఆయన రచయిత, పౌరహక్కుల కార్యకర్త. వారు ది వైర్ ఇంగ్లీష్ లో రాసిన వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం.)

About the Author

Anand Teltumbde

Author

View All Posts