మలేరియా నివారణ: ప్రభుత్వాల బాధ్యత..

1897 ఆగస్టు 20న కలకత్తాలో పనిచేస్తున్న బ్రిటిష్ వైద్యుడు సర్ రోనాల్డ్ రాస్, ఆడ అనాఫిలిస్ దోమలు మలేరియా పరాన్నజీవిని వ్యాప్తి చేస్తాయని నిరూపించడానికి కీలకమైన పరిశోధన చేశారు.

ఈ ఆవిష్కరణకు గుర్తుగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా వరల్డ్ మస్కిటో డేను ఆగస్టు 20న పాటిస్తారు.

ఈ సందర్భంగా మలేరియా అంటే ఏమిటి, ఎలా వస్తుంది, కారణాలు, సరైన పరిష్కారాలు, మలేరియాని పూర్తిగా నిర్మూలించిన దేశాల అనుభవాలు తెలుసుకుందాం.

మలేరియా మానవ చరిత్రలో అత్యంత పురాతనమైన, అత్యధిక ప్రాణనష్టం కలిగించిన అంటువ్యాధుల్లో ఒకటి.

అయితే ఇది నివారించగలిగే, సకాలంలో గుర్తించి సరైన చికిత్స అందిస్తే నయం చేయగలిగే వ్యాధి. ప్రపంచంలోని అనేక దేశాలు మలేరియాను పూర్తిగా నిర్మూలించి ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ నుంచి “మలేరియా రహిత దేశం”గా ధృవీకరణ కూడా పొందాయి.

మలేరియా అంటే ఏమిటి?

మలేరియా ఒక పరాన్నజీవి వల్ల వచ్చే వ్యాధి. ప్లాస్మోడియం అనే పరాన్నజీవి మనిషి రక్తంలోకి చేరి వ్యాధిని కలిగిస్తుంది. మనుషుల్లో మలేరియాకు కారణమయ్యే 5 రకాల ప్లాస్మోడియం పరాన్నజీవులు ఉన్నాయి. వాటిలో ముఖ్యంగా ప్లాస్మోడియం ఫాల్సిపారం అత్యంత ప్రమాదకరమైనది.

ప్లాస్మోడియం వైవాక్స్ భారతదేశంతో సహా ఆసియాలో విస్తృతంగా కనిపించేది. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకారం, 2024లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 28 కోట్ల 20 లక్షల మలేరియా కేసులు, 6 లక్షల 10 వేల మరణాలు సంభవించాయి.

మలేరియా ఎలా వ్యాపిస్తుంది?

మలేరియా ఒక వ్యక్తి నుంచి మరొక వ్యక్తికి సాధారణంగా నేరుగా వ్యాపించదు. మలేరియా సోకిన వ్యక్తిని ఆడ అనాఫిలిస్ దోమ కుట్టినప్పుడు, ఆ దోమలోకి పరాన్నజీవి చేరుతుంది. తరువాత అదే దోమ మరో ఆరోగ్యవంతుడిని కుట్టినప్పుడు పరాన్నజీవి అతని రక్తంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. అందువల్ల మలేరియా వ్యాప్తిలో ఆడ అనాఫిలిస్ దోమ ప్రధాన వాహకం.

ప్రపంచంలో అనాఫిలిస్ జాతికి చెందిన 400కు పైగా దోమల జాతులు ఉన్నాయి. అయితే వాటిలో సుమారు 40 జాతులు మాత్రమే మలేరియాను వ్యాప్తి చేయగల వాహక జాతులుగా గుర్తించబడ్డాయి. అంటే ప్రతి దోమ మలేరియాను వ్యాప్తి చేయదు.

మలేరియా లక్షణాలు..

సాధారణంగా కనిపించే లక్షణాలు తీవ్రమైన లేదా పునరావృతమయ్యే జ్వరం. చలి, వణుకు. తలనొప్పి. చెమటలు. శరీర నొప్పులు. బలహీనత. వాంతులు లేదా వికారం. తీవ్రమైన మలేరియా వచ్చినప్పుడు స్పృహ కోల్పోవడం, మూర్ఛలు, శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది, తీవ్రమైన రక్తహీనత, మెదడుపై ప్రభావం, అవయవాల పనితీరు దెబ్బతినడం, వంటి పరిస్థితులు ఏర్పడి ప్రాణాంతకంగా మారవచ్చు.

ప్రపంచంలో మలేరియా పరిస్థితి..

మలేరియా ప్రధానంగా ఉష్ణ మండల, ఉప ఉష్ణ మండల ప్రాంతాల్లో ఉంటుంది. 2024లో 80 దేశాల్లో మలేరియా స్థానికంగా వ్యాప్తి చెందింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా దాదాపు 28 కోట్ల 20 లక్షల కేసులు నమోదయ్యాయని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అంచనా వేసింది. అత్యంత తీవ్రమైన పరిస్థితి ఆఫ్రికాలో ఉంది.

2024లో ప్రపంచ మలేరియా కేసుల్లో సుమారు 94 శాతం, మరణాల్లో సుమారు 95 శాతం ఆఫ్రికా ప్రాంతంలోనే సంభవించాయి. ఆ ప్రాంతంలో మలేరియా మరణాల్లో సుమారు మూడు వంతులు ఐదేళ్లలోపు పిల్లలవే. అందువల్ల మలేరియా కేవలం ఒక వైద్య సమస్య మాత్రమే కాదు.

ఇది పేదరికం, పోషకాహారం, గృహవసతి, పారిశుధ్యం, ఆరోగ్య సేవల అందుబాటుతో కూడా సంబంధం ఉన్న సామాజిక సమస్య.

ఎన్ని దేశాలు మలేరియాను నిర్మూలించాయి?

ఇది చాలా ముఖ్యమైన ప్రశ్న. 2025 జూలై నాటికి ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ మొత్తం 47 దేశాలను, ఒక భూభాగాన్ని అధికారికంగా “మలేరియా రహితంగా” ధృవీకరించింది.

ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ధృవీకరణ పొందిన కొన్ని ముఖ్యమైన దేశాలు శ్రీలంక (2016), మాల్దీవులు (2015), చైనా (2021), ఎల్ సాల్వడార్ (2021), అజర్‌బైజాన్ (2023), తజికిస్తాన్ (2023), బెలీజ్ (2023), కేప్ వెర్డే (2024), ఈజిప్ట్ (2024), జార్జియా (2025), సురినామ్ (2025), తిమోర్-లెస్టే (2025)లో మలేరియా రహిత దేశాలుగా ధృవీకరణ పొందాయి. ఇది ముఖ్యంగా తిమోర్-లెస్టే వంటి ఉష్ణ మండల దేశం మలేరియాను నిర్మూలించడం సాధ్యమేనని చూపించింది.

“మలేరియా నిర్మూలన” అంటే దోమలు పూర్తిగా అంతరించిపోయాయా?

కాదు. ఒక దేశం ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ నుంచి మలేరియా రహిత ధృవీకరణ పొందిందంటే ఆ దేశంలోని అన్ని అనాఫిలిస్ దోమలు అంతరించిపోయాయని అర్థం కాదు. ఆ దేశంలో స్థానికంగా మలేరియా వ్యాప్తి నిరంతరంగా జరుగుతున్న పరిస్థితిని అడ్డుకున్నారని అర్థం.

ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకారం, కనీసం మూడు వరుస సంవత్సరాలు స్థానికంగా మలేరియా కేసులు లేకపోతే, దేశం మలేరియా నిర్మూలన ధృవీకరణ కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు.

అయితే మలేరియా రహిత దేశాల్లోకి విదేశాల నుంచి వ్యాధి సోకిన వ్యక్తులు రావచ్చు. అందువల్ల అక్కడ కూడా నిరంతర పర్యవేక్షణ అవసరం.

ఉదాహరణకు, 2024లో మలేరియా రహిత దేశాల్లో నమోదైన కేసుల్లో 97.8 శాతం దిగుమతి చేసుకున్న కేసులే అని నివేదిక చెబుతోంది.

దేశాలు మలేరియాను ఎలా నిర్మూలించాయి?

మలేరియా నిర్మూలనకు ఒక్క మందు లేదా ఒక్క పద్ధతి సరిపోలేదు. అనేక చర్యలను కలిపి అమలు చేయాల్సి వచ్చింది.

ముఖ్యమైన చర్యలు 1) దోమల నియంత్రణ – ఇంటి గోడలకు పురుగుమందు పిచికారీ, కీటక నాశిని పూత పూసిన దోమతెరల వినియోగం. దోమల ఉత్పత్తి ప్రదేశాలను తొలగించడం. నీరు నిల్వ ఉండకుండా చూడటం. 2) వేగవంతమైన రోగ నిర్ధారణ – జ్వరం వచ్చిన వ్యక్తికి వెంటనే మలేరియా పరీక్ష చేయడం. 3) సమర్థవంతమైన చికిత్స – మలేరియా రకం, ప్రాంతంలోని ఔషధ నిరోధకతను బట్టి సరైన మందులు ఇవ్వడం. 4) ప్రతి కేసును గుర్తించి పర్యవేక్షించడం – ఒక కేసు కనిపించిన వెంటనే దాని మూలాన్ని గుర్తించి మరింత వ్యాప్తి జరగకుండా చర్యలు తీసుకోవడం. 5) ప్రజల భాగస్వామ్యం – దోమతెరల వినియోగం, ఇంటి పరిసరాల్లో నీరు నిల్వ కాకుండా చూడటం, జ్వరాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయకపోవడం వంటి చర్యలు కీలకం. 6) బలమైన ప్రజారోగ్య వ్యవస్థ – మలేరియాను నిర్మూలించిన దేశాల విజయానికి రాజకీయ సంకల్పం, నిరంతర నిధులు, ఆరోగ్య సిబ్బంది, పర్యవేక్షణ వ్యవస్థలు ముఖ్యమైన కారణాలని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ పేర్కొంది.

టీకా వచ్చిందా?

అవును. మలేరియా వ్యతిరేక పోరాటంలో ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో గొప్ప పురోగతి మలేరియా వ్యాక్సిన్ల అభివృద్ధి. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ 2021లో మొదటి మలేరియా వ్యాక్సిన్‌ను సిఫారసు చేసింది.

2026 నాటికి 25 దేశాలు మలేరియా వ్యాక్సిన్లను తమ సాధారణ టీకా కార్యక్రమాల్లో ప్రవేశపెట్టాయి. ఇవి సంవత్సరానికి సుమారు ఒక కోటి మంది పిల్లలను రక్షించే స్థాయికి చేరుకున్నాయి.

అయితే వ్యాక్సిన్ ఒక్కటే మలేరియాను నిర్మూలించదు. దోమతెరలు, దోమల నియంత్రణ, పరీక్షలు, చికిత్స, పర్యవేక్షణ వంటి చర్యలతో కలిపి ఉపయోగించాలి.

భారతదేశంలో పరిస్థితి..

భారతదేశం మలేరియాపై ఎన్నో దశాబ్దాలుగా పోరాడుతోంది. గతంతో పోలిస్తే గణనీయమైన పురోగతి ఉన్నప్పటికీ, మలేరియా పూర్తిగా నిర్మూలించబడలేదు.

భారతదేశంలో ముఖ్యంగా ప్లాస్మోడియం వైవాక్స్, ప్లాస్మోడియం ఫాల్సిపారం కనిపిస్తాయి. దోమల నియంత్రణ, పరీక్షలు, త్వరిత చికిత్స, దోమతెరలు, ప్రజారోగ్య కార్యక్రమాలు వ్యాధి నియంత్రణలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. భారతదేశానికి మలేరియా నిర్మూలన సాధ్యమే కానీ దానికి నిరంతర ప్రజారోగ్య పెట్టుబడి, రాష్ట్రాల వారీగా స్థానిక పరిస్థితులకు అనుగుణమైన వ్యూహాలు, బలమైన ప్రాథమిక ఆరోగ్య వ్యవస్థ అవసరం.

మలేరియాను నిర్మూలించడం సాధ్యమేనా?

సాధ్యమేనని 47 దేశాల అనుభవం రుజువు చేస్తున్నది. 2000 నుంచి 2024 మధ్య ప్రపంచ మలేరియా నియంత్రణ చర్యల వల్ల సుమారు 230 కోట్ల కేసులు, 1 కోటి 40 లక్షల మరణాలు నివారించబడ్డాయని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అంచనా.

అదే సమయంలో మలేరియా ఇంకా ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెద్ద సవాలుగానే ఉంది. అందుకే “మలేరియా రహిత ప్రపంచం” సాధించడానికి వైద్య శాస్త్రంతో పాటు సామాజిక, ఆర్థిక, ప్రజారోగ్య చర్యలు కూడా అవసరం.

మలేరియా చరిత్ర నుంచి మనకు ఒక ముఖ్యమైన విషయం అర్థం అవుతున్నది. దోమను పూర్తిగా అంతం చేయకుండానే మలేరియాను నిర్మూలించవచ్చు.

శాస్త్రీయ పరిశోధన, దోమల నియంత్రణ, సమర్థవంతమైన మందులు, వ్యాక్సిన్లు, ప్రజల భాగస్వామ్యం, బలమైన ప్రభుత్వ ఆరోగ్య వ్యవస్థ ఇవన్నీ కలిసి పనిచేస్తే ఒకప్పుడు విస్తృతంగా ఉన్న మలేరియాను దేశం నుంచి తొలగించడం సాధ్యమే.

2025 జూలై నాటికి 47 దేశాలు, ఒక భూభాగం ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ నుంచి మలేరియా రహిత ధృవీకరణ పొందడం మానవాళికి ఒక గొప్ప విజయగాథ.

అయితే 2024లోనే ప్రపంచవ్యాప్తంగా 28 కోట్ల 20 లక్షల కేసులు, 6 లక్షల 10 వేల మరణాలు నమోదవడం వల్ల పోరాటం ఇంకా పూర్తికాలేదని కూడా గుర్తుంచుకోవాలి.

మలేరియా నిర్మూలన కేవలం వైద్య విజయం మాత్రమే కాదు. అది పేదరికం, నిర్లక్ష్యం, అనారోగ్యం వంటి అంశాలపై ప్రభుత్వ విధానాల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. అది మానవ సమాజం సాధించగల సామూహిక విజయం.

కేవలం 5 రోజుల క్రితం భారతదేశం 80 వ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం జరుపుకుంది. ఆ సందర్భంగా ఎర్రకోట నుండి దేశ ప్రజలనుద్దేశించి ప్రధాని మాట్లాడటం ఆనవాయితీ. ఆ సందర్భంగా స్వాతంత్ర్యం వచ్చేనాటికి దేశం, ప్రజల పరిస్థితి ఏమిటి, 79 సంవత్సరాలలో ఏమి ప్రగతి సాధించాము, ప్రజల స్థితిగతులు ఏమిటి, 81 వ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం నాటికి నిర్దేశించుకున్న లక్ష్యాలు ఏమిటి అనే అంశాలు దేశ ప్రజలకు ప్రభుత్వాధినేతల బాధ్యత. కానీ అందుకు భిన్నంగా ప్రధాని “దిమాగీ నక్సల్స్”, వగైరా పదాలతో ప్రజలను పక్కదారి పట్టించే విధంగా ప్రసంగించడం అత్యంత శోచనీయం.

గ్రహించాల్సిన విషయం. తగుదునమ్మా అంటూ వందిమాగధులు సెంటిమెంట్ రెచ్చగొట్టే ప్రకటనలు చేస్తూ, ప్రజల మధ్య చిచ్చు పెట్టేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నారు. “అతనికంటే ఘనుడు ఆచంటి మల్లన్న” అని రుజువు చేసుకోవాలనే తాపత్రయమా, లేక మరేదైనా కారణమా ప్రజలే అర్థం చేసుకోవాలి.

భారతదేశంతో పోల్చినప్పుడు జనాభా రీత్యా, వైశాల్యం రీత్యా, సంపద రీత్యా చిన్న దేశాలైన దేశాలు మలేరియాని సంపూర్ణంగా నిర్మూలించాయి.

కొద్దిమంది అంధ భక్తులు చిన్న దేశాలకు సాధ్యమవుతుంది గాని ప్రపంచంలోనే అత్యధిక జనాభా కలిగిన భారతదేశంలో ఎలా సాధ్యం అని ప్రశ్నించే అవకాశం ఉంది.

రెండు సంవత్సరాల క్రితం దాకా ప్రపంచంలో అత్యధిక జనాభా కలిగి, ఇప్పుడు కూడా దాదాపు భారతదేశంతో కుడి ఎడంగా జనాభా కలిగిన చైనా దేశం ఎలా మలేరియానీ నిర్మూలించింది? అంతేకాదు కొన్ని దేశాలలో అసలు దోమలే లేకుండా నివారించగలిగారు. అది ఎలా సాధ్యమైంది? విశ్వగురువు అని ప్రచారం చేసుకునే మన నేతలకు ఈ విషయాలు తెలియదా? తెలియక కాదు కావాలనే ప్రజలకు సంబంధించిన అనేక విషయాలు మరుగున పరిచి పక్కదారి పట్టించే లక్ష్యం తప్ప మరోటి కాదు.

పట్టుబడితే సాధ్యమవుతుందని అనేక దేశాలు అనుభవం రుజువు చేస్తుంది. చేసింది. ఇప్పటికైనా కేంద్ర ప్రభుత్వం నిజాయితీతో మలేరియా సంపూర్ణ నిర్మూలనకు ప్రణాళికలు రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది.

About the Author

R Lakshmaiah

Ppma_guest_author

View All Posts