ఆగస్టు 13 ఫిడెల్ కాస్ట్రో జన్మదినం. “చరిత్ర నన్ను నిర్దోషిగా నిర్ధారిస్తుంది” 1953లో మోంకాడా సైనిక స్థావరంపై దాడి అనంతరం తన విచారణలో ఫిడెల్ కాస్ట్రో చేసిన ప్రసిద్ధ ప్రకటన ఇది. ఆ మాటలు తరువాత క్యూబా విప్లవ చరిత్రలో ఒక ప్రతీకాత్మక నినాదంగా మారాయి.
1926 ఆగస్టు 13న క్యూబాలోని బిరాన్లో జన్మించిన ఫిడెల్ అలెహాండ్రో కాస్ట్రో రూస్, 20వ శతాబ్దపు అత్యంత ప్రభావవంతమైన విప్లవ నాయకుల్లో ఒకరిగా ఎదిగారు.
1959లో ఫుల్జెన్సియో బాటిస్టా నియంతృత్వాన్ని కూలదోసిన క్యూబా విప్లవానికి ఆయన నాయకత్వం వహించారు. ఆ తరువాత దాదాపు ఐదు దశాబ్దాల పాటు క్యూబా రాజకీయ జీవితాన్ని నడిపించారు.
బాల్యం, విద్యాభ్యాసం..
ఫిడెల్ కాస్ట్రో తండ్రి ఏంజెల్ కాస్ట్రో స్పెయిన్ నుంచి క్యూబాకు వచ్చిన వ్యక్తి. వ్యవసాయం, ముఖ్యంగా చెరకు పరిశ్రమతో వారి కుటుంబం సంబంధం కలిగి ఉండేది. ఫిడెల్ చిన్ననాటి నుంచే విద్యపై ఆసక్తి చూపారు. హవానా విశ్వవిద్యాలయంలో న్యాయశాస్త్రం అభ్యసించి 1950లో న్యాయ పట్టా పొందారు.
న్యాయవాదిగా పనిచేసినప్పటికీ, ఆయన ఆసక్తి క్రమంగా క్యూబాలోని రాజకీయ, సామాజిక సమస్యల వైపు మళ్లింది. ఆ కాలంలో క్యూబా రాజకీయ వ్యవస్థలో అవినీతి, సామాజిక అసమానతలు, విదేశీ ముఖ్యంగా అమెరికన్ ఆర్థిక ప్రభావం, రాజకీయ అస్థిరత వంటి సమస్యలు తీవ్రంగా ఉండేవి.
బాటిస్టా నియంతృత్వానికి వ్యతిరేకంగా..
1952లో జనరల్ ఫుల్జెన్సియో బాటిస్టా సైనిక తిరుగుబాటు ద్వారా అధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని ఎన్నికలను రద్దు చేశాడు.
ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థను పునరుద్ధరించాలనే లక్ష్యంతో ఫిడెల్ కాస్ట్రో ప్రతిఘటనకు సిద్ధమయ్యారు. 1953 జూలై 26న ఫిడెల్ కాస్ట్రో నాయకత్వంలోని సుమారు 120 మంది సాంటియాగో డి క్యూబాలోని మోంకాడా సైనిక బ్యారక్స్పై దాడి చేశారు. దాడి విఫలమైంది.
పలువురు విప్లవకారులు మరణించగా, ఫిడెల్, ఆయన సోదరుడు రౌల్ కాస్ట్రో అరెస్టయ్యారు. ఫిడెల్కు 15 సంవత్సరాల జైలు శిక్ష విధించారు.
అయితే 1955లో సాధారణ క్షమాభిక్షలో భాగంగా విడుదలయ్యారు. ఈ మోంకాడా దాడి సైనికంగా విఫలమైనప్పటికీ, అదే సంఘటన తరువాతి క్యూబా విప్లవానికి విత్తనాలు వేసింది. విప్లవోద్యమానికి “26 జూలై ఉద్యమం” అనే పేరు రావడానికి కూడా ఇదే కారణం.
మెక్సికోలో విప్లవానికి సన్నాహాలు..
జైలు నుంచి విడుదలైన తరువాత ఫిడెల్ మెక్సికోకు వెళ్లారు. అక్కడ క్యూబా విప్లవానికి మద్దతుదారులను సమీకరించారు. ఇక్కడే ఆయనకు అర్జెంటీనాకు చెందిన వైద్యుడు, విప్లవకారుడు ఎర్నెస్టో “చే” గువేరా పరిచయమయ్యారు.
1956లో ఫిడెల్, రౌల్, చే గువేరా తదితరులు “గ్రాన్మా” అనే చిన్న పడవలో 82 మంది విప్లవకారులతో కలిసి క్యూబాకు తిరిగి బయలుదేరారు. 1956 డిసెంబర్ 2న క్యూబాలో దిగిన వెంటనే బాటిస్టా సైన్యం వారిపై దాడి చేసింది.
చాలామంది మరణించినప్పటికీ, ఫిడెల్, రౌల్, చే గువేరా తదితరులు సియెర్రా మయెస్ట్రా పర్వత ప్రాంతాలకు చేరుకుని గెరిల్లా పోరాటాన్ని కొనసాగించారు.
1959 క్యూబా విప్లవ విజయం..
దాదాపు రెండేళ్ల గెరిల్లా పోరాటం తరువాత బాటిస్టా ప్రభుత్వంపై ప్రజా వ్యతిరేకత పెరిగింది. 1958 చివర్లో చే గువేరా నేతృత్వంలోని విప్లవకారులు శాంటా క్లారాలో కీలక విజయాన్ని సాధించారు.
1959 జనవరి 1న బాటిస్టా క్యూబా నుంచి పారిపోయాడు. ఆ తరువాత ఫిడెల్ కాస్ట్రో విప్లవ ప్రభుత్వంలో ప్రధాన నాయకుడిగా ఎదిగారు. జనవరి 8న ఆయన హవానాలో ప్రవేశించారు. 1959 ఫిబ్రవరి 16న క్యూబా ప్రధాన మంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. ఇది క్యూబా చరిత్రలోనే కాకుండా లాటిన్ అమెరికా రాజకీయ చరిత్రలో కూడా ఒక కీలక మలుపు.
క్యూబాలో సామాజిక మార్పులు..
విప్లవం తరువాత కాస్ట్రో ప్రభుత్వం క్యూబా ఆర్థిక, సామాజిక వ్యవస్థలో విస్తృత మార్పులు చేపట్టింది. భూ సంస్కరణలు అమలు చేసింది.
అమెరికన్ కంపెనీల ఆధీనంలోని అనేక పరిశ్రమలను జాతీయం చేసింది. విద్య, వైద్యం వంటి రంగాల్లో ప్రభుత్వ ఆధారిత విస్తృత కార్యక్రమాలు చేపట్టింది.
ముఖ్యంగా నిరక్షరాస్యతను తగ్గించడం, ఉచిత విద్యను విస్తరించడం, ప్రజారోగ్య వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయడం, గ్రామీణ ప్రాంతాలకు వైద్య సేవలను విస్తరించడం, సామాజిక అసమానతలను తగ్గించడానికి ప్రయత్నించడం వంటి అంశాలను ఆయన ప్రధాన విజయాలుగా పేర్కొనవచ్చు.
అయితే ఆయన పాలనపై తీవ్రమైన విమర్శలు కూడా ఉన్నాయి. రాజకీయ ప్రత్యర్థులపై నిర్బంధం, భావ ప్రకటన స్వేచ్ఛపై ఆంక్షలు, స్వతంత్ర మీడియా, రాజకీయ ప్రతిపక్షానికి పరిమితులు వంటి అంశాలలో మానవ హక్కుల పేరున కొన్ని సంస్థలు, వ్యక్తులు ఆయనను తీవ్రంగా విమర్శించారు.
విమర్శల వెనుక దాగి ఉన్న వాస్తవాలు..
అలా ఎందుకు జరిగినది? విమర్శించిన వారు ఎవరు అనేది ప్రధానమైన అంశం. నూటికి 10 మంది అంతకంటే తక్కువగా ఉన్న వారు, వారికి ప్రాతినిధ్యం వహించే సంస్థలు అమెరికాను బలపరచి క్యూబా ప్రభుత్వం జాతీయం చేసిన సంస్థలను తిరిగి స్వాధీనం చేసికొని అమెరికా ఆధిపత్యాన్ని తిరిగి తీసుకురావాలని కోరుకునే వారు చేసిన విమర్శలు అవి. అందుకే “ఏ నినాదం వెనుక ఏ వర్గ ప్రయోజనం దాగి ఉందో అర్ధం చేసికోకపోతే మోసపోతాం” అని మహనీయుడు లెనిన్ చెప్పినది గుర్తుంచుకోవాలి.
90 శాతం మంది ప్రజల సౌభాగ్యమా లేక 10 శాతం మంది ప్రయోజనామా అనేది కీలకమైన అంశం. 90 శాతం మంది సౌభాగ్యం కాపాడాలంటే అందుకు విరుద్ధంగా ఆరాచకాన్ని సృష్టించే వారిని అదుపు చేయడం అనివార్యం. “ఇదే కార్మిక వర్గ నియంతృత్వం”.
ఇందుకు భిన్నంగా అమెరికా, ప్రపంచంలోనే అతి పెద్ద ప్రజాస్వామ్య దేశంగా చెప్పుకునే భారతదేశం కేవలం ఒక శాతం మంది ప్రయోజనం కోసం 99 శాతం మంది మీద తీవ్ర నిర్బంధం విధించి అణచివేతకు పూనుకుంటున్నారు.
సోషలిస్టు మార్గంలో క్యూబా..
విప్లవం ప్రారంభ దశలో కాస్ట్రో తనను కమ్యూనిస్టుగా స్పష్టంగా ప్రకటించలేదు. అయితే అమెరికాతో సంబంధాలు వేగంగా క్షీణించడం, భూసంస్కరణలు, అమెరికన్ ఆస్తుల జాతీయ కరణ, సోవియట్ యూనియన్తో సంబంధాలు పెరగడం వంటి పరిణామాలతో క్యూబా సోషలిస్టు దిశగా పయనించింది.
1961లో క్యూబా విప్లవం సోషలిస్టు స్వభావాన్ని అధికారికంగా ప్రకటించింది. తరువాత క్యూబా పశ్చిమ అర్ధగోళంలో తొలి కమ్యూనిస్టు రాజ్యంగా మారింది.
బే ఆఫ్ పిగ్స్ దాడి—1961..
కాస్ట్రో ప్రభుత్వాన్ని కూల్చివేయడానికి అమెరికా మద్దతుతో క్యూబా ప్రవాసులతో కూడిన దళాన్ని సిద్ధం చేశారు. 1961 ఏప్రిల్లో సుమారు 1,400 మంది క్యూబా ప్రవాసులు బే ఆఫ్ పిగ్స్ వద్ద దాడికి దిగారు.
ఈ దాడికి సీఐఏ శిక్షణ, సహాయం అందించింది. కానీ కాస్ట్రో ప్రభుత్వ దళాలు ఆ దాడిని అణచివేశాయి. ఈ దాడి విఫలమవడం కాస్ట్రో ప్రతిష్ఠను క్యూబాలో మరింత పెంచింది. దీని తరువాత క్యూబాపై అమెరికా శత్రుపూరిత దాడి వివిధ రూపాలలో నేటికీ కొనసాగుతున్నది.
క్యూబా క్షిపణి సంక్షోభం..
1962లో క్యూబా క్షిపణి సంక్షోభం శీతలయుద్ధ చరిత్రలో అత్యంత ప్రధాన సంఘటనగా నిలిచింది. క్యూబాను అమెరికా దాడుల నుండి కాపాడటానికి సోవియట్ యూనియన్ క్యూబాలో అణు క్షిపణులను ఏర్పాటు చేయడం అమెరికాకు తీవ్ర ఆందోళన కలిగించింది.
అమెరికా అధ్యక్షుడు జాన్ ఎఫ్ కెన్నెడీ క్యూబా చుట్టూ నౌకాదళ నిర్బంధాన్ని ప్రకటించారు. దాదాపు 13 రోజుల పాటు ప్రపంచం అణు యుద్ధం సంభవించే ప్రమాదాన్ని ఎదుర్కొంది.
చివరికి అమెరికా క్యూబాపై దాడి చేయబోమని హామీ ఇవ్వడం, సోవియట్ యూనియన్ క్షిపణులను తొలగించడం వంటి ఒప్పందంతో సంక్షోభం ముగిసింది.
ఈ ఘటనలో కాస్ట్రో ప్రత్యక్షంగా అమెరికా–సోవియట్ చర్చలలో ప్రధాన నిర్ణయాధికారిగా లేకపోయినా, క్యూబా ఆయన నాయకత్వంలో ప్రపంచ ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ రాజకీయాల్లో అత్యంత కీలక కేంద్రంగా మారింది.
అమెరికా ఆంక్షలు—క్యూబా ప్రతిఘటన..
క్యూబా అమెరికన్ ఆస్తులను జాతీయం చేయడం, సోషలిస్టు విధానాలు చేపట్టడం, సోవియట్ యూనియన్తో సన్నిహిత సంబంధాలు ఏర్పరచుకోవడం వంటి కారణాలతో అమెరికా–క్యూబా సంబంధాలు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి.
అమెరికా క్యూబాపై ఆర్థిక ఆంక్షలు, వాణిజ్య నిర్బంధాన్ని విధించింది. కాస్ట్రో మాత్రం దశాబ్దాల పాటు అమెరికా ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటూ ప్రజా సంక్షేమాన్ని కాపాడుతూ రాజకీయ వ్యవస్థను కొనసాగించారు. సోవియట్ యూనియన్ పతనం తరువాత క్యూబా తీవ్ర ఆర్థిక సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొన్నప్పటికీ, కాస్ట్రో ప్రభుత్వం తన సోషలిస్టు వ్యవస్థను కొనసాగించింది.
నేడు అమెరికా అన్నీ వైపులా నుంచి ఆంక్షలు, దిగ్బంధనం కారణంగా క్యూబా ప్రజలు అనేక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటున్నారు. అయినప్పటికీ క్యూబా తన సోషలిస్ట్ విధానానికే నికరంగా కట్టుబడి ఉంది.
భారతదేశం నుండి క్యూబాకి సంఘీభావం తెలపాలని సీపీఐ(ఎం), సీఐటీయూ తదితర సంస్థలు ఇచ్చిన పిలుపుకు భారత దేశ ప్రజలు ముఖ్యంగా కార్మికవర్గం పెద్ద ఎత్తున స్పందించారు. ఆ సహాయాన్ని అందించడానికి భారత దేశం నుండి క్యూబా వెళ్ళే ప్రతినిధి బృందంలో సీఐటీయూ అఖిల భారత ప్రధాన కార్యదర్శి ఎలమరం కరీం ఉండటం భారత కార్మిక వర్గానికి గర్వకారణం.
అలీనోద్యమంలో క్యాస్ట్రో పాత్ర..
అలీనోద్యమాన్ని నెహ్రూ తదనంతర కాలంలో శక్తివంతమైన సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమంగా మలచటంలో, నిలబెట్టడంలో, మార్గదర్శనం చేయడంలో కాస్ట్రో అద్భుతమైన ప్రతిభాపాటవాలు ప్రదర్శించారు.
1979 నుండి 1983 వరకు అలీనోద్యమ వేదికకు అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించిన క్యాస్ట్రో అలీన ఉద్యమాన్ని కేవలం నిస్సైనికీకరణ, నిరాయుధీకరణ, అణ్వస్త్ర రహిత ప్రపంచం వంటి ఎజెండా నుండి మొదటి గల్ఫ్ యుద్ధం నేపథ్యంలో పెరిగిన అంతర్జాతీయ చమురు ధరల కారణంగా వివిధ వర్ధమాన దేశాలలో తలెత్తిన ఆర్థిక సంక్షోభం, పెరగనారంభించిన ఆర్థిక అసమానతలు వంటి అంశాలను అలీనోద్యమ అజెండాగా మార్చడంలో కాస్ట్రో చేసిన కృషిని ప్రపంచం మరువలేదు, మరువబోదు.
అదేవిధంగా బహుళ జాతీయ రాజ్యమైన యుగోస్లేవియాను అంతమొందించేందుకు స్థానిక జాతుల మధ్య వైరాన్ని పుట్టించి, దాన్ని సాయుధ పోరాటం స్థాయికి తీసుకెళ్లడంలో సీఐఏ పాత్రను బట్టబయలు చేసిన మొట్టమొదటి అంతర్జాతీయ నేత కాస్ట్రో.
20వ శతాబ్దం చివరి దశాబ్దంలో జరిగిన గల్ఫ్ యుద్ధం మాత్రమే ఎక్కువ మందికి గుర్తు ఉంటుంది. దాని తర్వాత అప్పటికే అధికారంలో ఉన్న కమ్యూనిస్టు పార్టీ ప్రభుత్వాన్ని కూల్చటానికి నాటో దళాలు యుగోస్లేవియాపై జరిపిన మారణహోమం తరచూ చర్చల నుండి వైదొలిగి పోతోంది.
ప్రస్తుత తరుణంలో ఇరాన్పై అమెరికా చేస్తున్న యుద్ధంలో ఇజ్రాయిల్ అమెరికాలో అత్యాధునిక ఆయుధాల శక్తి సామర్థ్యాల ప్రదర్శనకు పెట్టినట్లుగానే యుద్ధం ముగిసిన తరువాత అమెరికా రూపొందించిన ఆధునిక శ్రేణి ఆయుధాలను పరీక్షకు పెట్టిన కాలం యుగోస్లేవియాపై యుద్ధం.
యుద్ధ పరిణామాలను, మూలాలను, పర్యవసానాలను విశ్లేషిస్తూ కాస్ట్రో చేసిన ప్రసంగాలే సామ్రాజ్యవాద ప్రపంచీకరణ గ్రంథముగా వెలుగు చూసింది.
ఈ ఉపన్యాసాలలో పెట్టుబడిదారీ ప్రపంచీకరణ పరిణామం వెనుక ఉన్న సామ్రాజ్యవాద నేపథ్యాన్ని, దాని తాత్విక, ఆర్థిక, రాజకీయ పునాదిని కాస్ట్రో బట్టబయలు చేశాడు.
మూడో ప్రపంచ దేశాలకు క్యూబా మద్దతు..
కాస్ట్రో అంతర్జాతీయ రాజకీయాలలో కేవలం క్యూబా ప్రయోజనాలకే పరిమితం కాలేదు. ఆసియా, ఆఫ్రికా, లాటిన్ అమెరికాలోని వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు క్యూబా రాజకీయ మద్దతు ఇచ్చింది.
అదేవిధంగా క్యూబా వైద్యులు, ఆరోగ్య కార్యకర్తలను వివిధ దేశాలకు పంపడం కూడా క్యూబా అంతర్జాతీయ విధానంలో ముఖ్యమైన అంశంగా మారింది. ఈ కారణంగా అనేక అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో కాస్ట్రోకు ప్రత్యేకమైన రాజకీయ గౌరవం ఏర్పడింది.
కరోనా కాలంలో క్యూబా తన దేశ ప్రజల ప్రాణాలను కాపాడుతూనే ప్రపంచంలో పలు దేశాలకు చేసిన సహకారం ప్రపంచం గర్వించేలా చేసింది. అమెరికా ఆధిపత్యానికి ఎదురు నిలిచి, చిన్న దేశమైన క్యూబాను స్వతంత్ర మార్గంలో నడిపించిన విప్లవ నాయకుడిగా, పేదలు, అణగారిన వర్గాల కోసం సామాజిక సంక్షేమ కార్యక్రమాలు చేపట్టిన నేతగా ఫిడెల్ కాస్ట్రోను చూస్తారు.
చరిత్రపరమైన నిష్పాక్షిక అంచనా ఏమిటంటే ఫిడెల్ కాస్ట్రో ఒకేసారి విప్లవ నాయకుడు, సోషలిస్టు పాలకుడు, అమెరికా సామ్రాజ్యవాదానికి తీవ్ర ప్రత్యర్థి, అలాగే రాజకీయ స్వేచ్ఛల పేరిట ఆరాచకాలను సృష్టించే వారి విషయంలో తీవ్ర విమర్శలను ఎదుర్కొన్న దీర్ఘకాల పాలకుడు.
ఫిడెల్ కాస్ట్రో వారసత్వం..
ఫిడెల్ కాస్ట్రో జీవితం మనకు ఒక ముఖ్యమైన చారిత్రక పాఠాన్ని అందిస్తుంది. ఒక చిన్న ద్వీప దేశం, తనకంటే అనేక రెట్లు శక్తివంతమైన అమెరికా వంటి దేశానికి సమీపంలో ఉన్నప్పటికీ, తన స్వంత రాజకీయ, ఆర్థిక మార్గాన్ని ఎంచుకుని దశాబ్దాల పాటు దానిని కొనసాగిస్తున్నది. ప్రపంచ మానవాళి గర్వించేలా నిలిచింది.
కాస్ట్రో నాయకత్వంలోని క్యూబా విప్లవం → భూసంస్కరణలు → జాతీయీకరణ → సోషలిజం → సోవియట్ సంబంధాలు → అమెరికా ఆంక్షలు → శీతలయుద్ధం → ఆర్థిక సంక్షోభాలు → అంతర్జాతీయ వైద్య, సామాజిక సేవలు అనే అనేక దశలను దాటింది.
ఫిడెల్ అంటే సామ్రాజ్యవాదానికి ఎదురు నిలిచిన విప్లవ వీరుడు. 20వ శతాబ్దపు ప్రపంచ రాజకీయాలను ప్రభావితం చేసిన అరుదైన నాయకుల్లో ఒకరు. ఆగస్టు 13 ఆయన జన్మదినం.
క్యూబా విప్లవాన్ని అర్థం చేసుకోవాలన్నా, లాటిన్ అమెరికా రాజకీయాలను అర్థం చేసుకోవాలన్నా, శీతలయుద్ధ చరిత్రను అధ్యయనం చేయాలన్నా ఫిడెల్ కాస్ట్రో జీవితాన్ని తప్పక అధ్యయనం చేయాల్సిందే.
About the Author
Discover more from The Wire Telugu
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
