క్రోనీ క్యాపిటలిజం – ప్రజాస్వామ్యానికి సవాలా?

భారత తొలి ప్రధానమంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ స్వాతంత్ర్యానంతరం దేశ నిర్మాణానికి మిశ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థను ఎంచుకోవడం వెనుక ఉన్న ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఆర్థికాభివృద్ధి, సామాజిక న్యాయం రెండింటి మధ్య సమతుల్యతను నెలకొల్పడమే. రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాలు సంపద, ఉత్పత్తి సాధనాలు కొద్దిమంది చేతుల్లో కేంద్రీకృతం కాకుండా చూడాలని ప్రభుత్వాలను ఆదేశించాయి. నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత అమర్త్యసేన్ కూడా అభివృద్ధి అంటే కేవలం స్థూల దేశీయోత్పత్తి (GDP) పెరుగుదల కాదని, ప్రజల విద్య, ఆరోగ్యం, ఉపాధి, జీవన ప్రమాణాలు, సమాన అవకాశాలు మెరుగుపడటమే నిజమైన అభివృద్ధి అని స్పష్టం చేశారు. ఈ నేపథ్యంలో నేటి భారతదేశంలో పెరుగుతున్న క్రోనీ క్యాపిటలిజంపై జరుగుతున్న చర్చ కేవలం ఆర్థిక అంశం మాత్రమే కాదు, ప్రజాస్వామ్య భవిష్యత్తుకు సంబంధించిన కీలకమైన చర్చ.

ఇటీవల కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ భారతదేశం 4.2 ట్రిలియన్ డాలర్ల ఆర్థిక వ్యవస్థగా ప్రపంచంలో నాలుగో అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థగా అవతరించిందని పేర్కొన్నారు. ఇది భారత ఆర్థిక ప్రగతికి నిదర్శనం. అయితే ఒక దేశం ఆర్థిక పరిమాణం పెరగడం మాత్రమే అభివృద్ధికి కొలమానం కాదు. ఆర్థిక వృద్ధి ఫలాలు సమాజంలోని ప్రతి వర్గానికి చేరి, ప్రజల జీవన ప్రమాణాలు మెరుగుపడినప్పుడే దానిని సమగ్ర అభివృద్ధిగా పరిగణించాలి.

1991లో ప్రవేశపెట్టిన లిబరలైజేషన్, ప్రైవేటీకరణ, గ్లోబలైజేషన్ (LPG) సంస్కరణలు భారత ఆర్థిక వ్యవస్థకు కొత్త దిశను చూపించాయి. విదేశీ పెట్టుబడులు పెరిగాయి, పరిశ్రమలు విస్తరించాయి, భారతీయ కంపెనీలు ప్రపంచ మార్కెట్లలో పోటీ పడగలిగాయి. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, పారిశ్రామికీకరణ, పెట్టుబడులు దేశాభివృద్ధికి కీలక శక్తులుగా మారాయి. అయితే మార్కెట్ పోటీ ఆధారంగా నడవాల్సిన పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ రాజకీయ ప్రభావానికి లోనై, విధాన నిర్ణయాలపై కొద్దిమంది కార్పొరేట్ సంస్థల ప్రభావం పెరిగినప్పుడు దానిని క్రోనీ క్యాపిటలిజంగా పేర్కొంటారు.

క్రోనీ క్యాపిటలిజం అంటే వ్యాపార విజయం మార్కెట్ పోటీ, నాణ్యత, ఆవిష్కరణల కంటే రాజకీయ సంబంధాలు, అధికార వర్గాలతో సాన్నిహిత్యం, విధానపరమైన ప్రాధాన్యం ద్వారా నిర్ణయించబడే పరిస్థితి. ఇలాంటి వ్యవస్థలో సమాన పోటీ బలహీనపడుతుంది. చిన్న, మధ్యతరహా పరిశ్రమలు, స్టార్టప్‌లు, రైతులు, యువ పారిశ్రామికవేత్తలు నష్టపోయే ప్రమాదం ఉంటుంది. ఆర్థిక శక్తి కొద్దిమంది చేతుల్లో కేంద్రీకృతమైతే అది క్రమంగా రాజకీయ నిర్ణయాలపై కూడా ప్రభావం చూపే అవకాశముంది. ఇదే ప్రజాస్వామ్యానికి ఆందోళన కలిగించే అంశం.

2014 తర్వాత భారతదేశంలో కొద్దిమంది కార్పొరేట్ సంస్థల విస్తరణ విశేషంగా పెరిగింది. ముకేశ్ అంబానీ వ్యక్తిగత సంపద సుమారు 24 బిలియన్ డాలర్ల నుంచి 2026 నాటికి దాదాపు 100 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకోగా, గౌతమ్ అదానీ సంపద సుమారు 7 బిలియన్ డాలర్ల నుంచి 60 బిలియన్ డాలర్లకు పైగా పెరిగింది. రిలయన్స్ గ్రూప్ టెలికాం, రిటైల్, డిజిటల్ సేవలు, మీడియా, గ్రీన్ ఎనర్జీ, కృత్రిమ మేధ రంగాల్లో విస్తరించగా, అదానీ గ్రూప్ పోర్టులు, విమానాశ్రయాలు, విద్యుత్, పునరుత్పాదక ఇంధనం, సిమెంట్, గ్యాస్ పంపిణీ, లాజిస్టిక్స్, డేటా సెంటర్ల వరకు తన వ్యాపారాన్ని విస్తరించింది. టాటా, బిర్లా, మహీంద్రా, జిందాల్ వంటి ఇతర పారిశ్రామిక సంస్థలు కూడా దేశ పారిశ్రామికాభివృద్ధికి విశేషంగా దోహదపడుతున్నాయి.
ఈ వృద్ధికి భారీ పెట్టుబడులు, మౌలిక సదుపాయాల విస్తరణ, డిజిటల్ విప్లవం, అంతర్జాతీయ మూలధనం, మార్కెట్ అవకాశాలు, వ్యాపార నైపుణ్యం వంటి అంశాలు కారణాలని ఒక వర్గం భావిస్తోంది. మరోవైపు, ప్రభుత్వ విధానాలు కొద్దిమంది కార్పొరేట్ సంస్థలకు అనుకూలంగా ఉన్నాయని ప్రతిపక్షాలు విమర్శిస్తున్నాయి.

కాంగ్రెస్ నాయకుడు రాహుల్ గాంధీ అనేక సందర్భాల్లో ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ప్రభుత్వం అంబానీ, అదానీ వంటి పారిశ్రామికవేత్తలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కల్పిస్తోందని ఆరోపించారు. ఈ ఆరోపణలను కేంద్ర ప్రభుత్వం, భారతీయ జనతా పార్టీ, సంబంధిత కార్పొరేట్ సంస్థలు పూర్తిగా ఖండిస్తూ, తమ వ్యాపార విజయం మార్కెట్ పోటీ, పెట్టుబడులు, వ్యాపార సామర్థ్యం ఫలితమేనని పేర్కొంటున్నాయి. ప్రజాస్వామ్యంలో ఆరోపణలు, ప్రత్యారోపణలు సహజమే. కానీ వాటికి అంతిమ సమాధానం రాజకీయ ప్రకటనల్లో కాదు, పారదర్శక సంస్థలు, నిష్పాక్షిక విధానాలు, ప్రజా జవాబుదారీతనంలో ఉండాలి.

ఆర్థికాభివృద్ధి గణాంకాలు ఆశాజనకంగా కనిపిస్తున్నప్పటికీ, కొన్ని అంతర్జాతీయ సూచీలు మన అభివృద్ధి నమూనాపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతున్నాయి. మానవ అభివృద్ధి సూచీ (HDI)లో భారత్ 193 దేశాల్లో 130వ స్థానంలో ఉండగా, గ్లోబల్ హంగర్ ఇండెక్స్లో కూడా వెనుకబడిన స్థానాల్లో కొనసాగుతోంది. ప్రపంచంలో అగ్రశ్రేణి ఆర్థిక వ్యవస్థల్లో ఒకటిగా ఎదుగుతున్న దేశం, మానవాభివృద్ధి, పోషకాహారం, ఆరోగ్యం, విద్య వంటి ప్రాథమిక సూచీల్లో ఎందుకు వెనుకబడుతోంది? జీడీపీ పెరుగుదల, బిలియనీర్ల సంపద, స్టాక్ మార్కెట్ రికార్డులు ఒకవైపు ఉంటే, మరోవైపు ఆకలి, నిరుద్యోగం, అసమానతలు కొనసాగడం అభివృద్ధి నమూనాపై ఆత్మపరిశీలన అవసరాన్ని సూచిస్తోంది.

ఇటీవలి కాలంలో ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల భర్తీ, పరీక్షల నిర్వహణలో పారదర్శకత, నియామకాల జాప్యంపై దేశవ్యాప్తంగా నిరుద్యోగ యువత ఆందోళనలు వ్యక్తం చేసింది. ఢిల్లీలోని జంతర్ మంతర్ వద్ద జరిగిన నిరసనలు యువతలో పెరుగుతున్న అసంతృప్తికి ప్రతీకగా నిలిచాయి. ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రభుత్వ విధానాలను ప్రశ్నించడం, శాంతియుతంగా నిరసన వ్యక్తం చేయడం భారత రాజ్యాంగం కల్పించిన భావ ప్రకటనా స్వేచ్ఛలో భాగం. ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించడం దేశాన్ని వ్యతిరేకించడం కాదు. విమర్శలను స్వీకరించే సంస్కృతి బలపడినప్పుడే ప్రజాస్వామ్యం మరింత పరిణతి చెందుతుంది.

నేడు ఒకవైపు కొద్దిమంది బిలియనీర్ల సంపద అపూర్వ వేగంతో పెరుగుతుండగా, మరోవైపు కోట్లాది మంది పేదరికం, నిరుద్యోగం, వ్యవసాయ సంక్షోభం, జీవన వ్యయాల పెరుగుదలతో పోరాడుతున్నారు. ధనవంతులు మరింత ధనవంతులుగా, పేదలు మరింత పేదలుగా మారే పరిస్థితి ఏ ప్రజాస్వామ్యానికీ ఆరోగ్యకరమైన పరిణామం కాదు. భారతదేశానికి పెద్ద పరిశ్రమలు, పెట్టుబడులు, పారిశ్రామికవేత్తలు అవసరమే. వారు ఉపాధి కల్పిస్తారు, సాంకేతిక పురోగతికి దోహదపడతారు, ప్రపంచ మార్కెట్‌లో భారత స్థాయిని పెంచుతారు. కానీ అదే సమయంలో ప్రభుత్వం సమాన అవకాశాలను కల్పించే పారదర్శక విధానాలను అమలు చేయాలి. ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టులు, సహజ వనరుల కేటాయింపు, బ్యాంకు రుణాలు, విధాన నిర్ణయాల్లో నిష్పాక్షికత ఉండాలి. చిన్న, మధ్యతరహా పరిశ్రమలు, స్టార్టప్‌లు, రైతులు, యువ పారిశ్రామికవేత్తలకు కూడా సమాన అవకాశాలు లభించేలా ఆర్థిక వ్యవస్థ రూపుదిద్దుకోవాలి.

భారత రాజ్యాంగ పీఠికే దేశ ఆత్మ. అందులోని సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ న్యాయం, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం అనే విలువలు కేవలం రాజ్యాంగంలోని పదాలు మాత్రమే కాదు, భారత ప్రజాస్వామ్యానికి శాశ్వత మార్గదర్శకాలు. ఆర్థికాభివృద్ధి ఈ విలువలకు అనుగుణంగా సాగినప్పుడే అది ప్రజల విశ్వాసాన్ని గెలుచుకుంటుంది.

భారతదేశం ప్రపంచంలో నాలుగో అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థగా ఎదగడం నిస్సందేహంగా గర్వించదగ్గ విషయం. అయితే దేశ గొప్పదనం కేవలం జీడీపీ గణాంకాల్లో కాదు, ప్రతి పౌరుడి గౌరవప్రదమైన జీవితంలో ప్రతిబింబించాలి. పెట్టుబడులు దేశాభివృద్ధికి అవసరమే. కానీ పెట్టుబడిదారీ విధానం ప్రజాస్వామ్యాన్ని ప్రభావితం చేసే క్రోనీ క్యాపిటలిజంగా పరిణమించకుండా చూడడం రాజ్యాంగబద్ధమైన పాలనకు అత్యవసరం. ఆర్థిక అసమానతలను తగ్గించడం, ధనిక–పేద అంతరాన్ని కుదించడం, పారదర్శక పాలనను బలోపేతం చేయడం, సమాన అవకాశాలను కల్పించడం ప్రతి ప్రభుత్వ ప్రాథమిక బాధ్యత. భారతదేశ భవిష్యత్తు కొద్దిమంది కార్పొరేట్ సంస్థల సంపదపై కాదు, 140 కోట్ల భారతీయుల సంక్షేమం, సామాజిక న్యాయం, రాజ్యాంగ విలువల పరిరక్షణపైనే ఆధారపడి ఉంది.

ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేయాలంటే క్రోనీ క్యాపిటలిజాన్ని కాదు, రాజ్యాంగ స్ఫూర్తిని బలోపేతం చేయాలి. అదే స్వాతంత్ర్య భారత శ్రేయోరాజ్య లక్ష్యం.

రచయిత:
ప్రొఫెసర్ కొండా నాగేశ్వర్
డైరెక్టర్, సివిల్ సర్వీసెస్ అకాడమీ
ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం

About the Author

The Wire Editorial Team

Administrator

View All Posts