తెలంగాణ వైతాళికుడు, చరిత్రకారుడు, ప్రజా చైతన్య దీప్తి- సురవరం ప్రతాపరెడ్డి !

నేడు సురవరం ప్రతాపరెడ్డి జయంతి సందర్భంగా వారికి నివాళులు. వారిని గూర్చి కొన్ని ముఖ్యమైన ఘటనలు తెలుసుకుందాం.
తెలంగాణ చరిత్రలో, తెలుగు భాషా పునరుజ్జీవనంలో, ఒక సామాజిక చైతన్య నిర్మాణంలో చిరస్థాయిగా నిలిచిన మహానుభావులలో సురవరం ప్రతాప రెడ్డి ఒకరు. ఆయన్ని “తెలంగాణ వైతాళికుడు” అని పిలుస్తారు. ఆయన కేవలం రచయిత మాత్రమే కాదు. చరిత్రకారుడు, జర్నలిస్టు, సంఘసంస్కర్త, ఉద్యమ కారుడు, భాషాభిమాని, ప్రజా మేధావి కూడా.

జననం, కుటుంబ నేపథ్యం:

సురవరం ప్రతాపరెడ్డి 1896 మే 28న అప్పటి హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని బోరవెల్లి గ్రామంలో జన్మించారు (ప్రస్తుతం తెలంగాణలోని గద్వాల్ ప్రాంతం). ఆయన తల్లిదండ్రులు రంగమ్మ మరియు నారాయణరెడ్డి. చిన్ననాటి విద్యను కుటుంబ వాతావరణంలోనే ప్రారంభించి, తరువాత ఉన్నత విద్యను అభ్యసించారు. ఆయన హైదరాబాద్‌లో చదివి, తరువాత మద్రాసులో BA, BL పట్టాలు పొందారు. కొంతకాలం న్యాయవాదిగా కూడా పనిచేశారు.

నిజాం పాలనలో తెలుగు భాష పరిస్థితి:

సురవరం ప్రతాపరెడ్డి జీవించిన కాలంలో హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో తెలుగు భాషకు సరైన గౌరవం ఉండేది కాదు. పాలనా భాషగా ఉర్దూ ఆధిపత్యం కొనసాగింది. తెలుగు మాట్లాడే ప్రజలు తమ భాషలో విద్య, సాహిత్యం, పరిపాలనలో అవకాశాలను కోల్పోయారు. ఈ పరిస్థితి ఆయనను తీవ్రంగా కలిచివేసింది. తెలుగు భాష మరియు తెలంగాణ ప్రజల్లో చైతన్యం తీసుకురావాలనే సంకల్పంతో ఆయన జీవితమంతా పనిచేశారు.

గోల్కొండ పత్రిక – ఒక సామాజిక ఉద్యమం:

తెలంగాణ చైతన్య చరిత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టాలలో ఒకటి ఆయన స్థాపించిన “గోల్కొండ పత్రిక“.

ఈ పత్రికను 1920లలో ప్రారంభించి, తెలుగు భాష, తెలంగాణ సమాజం, విద్య, సంస్కృతి, సామాజిక సమస్యలపై విస్తృత చర్చలకు వేదికగా మార్చారు. గోల్కొండ పత్రిక కేవలం వార్తాపత్రిక కాదు. అది తెలంగాణలో సామాజిక పునరుజ్జీవన ఉద్యమానికి వేదికగా నిలిచింది.

ఆంధ్ర మహాసభలో పాత్ర:

హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో తెలుగు ప్రజల సామాజిక, సాంస్కృతిక, రాజకీయ చైతన్యానికి కీలక వేదికగా నిలిచిన ఆంధ్ర మహాసభ కార్యకలాపాల్లో సురవరం ప్రతాపరెడ్డి ముఖ్యపాత్ర పోషించారు. 1930లో జరిగిన తొలి ఆంధ్ర మహాసభ సమావేశానికి ఆయనే అధ్యక్షత వహించారు. ఈ సమావేశాలు తరువాత తెలంగాణ ప్రజల్లో సామాజిక చైతన్యాన్ని పెంచి, నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా ప్రజా ఉద్యమాలకు పునాది వేశాయి.

సాహిత్య, చరిత్ర రచనలు:

ఆంధ్రుల సామాజిక చరిత్ర,
గోల్కొండ కవుల చరిత్ర,
హిందువుల పండుగలు’
హిందవ ధర్మవీరులు,
రామాయణ విశేషాలు మొదలైన రచనలు చేశారు.
ప్రత్యేకంగా “ఆంధ్రుల సామాజిక చరిత్ర” తెలుగు సమాజ చరిత్రను రాజులు, యుద్ధాల పరిమితి దాటి సామాజిక కోణంలో పరిశీలించిన గొప్ప రచనగా గుర్తింపు పొందింది.

సామాజిక సంస్కర్తగా:

ఆయన కేవలం రచయిత మాత్రమే కాదు. సమాజంలో
విద్యా వ్యాప్తి, భాషా గౌరవం,
కులవివక్ష వ్యతిరేకత,
మహిళల పురోగతి,
సామాజిక సంస్కరణ

వంటి అంశాలపై నిరంతరం ప్రచారం చేశారు. తెలంగాణ ప్రజల్లో స్వాభిమాన భావన పెంపొందించడంలో ఆయన పాత్ర అపారమైనది.

సురవరం ప్రతాపరెడ్డి 1953 ఆగస్టు 25న మరణించారు. కానీ ఆయన ఆలోచనలు, రచనలు, తెలంగాణ చైతన్యానికి చేసిన సేవలు ఇప్పటికీ జీవిస్తున్నాయి.
సురవరం ప్రతాపరెడ్డి ప్రభావం నేటికీ కొనసాగుతోంది. ఇటీవల తెలంగాణ ప్రభుత్వం “సురవరం ప్రతాపరెడ్డి తెలుగు యూనివర్సిటీ” పేరుతో తెలుగు విశ్వవిద్యాలయానికి ఆయన పేరు పెట్టడం, ఆయనకు లభించిన చారిత్రక గౌరవానికి నిదర్శనం.

సురవరం ప్రతాపరెడ్డి ఒక వ్యక్తి కాదు, ఒక ఉద్యమం. తెలంగాణలో భాషా గౌరవం, సామాజిక చైతన్యం, చరిత్ర అధ్యయనం, ప్రజాస్వామిక భావజాలం అనే నాలుగు స్తంభాలకు ఆయన పునాది వేశారు. తెలంగాణ చరిత్రను అర్థం చేసుకోవాలంటే, సురవరం ప్రతాపరెడ్డిని అధ్యయనం చేయడం తప్పనిసరి. ఆయన వెలిగించిన చైతన్య దీపం ఇప్పటికీ వెలుగుతూనే ఉంది. సురవరం ప్రతాపరెడ్డి పాత్రను తెలంగాణ ప్రజల సాయుధ పోరాటం (1946–51), కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంతో అనుసంధానించి చూస్తే, ఒక ముఖ్యమైన విషయం గుర్తుంచుకోవాలి. ఆయన స్వయంగా కమ్యూనిస్టు నాయకుడు కాదు. సాయుధ పోరాటంలో ప్రత్యక్ష నాయకత్వం కూడా వహించలేదు. అయితే, తెలంగాణలో తరువాత సాయుధ పోరాటానికి దారితీసిన సామాజిక, సాంస్కృతిక చైతన్యానికి ఆయన ఒక కీలక మేధో పునాది నిర్మించారు.

సురవరం ప్రతాపరెడ్డి నిజాం పాలనలో ఉన్న భాషాపరమైన వివక్ష,
భూస్వామ్య ఆధిపత్యం,
సామాజిక అసమానతలు,
విద్యా వెనుకబాటుతనం
వంటి అంశాలను నిరంతరం విమర్శించారు.

ఆయన సంపాదకత్వంలోని గోల్కొండ పత్రిక తెలంగాణ సమాజ సమస్యలను బహిరంగ చర్చకు తీసుకువచ్చింది. ఆ కాలంలో ఇది ఒక పెద్ద రాజకీయ చర్యగా చెప్పాలి.

సురవరం ప్రతాపరెడ్డి ప్రారంభ దశలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించిన ఆంధ్ర మహాసభ మొదట భాషా, విద్యా, సామాజిక సంస్కరణల వేదికగా ఉండేది.

తరువాత కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఈ వేదికను గ్రామీణ రైతాంగ సమస్యలతో అనుసంధా నించి ప్రజా ఉద్యమంగా మార్చింది.
అంటే సురవరం నిర్మించిన ఆంధ్ర మహాసభ బలపడటం, కమ్యూనిస్టుల ప్రభావం పెరగటం, తెలంగాణ రైతాంగ ఉద్యమం, సాయుధ పోరాటం అనే చారిత్రక క్రమాన్ని అనేక మంది చరిత్రకారులు ప్రస్తావిస్తారు.

సురవరం ప్రతాపరెడ్డి కమ్యూనిస్టు పార్టీ సభ్యుడు కాదు. కానీ వామ పక్ష భావజాలంతో ఉన్న అనేక మేధావులతో సంభాషణలు కొనసాగించారు.
1946 తర్వాత ప్రారంభమైన తెలంగాణ సాయుధ పోరాటంలో సురవరం ప్రతాపరెడ్డి ప్రత్యక్షంగా పాల్గొనలేదు.

అయితే రైతాంగ దోపిడీ, ఫ్యూడల్ వ్యవస్థపై విమర్శలు చేశారు. ప్రజా హక్కులకు మద్దతు ఇచ్చారు. కొందరు ఆయనను “సాయుధ పోరాటానికి మేధో పితామహుడు” అంటారు.
ఎందుకంటే, ఆయన తెలంగాణ స్వాభిమానాన్ని నిర్మించారు. ప్రజల్లో చరిత్రపట్ల అవగాహన పెంచారు. భాషా చైతన్యాన్ని పెంచారు. సామాజిక అసమానతలపై ప్రశ్నించే సంస్కృతిని తీసుకువచ్చారు.
“సురవరం ప్రతాపరెడ్డి లేకపోతే తెలంగాణలో ఆ స్థాయి ప్రజా చైతన్యం అంత త్వరగా ఏర్పడకపోవచ్చు” అని కొందరు చరిత్రకారులు అంటారు.

ది వైర్ తెలుగు స్టాప్

About the Author

The Wire Editorial Team

Administrator

View All Posts