ప్రజా విప్లవానికి జీవితాన్ని అంకితం చేసిన మహానేత…

తరిమెల నాగిరెడ్డి పేరు వినగానే మొదట గుర్తుకు వచ్చేది తను రచించిన సుప్రసిద్ధ గ్రంథం “తాకట్టులో భారతదేశం”. భారత కమ్యూనిస్టు ఉద్యమ చరిత్రలో తరిమెల నాగిరెడ్డి పేరు ఒక విశిష్ట స్థానం పొందింది.

అధికారాన్ని ఆశించని రాజకీయ నాయకుడు, ప్రజల మధ్యే జీవించిన ఉద్యమకారుడు, రైతు–కార్మికుల హక్కుల కోసం నిరంతరం పోరాడిన విప్లవవాది, మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతాలను భారత వాస్తవ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా విశ్లేషించిన మేధావి ఆయన. జులై 28 తరిమెల నాగిరెడ్డి వర్ధంతి. ఈ సందర్భంగా వారి గురించి క్లుప్తంగా తెలుసుకుందాం.

జననం – బాల్యం..

తరిమెల నాగిరెడ్డి 1917 ఫిబ్రవరి 11న అనంతపురం జిల్లా, తరిమెల గ్రామంలో ఒక సంపన్న భూస్వామ్య కుటుంబంలో జన్మించారు.

నాగిరెడ్డి తండ్రి తరిమెల సుబ్బారెడ్డి ఆ ప్రాంతంలో ప్రముఖ భూస్వామి. కుటుంబానికి వందల ఎకరాల భూములు, ఆర్థిక సౌకర్యాలు, సామాజిక గౌరవం ఉండేవి.

అయితే నాగిరెడ్డి చిన్నతనం నుంచే గ్రామీణ జీవితంలోని తీవ్రమైన అసమానతలను గమనించారు. ఒక వైపు భూములు, సంపద- మరో వైపు పేద రైతులు, వ్యవసాయ కూలీలు ఆకలితో జీవించడం ఆయన మనసును కలచివేసింది.

ఈ అనుభవాలే ఆయనను సామాజిక మార్పు దిశగా నడిపించాయి. భూస్వామ్య కుటుంబంలో జన్మించినప్పటికీ, ఆస్తి కోసం ఆయన ఎప్పుడూ ప్రయత్నించలేదు.

ప్రజల కోసం జీవించడం తన జీవిత లక్ష్యంగా ఎంచుకున్నారు. కుటుంబ సంపద, విలాసవంతమైన జీవితం, అధికార అవకాశాలను వదిలి గ్రామాల మధ్య తిరుగుతూ రైతుల సమస్యలను తెలుసుకోవడం ప్రారంభించారు. పేదల ఇళ్లలో భోజనం చేయడం, వారితో కలిసి ఉండడం ఆయనకు సహజ జీవనశైలి.

విద్యాభ్యాసం..

ఆయన ప్రాథమిక విద్య అనంతపురంలో పూర్తయింది. తరువాత రిషివ్యాలీ పాఠశాలలో చదివారు. అనంతరం చెన్నైలోని లయోలా కళాశాలలో ఉన్నత విద్య అభ్యసించారు.

తరువాత బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుతున్న కాలంలో జాతీయోద్యమం, సోషలిస్టు, మార్క్సిస్టు భావజాలాలతో పరిచయం ఏర్పడింది. అక్కడే కార్ల్ మార్క్స్, ఫ్రెడ్రిక్ ఎంగెల్స్, లెనిన్ రచనలను లోతుగా అధ్యయనం చేశారు.

భారతదేశ పేదరికానికి మూల కారణాలను అర్థం చేసుకునేందుకు ఆర్థిక శాస్త్రం, చరిత్ర, రాజకీయ శాస్త్రాలను విస్తృతంగా చదివారు.

1930–40 దశకాల్లో దేశవ్యాప్తంగా స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం ఉధృతంగా సాగుతోంది. మహాత్మా గాంధీ, భగత్‌సింగ్, సుభాష్ చంద్రబోస్ వంటి నాయకుల ప్రభావం యువతపై బలంగా పడింది. నాగిరెడ్డి స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు.

అయితే బ్రిటిష్ పాలకులను మాత్రమే వెళ్లగొట్టడం సరిపోదని, సామాజిక–ఆర్థిక దోపిడీ కూడా అంతం కావాలని ఆయన భావించారు. ఈ ఆలోచనే ఆయనను కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం వైపు మళ్లించింది.

కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో ప్రవేశం..

1939 ప్రాంతంలో భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ కార్యకలాపాలలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం కమ్యూనిస్టు కార్యకలాపాలను అణచివేస్తున్న సమయంలో కూడా ఆయన వెనక్కి తగ్గలేదు. రైతు సంఘాలు, కార్మిక సంఘాలు, విద్యార్థి ఉద్యమాలలో పాల్గొని ప్రజలను సంఘటితం చేశారు.

ఈ కారణంగా అనేక సార్లు అరెస్టయ్యారు, జైలు జీవితం గడిపారు. జైలు ఆయనకు శిక్షాగారం కాదు. అది ఒక విశ్వవిద్యాలయమైంది.

మార్క్సిజం, భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ, వ్యవసాయ సమస్యలు, ప్రపంచ విప్లవ చరిత్రపై విస్తృతంగా అధ్యయనం చేశారు. సహచర ఖైదీలతో రాజకీయ చర్చలు నిర్వహించి, వారికి కూడా అవగాహన కల్పించేవారు.

రాయలసీమలో కరువు, అప్పులు, భూమి సమస్యలు, భూస్వాముల దోపిడీ తీవ్రమైనవి. నాగిరెడ్డి గ్రామ గ్రామాన తిరిగి రైతులను సంఘటితం చేశారు. “ఒంటరి రైతు బలహీనుడు- సంఘటిత రైతు అపార శక్తి” అనేది ఆయన చెప్పిన ముఖ్య సందేశం. ఈ నినాదం తరువాత రైతు ఉద్యమాలకు ప్రేరణగా మారింది.

ప్రజలు ఆయనను నాయకుడిగా కాకుండా తమ కుటుంబ సభ్యుడిగా భావించేవారు. గ్రామాల్లో సభలు ముగిసిన తరువాత కూడా గంటల తరబడి ప్రజల సమస్యలు విని పరిష్కార మార్గాలు సూచించేవారు. అందుకే ఆయన ఎన్నికల్లో గెలవడానికి ధనం, కులం, అధికార యంత్రాంగం అవసరం కాలేదు. ప్రజల విశ్వాసమే ఆయన బలం.

శాసనసభ్యుడిగా, పార్లమెంట్ సభ్యుడిగా తరిమెల నాగిరెడ్డి సేవలు..

స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత భారతదేశంలో ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ ఏర్పడింది. అనేక మంది స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు ఎన్నికల రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించారు. వారిలో తరిమెల నాగిరెడ్డి ఒకరు.

అయితే ఆయన రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించిన ఉద్దేశ్యం అధికారం సంపాదించడం కాదు. ప్రజల సమస్యలను శాసనసభ, పార్లమెంట్ వేదికలపై బలంగా వినిపించడం. దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత దేశ ప్రజల్లో అపారమైన ఆశలు నెలకొన్నాయి.

రైతులకు భూమి వస్తుందని, పేదరికం తగ్గుతుందని, సామాజిక న్యాయం స్థాపించబడుతుందని భావించారు. అయితే నాగిరెడ్డి వాస్తవ పరిస్థితులను పరిశీలించి భిన్నమైన అభిప్రాయానికి వచ్చారు.

బ్రిటిష్ పాలన ముగిసినా గ్రామీణ దోపిడీ కొనసాగుతోంది. భూస్వామ్య వ్యవస్థ పూర్తిగా అంతరించలేదు. పేద రైతులు, వ్యవసాయ కూలీలు ఇంకా కష్టాల్లోనే ఉన్నారు. పెద్ద పెట్టుబడిదారుల ప్రభావం పెరుగుతోంది. ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ ఉన్నప్పటికీ పేద ప్రజల గొంతు బలహీనంగానే ఉంది.

1940–50 దశకాల్లో అనంతపురం, కర్నూలు, కడప ప్రాంతాల్లో రైతు ఉద్యమాలు వేగంగా విస్తరించాయి. నాగిరెడ్డి గ్రామాలన్నీ తిరుగుతూ రైతులను సంఘటితం చేశారు. ఆయన ప్రధానంగా ఈ సమస్యలపై ఉద్యమాలు చేపట్టారు.

భూమి లేని రైతులకు సాగుభూమి ఇవ్వడం. కౌలు రైతులకు చట్టపరమైన రక్షణ. అధిక భూమి కలిగిన భూస్వాముల అదనపు భూములను పేదలకు పంచడం. అప్పుల బారిన పడిన రైతులకు ఉపశమనం. వ్యవసాయ కూలీలకు కనీస వేతనం. కరవు ప్రాంతాలకు ప్రత్యేక సహాయం.

రాయలసీమ ప్రజలు ఆయనను “మన నాయకుడు”గా ఆదరించడం ప్రారంభించారు.

1952లో జరిగిన తొలి సాధారణ ఎన్నికల్లో కమ్యూనిస్టు పార్టీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి మద్రాస్ రాష్ట్ర శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు. ఆ సమయంలో ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఇంకా ఏర్పడలేదు.

రాయలసీమ ప్రాంతం మద్రాస్ రాష్ట్రంలో భాగంగా ఉండేది. శాసనసభలో ఆయన మాట్లాడిన ప్రతి ప్రసంగం లోతైన అధ్యయనంతో కూడి ఉండేది. రైతుల ఆదాయం, భూమి పంపిణీ, కరువు పరిస్థితులు, ప్రభుత్వ ఖర్చులు వంటి అంశాలపై గణాంకాలతో ఆయన మాట్లాడేవారు.

“నాగిరెడ్డి మాట్లాడితే ప్రభుత్వం సమాధానం చెప్పక తప్పదు” అని ఆయన ప్రత్యర్థి సభ్యులు కూడా ఇలా వ్యాఖ్యానించేవారని సమకాలీనులు పేర్కొన్నారు. ఎమ్మెల్యేగా ఉన్నప్పుడు ఆయన అనేక ప్రాంతాలను పర్యటించి ప్రజల సమస్యలను నేరుగా తెలుసుకునేవారు.

ఆయన తరచూ లేవనెత్తిన అంశాలు-1. రాయలసీమ కరవు. రాయలసీమలో వర్షాభావం వల్ల రైతులు తీవ్ర ఇబ్బందులు పడుతున్నారని ప్రభుత్వ దృష్టికి తీసుకెళ్లారు. నీటి ప్రాజెక్టులు నిర్మించాలని కోరారు. చెరువుల పునరుద్ధరణకు నిధులు ఇవ్వాలని డిమాండ్ చేశారు. కరువు ఉపాధి పనులు ప్రారంభించాలని కోరారు.

2.భూ సంస్కరణలు- భారత స్వాతంత్ర్యానికి నిజమైన అర్థం రావాలంటే దున్నేవారికే భూమి దక్కాలని ఆయన పదేపదే చెప్పారు. “వ్యవసాయం చేసే వాడే భూమికి నిజమైన యజమాని” అనేది ఆయన నినాదం.

3.కార్మికుల సంక్షేమం- పరిశ్రమల కార్మికులకు కనీస వేతనం, ఎనిమిది గంటల పని, ఉద్యోగ భద్రత, ట్రేడ్ యూనియన్ హక్కులు కల్పించాలని ప్రభుత్వాన్ని డిమాండ్ చేశారు.

1957లో అనంతపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుంచి భారత పార్లమెంట్‌కు ఎన్నికయ్యారు. ఆయన లోక్‌సభలో మాట్లాడిన ప్రధాన అంశాలు- వ్యవసాయ సంక్షోభం గురించి ఆయన స్పష్టంగా హెచ్చరించారు.

“రైతు బలహీనపడితే దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ బలహీనపడుతుంది. భారతదేశ అభివృద్ధికి పరిశ్రమలతో పాటు వ్యవసాయానికీ సమాన ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి” అని వాదించారు.

పార్లమెంట్‌లో రాయలసీమ సమస్యలను జాతీయ సమస్యలుగా ప్రస్తావించారు. ఆయన పార్లమెంటులో లేవనెత్తిన అంశాలలో తుంగభద్ర జలాల సమర్థ వినియోగం, సాగునీటి కాలువల విస్తరణ, కరువు నివారణకు శాశ్వత ప్రణాళిక, గ్రామీణ రహదారుల అభివృద్ధి, ప్రభుత్వ విద్యాసంస్థల స్థాపన.

భారతదేశ ఆర్థిక విధానాలను విశ్లేషిస్తూ విదేశీ మూలధనంపై అధిక ఆధారపడటం దేశ స్వావలంబనకు హానికరమని హెచ్చరించారు. ఈ ఆలోచనలనే తరువాత ఆయన “తాకట్టులో భారతదేశం” గ్రంథంలో విస్తృతంగా వివరించారు.

ప్రజల మధ్యే జీవించిన ప్రజాప్రతినిధి..

ఎంపీ అయిన తరువాత కూడా ఆయన ఢిల్లీలో విలాసవంతమైన జీవితం గడపలేదు. పార్లమెంట్ సమావేశాలు ముగిసిన వెంటనే అనంతపురం జిల్లాకు వచ్చి గ్రామాల్లో పర్యటించేవారు. రైతులతో పొలాల్లో కూర్చుని మాట్లాడేవారు.

కార్మికులతో కలిసి భోజనం చేసేవారు. గ్రామ సభల్లో ప్రజల సమస్యలు విని వాటిని రాసుకునేవారు. అందుకే ఆయనను ప్రజలు “ప్రజల ఎంపీ” అని పిలిచేవారు.

చట్ట సభలలో ఆయన లోతైన అధ్యయనం, గణాంకాలతో మాట్లాడటం, వ్యక్తిగత విమర్శలు చేయకపోవడం, విధానాలను మాత్రమే విమర్శించడం, పేద ప్రజల అనుభవాలను ఉదాహరణలుగా చెప్పడమే ప్రధానంగా ఉండేవి.

ఆయన మాట్లాడినప్పుడు సభలో సభ్యులందరూ శ్రద్ధగా వినేవారని ఆ కాలం నాయకులు గుర్తుచేసుకున్నారు. అధికారాన్ని సేవగా భావించిన నాయకుడు తరిమెల నాగిరెడ్డి, “ప్రజలు ఇచ్చిన పదవి అధికారానికి కాదు బాధ్యతకు చిహ్నం” అని ఎప్పుడూ చెప్పేవారు. ప్రజల విశ్వాసమే తనకు గొప్ప గౌరవమని భావించారు.

కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో సిద్ధాంతపరమైన పోరాటం – ఎమ్మెల్యే పదవికి రాజీనామా చేసిన చారిత్రక నిర్ణయం..

భారత రాజకీయ చరిత్రలో అధికార పదవులను స్వచ్ఛందంగా వదులుకున్న నాయకులు చాలా అరుదు. మంత్రి పదవులు, ఎమ్మెల్యే, ఎంపీ స్థానాల కోసం పోటీ పడే నాయకులను మనం ఎక్కువగా చూస్తుంటాం. కానీ ప్రజా ఉద్యమాల కోసం, తన రాజకీయ సిద్ధాంతాల కోసం ఎమ్మెల్యే పదవికి రాజీనామా చేసిన మహానేత తరిమెల నాగిరెడ్డి. ఈ నిర్ణయం ఆయనను సాధారణ రాజకీయ నాయకుల నుంచి వేరు చేసింది.

1960లలో భారత కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో తీవ్ర సిద్ధాంతపరమైన చర్చలు ప్రారంభమయ్యాయి. 1964లో కమ్యూనిస్టు పార్టీ రెండు భాగాలుగా విడిపోయింది. భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ(సీపీఐ), భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ(మార్క్సిస్టు) సీపీఐ(ఎం). తరిమెల నాగిరెడ్డి సీపీఐ(ఎం)లో చేరారు.

అయితే అక్కడ కూడా ప్రజా ఉద్యమాల నిర్మాణం, విప్లవ మార్గం గురించి తీవ్రమైన చర్చలు జరిగాయి. 1967లో పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని నక్సల్బరీలో రైతాంగ తిరుగుబాటు జరిగింది. అది దేశవ్యాప్తంగా యువతపై గొప్ప ప్రభావం చూపింది.

నాగిరెడ్డి రైతుల తిరుగుబాటుకు సానుభూతి వ్యక్తం చేశారు. కానీ ఉద్యమ పద్ధతుల విషయంలో ఆయనకు కొన్ని ముఖ్యమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి- “ప్రజల భాగస్వామ్యం లేకుండా విప్లవం సాధ్యం కాదు. కొద్దిమంది చర్యలు మాత్రమే సమాజాన్ని మార్చలేవు” అని ఆయన చెప్పారు.

ఈ ఆలోచననే తరువాత “మాస్ లైన్”గా పిలిచారు. చారు మజుందార్‌తో సిద్ధాంత భేదాలు వచ్చాయి. ఆ సమయంలో చారు మజుందార్ నాయకత్వంలోని వర్గం “వ్యక్తిగత నిర్మూలన” విధానాన్ని అనుసరించింది. నాగిరెడ్డి దీనిని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు.

“వ్యక్తులను హత్య చేయడం ద్వారా విప్లవం రాదు, ప్రజల చైతన్యం, సంఘటిత పోరాటమే శాశ్వత మార్పుకు దారితీస్తుంది, రైతు, కార్మిక, విద్యార్థి, యువజన ఉద్యమాలను బలోపేతం చేయాలి” అనేవి ఆయన విధానాలు. ఈ కారణంగా ఆయన స్వతంత్ర విప్లవ కమ్యూనిస్టు ధోరణిని అభివృద్ధి చేశారు.

శాసనసభపై ఆయన విమర్శ – చారిత్రాత్మక రాజీనామా – 1969..

ఎమ్మెల్యేగా పనిచేసిన అనుభవం నాగిరెడ్డికి ఒక ముఖ్యమైన అవగాహనను ఇచ్చింది. ఆయన గమనించిన అంశాలు- “శాసనసభలో మంచి చర్చలు జరిగినా పేద ప్రజల జీవితాల్లో పెద్ద మార్పు కనిపించడం లేదు. భూ సంస్కరణల అమలు చాలా మందగించింది. పెద్ద భూస్వాముల ప్రభావం కొనసాగుతోంది. రైతుల సమస్యలకు ప్రభుత్వాలు తగిన ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం లేదు”- ఈ పరిస్థితిని ఆయన బహిరంగంగా విమర్శించారు.

1969లో ఆయన ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేశారు. ఈ రాజీనామా భారత రాజకీయ చరిత్రలో ఒక విశిష్ట సంఘటనగా గుర్తించబడుతుంది.

రాజీనామా సందర్భంగా, “ప్రజల అసలు సమస్యలు ఈ శాసనసభలలో పూర్తిగా పరిష్కారం కావడం లేదు. ప్రజల మధ్య జరిగే సంఘటిత ఉద్యమాల ద్వారానే నిజమైన సామాజిక మార్పు సాధ్యమవుతుంది” అంటూ ఆయన వ్యాఖ్యలు చేశారు. దీంతో ఆయన రాజీనామా వ్యక్తిగత నిరాశ వల్ల కాదు, అది ఒక సిద్ధాంతపరమైన రాజకీయ ప్రకటనగా నిలిచిపోయింది.

రాజీనామా ప్రసంగం – చారిత్రక ప్రాముఖ్యత..

ఆయన శాసనసభలో చేసిన రాజీనామా ప్రసంగం భారత వామపక్ష రాజకీయాల్లో ఎంతో ప్రాముఖ్యత పొందింది. ఆ ప్రసంగంలోని ప్రధాన అంశాలు-శాసనసభలను తక్కువ చేసి చూడటం కాదు. కానీ శాసనసభలు మాత్రమే ప్రజా విముక్తికి సరిపోవు.

ప్రజల పోరాటాలే చరిత్రను ముందుకు నడిపిస్తాయి. రైతులు, కార్మికులు, పేద ప్రజల సంఘటిత శక్తే నిజమైన ప్రజాస్వామ్యానికి పునాది.

ఈ ప్రసంగాన్ని తరువాత అనేక విశ్వవిద్యాలయాల్లో రాజకీయ శాస్త్ర పరిశోధనల్లో కూడా ప్రస్తావించారు. రాజీనామా చేసిన తరువాత నాగిరెడ్డి అధికారానికి దూరమయ్యారు. కానీ ప్రజలకు మరింత దగ్గరయ్యారు. ఆయన గ్రామాలకే పరిమితమయ్యారు.

రైతు సభలు, కార్మిక శిక్షణా శిబిరాలు, యువజన రాజకీయ తరగతులు, మార్క్సిస్టు అధ్యయన శిబిరాలు. ఇలా ఆయన జీవితంలో చివరి వరకు ప్రజల మధ్యే గడిపారు.

“నాగిరెడ్డి పదవుల కోసం కాదు. పదవులకు గౌరవం తీసుకొచ్చిన నాయకుడు” అని తరిమెల నాగిరెడ్డితో పనిచేసిన నాయకులు ఆయన గురించి చెప్పేవారు. ఆయన నిజాయితీ, నిరాడంబర జీవితం, ప్రజల పట్ల అంకితభావం ప్రత్యర్థి పార్టీల నాయకుల గౌరవాన్ని కూడా సంపాదించాయి.

ఏపీసీసీసీఆర్ స్థాపన..

1969లో ఆయన నాయకత్వంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ కోఆర్డినేషన్ కమిటీ ఆఫ్ కమ్యూనిస్టు రివల్యూషనరీస్(ఏపీసీసీసీఆర్) ఏర్పడింది.

ఈ సంస్థ ముఖ్య లక్ష్యాలు. ప్రజలలో రాజకీయ చైతన్యం పెంపొందించడం. రైతు ఉద్యమాలను బలోపేతం చేయడం. కార్మిక సంఘాలను విస్తరించడం. ప్రజల ఆధారంగా విప్లవ ఉద్యమాన్ని నిర్మించడం.

ఆ సమయంలో దేశంలోని విప్లవ కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో ఏపీసీసీసీఆర్ ఒక ప్రత్యేక ధోరణిగా గుర్తింపు పొందింది.

తరిమెల నాగిరెడ్డి అత్యంత ప్రాధాన్యం ఇచ్చిన అంశం “మాస్ లైన్”. “ప్రజల మధ్య పనిచేయకుండా విప్లవం సాధ్యం కాదు. ప్రజలే ఉద్యమానికి నాయకులు కావాలి. రాజకీయ నాయకుడు ప్రజల గురువు కాదు; ప్రజల నుంచి నేర్చుకునే విద్యార్థి కూడా కావాలి. ప్రజల సమస్యలనుంచే రాజకీయ కార్యక్రమాలు రూపొందాలి” అని ఆయన భావించారు.

ఈ సిద్ధాంతం వల్లనే ఆయన అనేకమంది యువ కార్యకర్తలకు ఆదర్శ నాయకుడయ్యారు.

తాకట్టులో భారతదేశం..

ఈ గ్రంథం సాధారణ రాజకీయ పుస్తకం కాదు. భారత ఆర్థిక, సామాజిక, రాజకీయ నిర్మాణంపై లోతైన మార్క్సిస్టు విశ్లేషణ. ఈ గ్రంథంలో ఆయన భారతదేశం నిజంగా స్వతంత్రమైందా? అనే అంశాన్ని చర్చించారు. ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటికీ, ఆర్థికంగా భారతదేశం ఇంకా విదేశీ మూలధనం, అంతర్జాతీయ ఆర్థిక శక్తుల ప్రభావంలోనే ఉందని పేర్కొన్నారు.

భూ సంస్కరణలు పూర్తిగా అమలు కాలేదని, గ్రామీణ దోపిడీ ఇంకా కొనసాగుతోందని వివరించారు. విదేశీ పెట్టుబడులు దేశ అభివృద్ధికి ఉపయోగపడినా, వాటిపై పూర్తిగా ఆధారపడితే ఆర్థిక స్వావలంబన దెబ్బతింటుందని హెచ్చరించారు.

భారతదేశంలో ఉత్పత్తి పెరుగుతున్నా, సంపద కొద్దిమంది చేతుల్లోనే కేంద్రీకృతమవుతోందని ఆయన విశ్లేషించారు.

దేశవ్యాప్తంగా జరిగిన సమావేశాల్లో ఆయన ప్రసంగాలు వినడానికి వేలాదిమంది వచ్చేవారు. ఆయన క్లిష్టమైన ఆర్థిక విషయాలను కూడా సాధారణ రైతుకు అర్థమయ్యే భాషలో వివరించేవారు.

ఎప్పుడూ వ్యక్తిగత విమర్శలు చేయకుండా విధానాలపై విమర్శించేవారు. ప్రసంగాలలో చరిత్ర, ఆర్థిక శాస్త్రం, రాజకీయం, అంతర్జాతీయ పరిణామాలను అనుసంధానించేవారు.

అత్యవసర పరిస్థితి – అజ్ఞాత జీవితం..

1975 జూన్ 25న దేశంలో అత్యవసర పరిస్థితి ప్రకటించబడింది. ఆ సమయంలో ప్రతిపక్ష నాయకులను అరెస్టు చేశారు. పత్రికలపై సెన్సార్ విధించారు. ప్రజాస్వామ్య హక్కులను పరిమితం చేశారు. నాగిరెడ్డి ఈ పరిస్థితిని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు.

ప్రజాస్వామ్య హక్కుల పరిరక్షణ కోసం అజ్ఞాత జీవితం గడుపుతూ కూడా తన రాజకీయ కార్యకలాపాలను కొనసాగించారు. ఆయన “ప్రజాస్వామ్యం లేకుండా సామాజిక న్యాయం సాధ్యం కాదు” అని బలంగా విశ్వసించారు. ఎమర్జెన్సీ కాలంలో నిరంతర ఒత్తిడి, అజ్ఞాత జీవితం, ఆరోగ్య సమస్యల మధ్య కూడా ఆయన ప్రజా ఉద్యమాల నిర్మాణాన్ని ఆపలేదు.

1976 జూలై 28న హైదరాబాద్‌లో ఆయన కన్నుమూశారు. ఆయన మరణ వార్త దేశవ్యాప్తంగా వామపక్ష ఉద్యమాలకు తీవ్ర దిగ్భ్రాంతిని కలిగించింది.

ఆయనలోని గొప్ప లక్షణాలు..

అసాధారణ నిజాయితీ. పదవుల పట్ల నిరాసక్తత. వ్యక్తిగత ఆస్తి కూడబెట్టాలనే కోరిక లేకపోవడం. ప్రజల మధ్యే జీవించడం. మార్క్సిజంపై లోతైన అధ్యయనం. విభిన్న అభిప్రాయాలను వినగల విశాల దృక్పథం. క్రమశిక్షణతో కూడిన రాజకీయ జీవితం. తరిమెల నాగిరెడ్డి జీవితం మనకు ఒక గొప్ప పాఠం నేర్పుతుంది.

రాజకీయ నాయకుడి గొప్పదనం అతను ఎన్ని పదవులు చేపట్టాడన్నదిలో కాదు; ప్రజల జీవితాల్లో ఎంత మార్పు తీసుకురావడానికి ప్రయత్నించాడన్నదిలో ఉంది. ఆయన జీవితం త్యాగం, సిద్ధాంత నిబద్ధత, ప్రజాసేవ, ప్రజాస్వామ్య విలువల పట్ల అచంచల విశ్వాసానికి ప్రతీక.

సమకాలీనుల దృష్టిలో తరిమెల నాగిరెడ్డి వ్యక్తిత్వం, నాయకత్వం, ప్రజలపై ప్రభావం ఒక నాయకుడి గొప్పతనాన్ని ఆయన చేపట్టిన పదవులు మాత్రమే నిర్ణయించవు. ఆయనతో కలిసి పనిచేసిన సహచరులు, ఆయనను గౌరవించిన ప్రత్యర్థులు, ఆయనను ప్రేమించిన ప్రజలు చెప్పిన మాటలే నిజమైన చరిత్రను నిర్మిస్తాయి. ఆ దృష్టితో చూస్తే తరిమెల నాగిరెడ్డి భారత రాజకీయాలలో అరుదైన ప్రజానాయకుడు.

“చదువుకున్న యువకుడు తన జ్ఞానాన్ని ప్రజల అభ్యున్నతికి ఉపయోగించినప్పుడే విద్యకు సార్థకత లభిస్తుంది” అనేది ఆయన ప్రగాఢ విశ్వాసం.

రైతు ఉద్యమాలతో పాటు కార్మిక ఉద్యమాలను కూడా ఆయన సమానంగా ప్రోత్సహించారు. “రైతు–కార్మిక ఐక్యతే ప్రజాస్వామ్య మార్పుకు బలమైన పునాది. ట్రేడ్ యూనియన్లు కేవలం వేతనాల కోసం మాత్రమే కాకుండా, సామాజిక న్యాయం కోసం కూడా పోరాడాలి. సంఘటిత కార్మిక శక్తి ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేస్తుంది” అనేవి వారి విధానం.

ఈ ఆలోచనలు నేటికీ అనేక కార్మిక సంఘాలకు ప్రేరణగా నిలిచాయి. వాటిని ఆచరణలో పెట్టేందుకు చివరిదాకా ప్రయత్నించారు.

మహిళల పాత్రపై ఆయన దృష్టి..

చాలా మంది రాజకీయ నాయకులు మహిళల రాజకీయ భాగస్వామ్యంపై పెద్దగా మాట్లాడని సమయంలో, రైతు, కార్మిక, విద్యార్థి ఉద్యమాలలో మహిళలు సమాన భాగస్వాములు కావాలని నాగిరెడ్డి అభిప్రాయపడ్డారు.

మహిళా విముక్తి లేకుండా సమాజ విముక్తి అసంపూర్ణమని ఆయన చెప్పేవారు. తీవ్రమైన రాజకీయ భేదాభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, ఇతర పార్టీల నాయకులు కూడా ఆయన నిజాయితీని ప్రశంసించేవారు.

ఎందుకంటే వ్యక్తిగత విమర్శలకు దూరంగా ఉండేవారు. ప్రజా ధనాన్ని పవిత్ర బాధ్యతగా భావించేవారు. వ్యక్తిగత లాభం కోసం పదవిని వినియోగించలేదు. ఇది ఆయనకు రాజకీయ ప్రత్యర్థుల గౌరవాన్ని కూడా తెచ్చిపెట్టింది.

నేటి తరానికి ఆయన సందేశం..

నేటి రాజకీయాల్లో పదవులు, అధికారం, వ్యక్తిగత ప్రయోజనాలు ప్రధాన చర్చగా మారిన నేపథ్యంలో, తరిమెల నాగిరెడ్డి జీవితం మనకు భిన్నమైన విలువలను గుర్తు చేస్తుంది. ఆయన జీవితం నేర్పేది రాజకీయాలు ప్రజాసేవకు మార్గం కావాలి. ప్రజలతో సంబంధం కోల్పోయిన నాయకత్వం నిలవదు.

సిద్ధాంతం లేకుండా రాజకీయాలకు దిశ ఉండదు. ప్రజాస్వామ్యాన్ని ప్రజల భాగస్వామ్యంతోనే బలపరచాలి.

తరిమెల నాగిరెడ్డి 1976 జూలై 28న కన్నుమూసినా, ఆయన ఆలోచనలు, రచనలు, ప్రజల కోసం చేసిన త్యాగాలు నేటికీ సజీవంగా ఉన్నాయి. అధికారాన్ని ఆశించకుండా, సిద్ధాంతానికి కట్టుబడి జీవించిన రాజకీయ నాయకులలో ఆయన పేరు భారత చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుంది. తరిమెల నాగిరెడ్డి గొప్పతనం కేవలం ఉద్యమాలను నడిపించడంలోనే కాదు. ఉద్యమాలకు ఒక స్పష్టమైన సిద్ధాంత దిశను ఇవ్వడంలో కూడా ఉంది.

ప్రజలే చరిత్ర నిర్మాతలు అని వారు నమ్మారు. రాజకీయ మార్పు కొద్దిమంది నాయకుల వల్ల కాదు. ప్రజల సంఘటిత చైతన్యం వల్లే సాధ్యమని ఆయన జీవితాంతం బోధించారు. భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు రైతులు, కార్మికులే వెన్నెముక అని ఆయన విశ్వసించారు. ఈ రెండు వర్గాల ఐక్యతే సామాజిక మార్పుకు ప్రధాన శక్తి అని వివరించారు.

“చదవని ఉద్యమకారుడు దారి తప్పే అవకాశం ఉంది. ప్రజల మధ్య పనిచేయని మేధావి సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోలేడు”- అందుకే ఆయన అధ్యయనాన్ని, ప్రజా ఉద్యమాన్ని విడదీయరాని అంశాలుగా చూశారు.

నేటి భారతదేశంలో ఆయన ఆలోచనల ప్రాసంగికత..

ఈరోజు భారతదేశం ఎదుర్కొంటున్న వ్యవసాయ సంక్షోభం, గ్రామీణ అసమానతలు, కార్మిక హక్కులు, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల భవిష్యత్తు, సామాజిక న్యాయం వంటి అంశాలపై జరిగే చర్చల్లో తరిమెల నాగిరెడ్డి రచనలు, ముఖ్యంగా ఇండియా మార్ట్‌గేజ్డ్, ఇంకా ప్రస్తావించబడుతున్నాయి.

ఆయన ప్రతిపాదించిన ప్రతీ విశ్లేషణతో అందరూ ఏకీభవించకపోయినా, భారత ఆర్థిక వ్యవస్థను స్వతంత్ర మార్క్సిస్టు దృక్కోణంలో విశ్లేషించిన ప్రముఖ ఆలోచనాపరుడిగా ఆయనకు విశిష్ట స్థానం ఉంది. అందువల్ల ఆయన రచనలు పరిశోధకులకు, రాజకీయ శాస్త్ర విద్యార్థులకు ఇప్పటికీ విలువైన అధ్యయన గ్రంథాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

ఆయన నుంచి నేర్చుకోవాల్సిన పాఠాలు..

నేటి రాజకీయ నాయకులు, ప్రజా ప్రతినిధులు, ఉద్యమకారులు ఆయన జీవితం నుండి నేర్చుకోవాల్సిన ముఖ్యమైన అంశాలు-పదవికంటే ప్రజా సేవ గొప్పది.

సిద్ధాంత నిబద్ధతకు ప్రత్యామ్నాయం లేదు. ప్రజల మధ్య జీవించే నాయకుడే నిజమైన ప్రజానాయకుడు. నిజాయితీ రాజకీయ నాయకుడి గొప్ప ఆస్తి. అధ్యయనం, ఆలోచన, ఆచరణ ఈ మూడు కలిసినప్పుడే సమాజంలో శాశ్వత మార్పు సాధ్యమవుతుంది.

తరిమెల నాగిరెడ్డి జీవితం ఒక వ్యక్తి జీవిత చరిత్ర మాత్రమే కాదు. అది భారత ప్రజా ఉద్యమాల చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన అధ్యాయం.

భూస్వామ్య కుటుంబంలో జన్మించి పేదల పక్షాన నిలబడటం, ఎమ్మెల్యే–ఎంపీగా ప్రజా సమస్యలను శాసనసభల్లో ధైర్యంగా వినిపించడం, అవసరమైనప్పుడు పదవులను త్యజించి ప్రజా ఉద్యమాల బాట పట్టడం, మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతాన్ని భారతీయ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా విశ్లేషించడం లక్షణాలన్నీ ఆయనను అసాధారణ నాయకుడిగా నిలబెట్టాయి.

“ప్రజల విశ్వాసం కన్నా గొప్ప పదవి లేదు. ప్రజల సంక్షేమం కన్నా గొప్ప రాజకీయ ధర్మం లేదు” అని ఆయన జీవితం మనకు ఒక గొప్ప సందేశాన్ని అందిస్తుంది. అందుకే తరిమెల నాగిరెడ్డి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కే కాదు, భారతదేశ ప్రజా ఉద్యమాల చరిత్రలో చిరస్మరణీయ మహానేతగా నిలిచిపోతారు.

About the Author

The Wire Editorial Team

Administrator

View All Posts