♦ ప్రజాస్వామ్యపు నాల్గో స్తంభం నేలకొరిగిన చోట… అధికార గద్దెల హెచ్చరికలను దాటుకుని, నిర్భయంగా నిజాలు నిర్మించే అక్షర సైనికుల అలుపెరగని పోరాటం ఇది..
♦ వ్యాపార ప్రయోజనాల ముసుగులో నిజం బందీ అయిన వేళ… స్వేచ్ఛా గానమై మోగుతున్న ప్రత్యామ్నాయ జర్నలిజం ఇది..
♦ ప్రశ్నించడమే నేరమైన కాలంలో… అణచివేతల గోడలను బద్దలుకొడుతున్న భావప్రకటన స్వేచ్ఛ ఇది..
నవంబరు 16న జాతీయ పత్రికా దినోత్సవం జరుపుకుంటున్న సందర్భంలో ప్రజాస్వామ్యంలో స్వేచ్ఛాయుతమైన, నిష్పక్షపాతమైన, బాధ్యతాయుతమైన పత్రికా వ్యవస్థ ప్రాముఖ్యాన్ని గుర్తుచేయడం ప్రతి ఒక్కరి బాధ్యత. కానీ, ఈ ఆదర్శవంతమైన లక్ష్యానికి, నేడు దేశంలో అమలవుతున్న వాస్తవ పరిస్థితులకు మధ్య ఎక్కడా పొంతన లేకపోగా ఇది పూర్తి దయనీయమైన స్థితికి చేరుకుంది.
ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రజాస్వామ్య దేశంగా గర్వంగా చెప్పుకుంటున్న మన దేశంలో పత్రికా స్వేచ్ఛ ఊపిరి పీల్చుకోలేని ఉక్కిరిబిక్కిరి వాతావరణంలో కొట్టుమిట్టాడుతోంది.
పాలకుల నీడలో పత్రికా వ్యవస్థ పతనం
ఈ దుస్థితికి అన్ని వ్యవస్థలను నడిపించే రాజకీయ అధికార వ్యవస్థే ప్రధాన కారణం. దేశాన్ని ఏలుతున్న పాలకుల స్వభావం, విధానాలే పత్రికా స్వేచ్ఛ గొంతుకను నొక్కుతున్నాయి. అధికారంలో ఏ పార్టీ ఉన్నా, వారి కనుసన్నల్లోనే మీడియా నడవాలనే అప్రకటిత నియమం నేడు శాసనంగా మారింది.
ప్రజాస్వామ్య దేశంలో ప్రజలకు జవాబుదారీగా ఉండాల్సిన ప్రభుత్వాలు, ప్రభువులలా వ్యవహరిస్తూ ప్రశ్నించే గొంతుకలను అణచివేసే ప్రయత్నం చేయడం అత్యంత ఆందోళనకరం.
దశాబ్ద కాలంగా ప్రెస్ మీట్ లేని ప్రధాని
ప్రపంచంలోనే ఎక్కడా లేని విధంగా, ఏకంగా దశాబ్ద కాలానికి పైగా తాను అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత నేటి వరకు ఒక్క అధికారిక ప్రెస్ కాన్ఫరెన్స్ కూడా పెట్టని ఏకైక ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ పాలనలో పత్రికా స్వేచ్ఛ ఏ స్థితిలో ఉందో ప్రత్యేకంగా చెప్పనక్కర్లేదు.
సామాన్యుడి నుంచి దేశ ప్రధానిని నిలదీయాల్సిన జర్నలిజం, కేవలం ఎంపిక చేసిన ఇంటర్వ్యూలు, పాలకుల భజనకే పరిమితమైతే ఇక ప్రెస్ ఫ్రీడమ్ ఎలా బతుకుతుంది? మీడియా అధినేతలు, జర్నలిస్టులు ఈ వాస్తవాన్ని నిర్భయంగా ప్రశ్నించాల్సిన సమయం ఇది.
కార్పొరేట్ గుప్పిట్లో ప్రధాన స్రవంతి మీడియా
తమ వ్యాపార ప్రయోజనాలను కాపాడుకోవడానికి, ప్రభుత్వాలను తమ చెప్పుచేతల్లో ఉంచుకోవడానికి కార్పొరేట్ కంపెనీలు సాగిస్తున్న ప్రయాణమే నేడు మీడియా పతనానికి మరో ప్రధాన కారణం.
అంబానీ, ఆదానీ లాంటి అతిపెద్ద దిగ్గజాలు ప్రధాన స్రవంతి మీడియా సంస్థలను కొనుగోలు చేసి తమ గుప్పిట్లో పెట్టుకోవడం వల్ల, ప్రభుత్వాలకు వ్యతిరేకంగా ఒక్క గొంతు కూడా బయటికి రాకుండా పోయింది.
తమకు జై కొట్టే మీడియాని ప్రోత్సహిస్తూ, వాస్తవాలను వక్రీకరిస్తూ పౌర సమాజాన్ని తప్పుదారి పట్టిస్తున్న ఈ కార్పొరేట్-రాజకీయ కుమ్మక్కు జర్నలిజం మూలాలనే దెబ్బతీస్తోంది.
‘గోడి మీడియా’ ప్రచార ఆర్భాటం
ప్రభుత్వ అనుకూల విధానాలను గుడ్డిగా ప్రచారం చేస్తూ, ప్రజల అసలు సమస్యలను పక్కదారి పట్టించే ‘గోడి మీడియా‘ సంస్కృతి నేడు దేశంలో విపరీతంగా పెరిగిపోయింది.
రాత్రి చర్చా వేదికల్లో మతపరమైన అంశాలను, విద్వేషాలను రెచ్చగొట్టడమే లక్ష్యంగా సాగుతున్న ప్రసారాలు ప్రజల ఆలోచనా శక్తిని మొద్దుబారిస్తున్నాయి.
ఈ వాతావరణంలో నిజాయితీగా, నిష్పక్షపాతంగా వ్యవహరించే జర్నలిస్టులకు ఉనికి కోల్పోయే దుస్థితి ఏర్పడింది.
ప్రపంచ సూచికలో దిగజారిన భారతదేశ స్థానం
ప్రపంచ పత్రికా స్వేచ్ఛా సూచిక 2026 నివేదిక ప్రకారం, 180 దేశాలలో భారతదేశం 157వ స్థానంలో నిలిచి అట్టడుగు దేశాల సరసన ఉంది.
పాకిస్థాన్ (150), శ్రీలంక (135) వంటి పొరుగు దేశాలు కూడా మనకంటే మెరుగైన స్థానంలో ఉండటం పట్ల జాతి సిగ్గుతో తలదించుకోవాల్సిన పరిస్థితి. ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రజాస్వామ్యం అని గర్వపడే దేశం, పత్రికా స్వేచ్ఛలో ఈ స్థాయికి పడిపోవడం మన ప్రజాస్వామ్య విలువలకు పట్టిన గ్రహణం.
కఠిన చట్టాల అస్త్రంతో గొంతు నొక్కుడు
భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 19(1) కల్పించిన భావప్రకటన స్వేచ్ఛే పత్రికా స్వేచ్ఛకు మూలం. కానీ, పాలకుల అడుగులకు మడుగులొత్తని జర్నలిస్టులపై దేశద్రోహ చట్టాలు, ఉపా, పీఎంఎల్‌ఏ, కొత్తగా తెచ్చిన టెలికమ్యూనికేషన్స్ చట్టాలు, డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా రక్షణ చట్టాలను ప్రయోగిస్తూ తీవ్రమైన నిర్బంధానికి గురిచేస్తున్నారు.
సిద్ధిక్ కప్పన్ వంటి అనేకమంది జర్నలిస్టుల అరెస్టులు, పోలీసుల వేధింపులు చట్టాన్ని ఏవిధంగా దుర్వినియోగం చేస్తున్నాయో కళ్లకు కడుతున్నాయి.
ప్రాణాలకు తెగించి పనిచేస్తున్న జర్నలిస్టులు
భారతదేశంలో జర్నలిజం అనేది నేడు ప్రాణాలను పణంగా పెట్టి చేయాల్సిన సాహసయాత్రగా మారింది. అవినీతిని, అక్రమాలను వెలికితీసే స్వతంత్ర జర్నలిస్టులపై భౌతిక దాడులు, కిడ్నాపులు, హత్యలు నిత్యకృత్యమయ్యాయి.
ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో రోడ్ల నిర్మాణ అవినీతిని బయటపెట్టిన యువ జర్నలిస్ట్ ముకేశ్ చంద్రకర్ హత్య, గౌరీ లంకేష్ లాంటి వారి బలిదానాలు జర్నలిస్టుల భద్రత ఎంత శూన్యంగా ఉందో స్పష్టం చేస్తున్నాయి.
సోషల్ మీడియాలో అధికార పార్టీ ట్రోల్స్ ద్వారా మహిళా జర్నలిస్టులను టార్గెట్ చేసి సాగిస్తున్న వ్యక్తిగత దూషణలు, హత్య బెదిరింపులు హృదయ విదారకం.
సామాజిక వైవిధ్యం లేని న్యూస్‌రూమ్‌లు
దేశ జనాభాలో సబ్బండ వర్గాలు, బహుజనులు, మైనారిటీలు ఉన్నప్పటికీ మీడియా సంస్థల ఉన్నత స్థానాలు, ముఖ్యంగా న్యూస్‌రూమ్ మేనేజ్‌మెంట్లు కేవలం ఉన్నత కులాల పురుషుల గుప్పిట్లోనే ఉండటం వల్ల అట్టడుగు వర్గాల గొంతుకలు మీడియాలో వినిపించడం లేదు.
మెయిన్‌స్ట్రీమ్ చర్చలలో మహిళల ప్రాతినిధ్యం 15 శాతానికి మించకపోవడం, దేశ సామాజిక వైవిధ్యాన్ని మీడియా ప్రతిబింబించలేకపోవడానికి నిదర్శనం.
సత్యమే ఆయుధంగా స్వతంత్ర డిజిటల్ మీడియా పోరాటం
ప్రధాన స్రవంతి మీడియా పాలకుల కాళ్ల దగ్గర సాష్టాంగ ప్రమాణం చేసి, కార్పొరేట్ కబంధ హస్తాల మధ్య ఊపిరాడక చస్తూ, తన ఆత్మను తాకట్టు పెట్టిన వేళ… ప్రజాస్వామ్యం తీవ్రమైన నిశ్శబ్దంతో విలవిలలాడుతోంది.
సరిగ్గా ఇటువంటి చీకటి రోజుల్లోనే, పౌర సమాజపు ఆక్రందనలను స్వీకరించి, నిజం, వెలుగును జగత్తుకు చాటడానికి ‘స్వతంత్ర డిజిటల్ మీడియా’ ఒక ప్రతిఘటనా అస్త్రంగా ఆవిర్భవించింది.
మెయిన్‌స్ట్రీమ్ స్టూడియోలు పాలకుల భజనతో హోరెత్తుతుంటే, ఏ అండదండలు లేని అక్షర యోధులు డిజిటల్ మాధ్యమాల ద్వారా ప్రజా సమస్యలను నిలదీస్తున్నారు.
అయితే, ఈ స్వతంత్ర జర్నలిజం సాగిస్తున్న ప్రయాణం పూలబాట కాదు… ప్రతి నిమిషం మరణంతో, నిర్బంధంతో, ద్రోహులతో సాగిస్తున్న తీవ్రమైన యుద్ధక్షేత్రం.
ఆర్థిక దిగ్బంధనం, చట్టాల ఉచ్చు
ఈ స్వతంత్ర గొంతుకలను నలిపివేయడానికి అధికార వ్యవస్థలు వేస్తున్న మొదటి దెబ్బ ఆర్థిక ఆంక్షలు. ప్రభుత్వ విధానాలను ఎండగట్టే ధైర్యం చేసిన ఏకైక నేరానికి, ఈ పోర్టల్స్‌కు దక్కాల్సిన ప్రకటనల నిధులను పాలకులతో పాటు వారితో చేతులు కలిపిన కార్పొరేట్ దిగ్గజాలు పూర్తిగా నిలిపివేశాయి.
చిన్న పత్రికలు, డిజిటల్ మాధ్యమాలు ఆర్థికంగా ఊపిరాడక చావాలనే దారుణమైన కుట్ర అక్కడ జరుగుతోంది. పాఠకులు ఇచ్చే చందాలు, ప్రజలు అందించే స్వచ్ఛంద విరాళాలపై మాత్రమే ఆధారపడి నడిచే ఈ మీడియా సంస్థలు ప్రతి నెలా మనుగడ సాగించడమే ఒక అద్భుతంగా మారింది.
తమ అక్షరాన్ని, జర్నలిజం విలువలను అమ్ముకోవడానికి ఇష్టపడని జర్నలిస్టులు ఆకలితో అలమటిస్తున్నా, కలం ఎత్తిన చేతిని మాత్రం దించకపోవడం వారి జర్నలిజం పట్ల ఉన్న నిబద్ధతకు నిదర్శనం.
కేవలం ఆర్థిక దాడితోనే ఆగకుండా, చట్టం అనే ఆయుధాన్ని రాక్షసంగా ప్రయోగిస్తూ ప్రశ్నించే గొంతుకలపై ఉక్కుపాదం మోపుతున్నారు.
రాజ్యద్రోహ చట్టాలు, యూపీఏ వంటి భయంకరమైన నిరోధక చట్టాలు, నూతన ఐటీ నియమాలు, డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా రక్షణ చట్టాల పేరిట స్వతంత్ర జర్నలిస్టులను నేరస్థుల్లా చిత్రించి జైళ్లలోకి తోస్తున్నారు.
అర్ధరాత్రి వేళల్లో ఇళ్లపై దాడులు చేయడం, ల్యాప్‌టాప్‌లు, ఫోన్లను జప్తు చేయడం ద్వారా ఒక రకమైన భయాందోళన వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తున్నారు.
నిజాన్ని వెలికితీసినందుకు జైలు గోడల వెనుక మగ్గిన జర్నలిస్టుల కన్నీళ్లు నేడు భారతీయ ప్రజాస్వామ్యపు ముఖంపై చెరగని మచ్చగా మిగిలాయి.
సోషల్ మీడియా అల్గారిథమ్‌ల కుట్ర
మరోవైపు సోషల్ మీడియా టెక్నాలజీ దిగ్గజాలు అల్గారిథమ్‌లను మార్చేస్తూ ఈ స్వతంత్ర మీడియా పోరాటానికి గోతులు తవ్వుతున్నాయి.
ప్రభుత్వాల విమర్శలను మోసుకొచ్చే వీడియోల రీచ్‌ను తగ్గించడం, ఛానెళ్లను బ్లాక్ చేయడం, డీమోనిటైజ్ చేయడం ద్వారా డిజిటల్ మాధ్యమాలు ఊపిరి ఆడకుండా చేస్తున్నాయి. దీనికితోడు, అధికార పార్టీలు పోషిస్తున్న వ్యవస్థీకృత ట్రోల్ ఆర్మీలు సోషల్ మీడియాలో విరుచుకుపడుతున్నాయి.
ముఖ్యంగా మహిళా జర్నలిస్టుల వ్యక్తిగత జీవితాలను రోడ్డుపైకి లాగి, విచక్షణారహితంగా అసభ్యకరమైన దాడి చేస్తూ, చంపేస్తామని బెదిరింపులకు దిగుతుంటే… అది భావప్రకటన స్వేచ్ఛపై జరుగుతున్న అత్యంత హేయమైన దాడి గాక మరేమిటి?
ప్రత్యామ్నాయ జర్నలిజం ఆవిర్భావం
అయితే, ఎటువంటి అణచివేతైనా అక్షర స్ఫూర్తిని కాలరాయలేదు అనడానికి నేటి ‘ప్రత్యామ్నాయ జర్నలిజం’ ఆవిర్భావమే నిదర్శనం. కార్పొరేట్ల చేతుల్లో బందీ కాకుండా, పూర్తిగా ప్రజల ఆర్థిక మనుగడపై (Crowdfunding) ఆధారపడే న్యూస్‌లాండ్రీ, ది వైర్, ది కారవాన్, ఆర్టికల్ 14 వంటి స్వతంత్ర పోర్టల్స్ నేడు పాలకుల గుండెల్లో నిద్రపోతున్నాయి.
విలాసవంతమైన స్టూడియోలు లేకపోయినా, కోట్ల రూపాయల బడ్జెట్ లేకపోయినా… కేవలం చేతిలో ఉన్న సత్యమనే ఆయుధంతో ప్రభుత్వాల వైఫల్యాలను, కుంభకోణాలను నడిరోడ్డుపై నిలబెడుతున్నాయి.
ఇది కేవలం నగరాలకే పరిమితం కాలేదు. అట్టడుగు వర్గాల, గ్రామీణ ప్రజల, దళితులు, మైనారిటీల గొంతుగా మారి అద్భుతాలు సృష్టిస్తోంది.
ఉత్తరప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్ వంటి రాష్ట్రాల్లో కేవలం గ్రామీణ మహిళలు, అణగారిన వర్గాల ప్రతినిధులే విలేకరులుగా మారి నడుపుతున్న ‘ఖబర్ లహరియా’ వంటి మీడియా సంస్థలు పత్రికారంగానికి కొత్త నిర్వచనాన్ని ఇస్తున్నాయి.
పెద్ద పెద్ద న్యూస్ ఛానెళ్లు పట్టించుకోని సామాన్యుడి కష్టాలు, కన్నీళ్లు, స్థానిక అవినీతిపై ఈ మహిళా జర్నలిస్టులు సాధిస్తున్న విజయాలు పత్రికా స్వేచ్ఛ ఇంకా బతికే ఉందనడానికి సజీవ సాక్ష్యాలు.
పెద్ద పెద్ద పత్రికల యాజమాన్యాలకు దాసోహం కావడం కంటే, సొంతంగా సత్యప్రచారం చేయడమే మేలని భావించిన సీనియర్ జర్నలిస్టులు నేడు వ్యక్తిగత యూట్యూబ్ ఛానెళ్లు, సబ్‌స్టాక్ న్యూస్‌లెటర్లు, పాడ్‌కాస్ట్‌లను ఎంచుకుంటున్నారు.
మధ్యవర్తులు, సెన్సార్‌షిప్‌లు లేకుండా నేరుగా ప్రజల ముందు నిజాన్ని ఆవిష్కరిస్తున్నారు. అదే సమయంలో, నకిలీ వార్తలతో, విద్వేష ప్రచారాలతో పౌర సమాజాన్ని విషపూరితం చేస్తున్న ‘గోడి మీడియా’ ప్రచారాలను తిప్పికొట్టడానికి ఆల్ట్ న్యూస్ వంటి ఫ్యాక్ట్-చెకింగ్ సంస్థలు ప్రాణాలకు తెగించి నిజానిజాలను నిర్ధారిస్తున్నాయి.
న్యాయవ్యవస్థ, సుప్రీంకోర్టు తీర్పుల ఆశ
ఒకవైపు చీకటి రోజులు కమ్ముకుంటున్నప్పటికీ, రోమేష్ థాపర్ కేసు నుంచి ఇటీవలి వినోద్ దువా కేసు వరకు సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన చరిత్రాత్మక తీర్పులు పత్రికా స్వేచ్ఛకు కొంత భరోసానిస్తున్నాయి.
చట్టాలు, నిఘా వర్గాల అక్రమ సర్వైలెన్స్ ద్వారా జర్నలిస్టుల వ్యక్తిగత గోప్యతను భగ్నం చేయడాన్ని అత్యున్నత న్యాయస్థానం తప్పుబట్టింది.
పాలకుల అణచివేతను ఎదిరించి నిలబడే ధైర్యాన్ని స్వతంత్ర డిజిటల్ మీడియా, అట్టడుగు స్థాయి జర్నలిజం (ఉదాహరణకు ‘ఖబర్ లహరియా’ వంటి మహిళా జర్నలిస్టుల బృందాలు) అందిస్తున్నాయి.
పత్రికా స్వేచ్ఛ అనేది కేవలం జర్నలిస్టుల హక్కు మాత్రమే కాదు… అది ఈ దేశంలో జీవిస్తున్న ప్రతి ఒక్కరి ప్రాథమిక హక్కు, సమాచార హక్కు, ప్రజాస్వామ్యపు ఊపిరి. అధికార పీఠాలు ఎంతటి అంధకారాన్ని సృష్టించినా, అక్షరాన్ని ఆయుధంగా మలుచుకుని పోరాడుతున్న ఈ స్వతంత్ర జర్నలిస్టులే రేపటి సూర్యోదయానికి సూచికలు.
భయంతో తలవంచని ప్రతి కలం, రాజీపడని ప్రతి గొంతుక నేడు దేశ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థను కాపాడుతున్న అసలైన సైనికులు.
About the Author
Discover more from The Wire Telugu
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
