నిష్కళంక ప్రజానాయకుడు భారత మాజీ రాష్ట్రపతి నీలం సంజీవరెడ్డి

ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా రాజకీయాలు వ్యాపారంగానూ, అవినీతిమయంగానూ మారాయని సర్వత్ర భావిస్తున్నారు.

ఎన్నో రైలు ప్రమాదాలు జరిగి ఎంతో మంది మరణిస్తున్నారు- అయినా సంబంధిత రైల్వే శాఖ మంత్రి గారు రాజీనామా చేయాలని ప్రతిపక్షాలు డిమాండ్ చేసినా కనీస స్పందన ఉండదు.

అలాగే తాజాగా నీట్ పరీక్షా పత్రం లీక్ అవ్వడం వల్ల నిర్వహించబడిన పరీక్షలను రద్దుచేసి తిరిగి జూన్ 21న నిర్వహించబోతున్నారు.

అయితే ఈ వైఫల్యానికి బాధ్యత వహిస్తూ కేంద్రమంత్రి రాజీనామా చేయాలని ప్రతిపక్షాలు డిమాండ్ చేసినా పట్టించుకున్నది లేదు.

మరొక కేంద్ర మంత్రి కొడుకు లైంగిక వేధింపుల కేసులో ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్నాడు.

ఈ ఘటనపై నైతిక బాధ్యత వహిస్తూ కేంద్రమంత్రి రాజీనామా చేయాలని డిమాండ్ చేసినా లెక్కచేయడం లేదు.

ఈ నేపథ్యంలో డాక్టర్ సంజీవరెడ్డి గారి రాజకీయ జీవితం తెలుసుకోవడం ఎంతో అవసరం. వారు ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న కాలంలో బస్సు రూట్ల జాతీయీకరణ సందర్భంగా ప్రభుత్వ విధానంపై కొన్ని ఆరోపణలు వచ్చాయి.

సుప్రీంకోర్టు ప్రభుత్వ వైఖరిలో లోపాలు ఉన్నాయని వ్యాఖ్యానించింది.

దీనికి నైతిక బాధ్యత వహిస్తూ నీలం సంజీవరెడ్డి గారు 1964 ఫిబ్రవరి 20న ముఖ్యమంత్రి పదవికి రాజీనామా చేశారు. అవి ఆనాటి రాజకీయాలు.

రాజకీయ పార్టీలు ఏవైనప్పటికీ నాటి తరం నాయకులు కొన్ని నైతిక విలువలు, పద్ధతులను పాటించారు. నేడు అవి కనుచూపుమేరలో కూడా కనిపించడం లేదు.

ఈ నేపథ్యంలో నీలం సంజీవరెడ్డి గారి రాజకీయ జీవితం గురించి తెలుసుకోవడం ఎంతో ఆవశ్యకం.

భారత రాజకీయ చరిత్రలో నిష్కళంకత, సరళ జీవనం, రాజ్యాంగ విలువల పట్ల అంకితభావం కలిగిన నాయకులలో నీలం సంజీవరెడ్డి గారు ఒకరు.

స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడిగా ప్రారంభమైన ఆయన రాజకీయ ప్రయాణం భారత రాష్ట్రపతి పదవి వరకు ఎదిగింది.

అధికారాన్ని వ్యక్తిగత ప్రయోజనాలకు కాకుండా ప్రజాసేవకు వినియోగించిన అరుదైన నాయకుడిగా ఆయనకు ప్రత్యేక గుర్తింపు లభించింది.

జననం – విద్యాభ్యాసం..

నీలం సంజీవరెడ్డి గారు 1913 మే 19న ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అనంతపురం జిల్లా ఇల్లూరు గ్రామంలో జన్మించారు.

చిన్ననాటి నుంచే జాతీయోద్యమ భావాలు ఆయనపై ప్రభావం చూపాయి. మద్రాసులోని థియోసాఫికల్ హైస్కూల్‌లో చదివిన ఆయన, అనంతపురం ఆర్ట్స్ కాలేజీలో ఉన్నత విద్యను అభ్యసించారు.

మహాత్మా గాంధీ ప్రభావంతో విద్యను మధ్యలోనే విడిచి స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో చేరారు. విదేశీ వస్త్రాలను త్యజించి ఖాదీ ధరించడం ప్రారంభించారు. బ్రిటిష్ వ్యతిరేక ఉద్యమాల్లో చురుకుగా పాల్గొన్నందుకు అనేకసార్లు జైలుశిక్ష అనుభవించారు.

రాజకీయ ప్రవేశం..

చాలా చిన్న వయసులోనే ఆయన రాజకీయాల్లో ప్రతిభ కనబరిచారు. కేవలం 25 ఏళ్ల వయసులోనే ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రొవిన్షియల్ కాంగ్రెస్ కమిటీ కార్యదర్శిగా ఎన్నికయ్యారు.

దాదాపు పదేళ్లపాటు ఆ బాధ్యతను నిర్వహించారు. తరువాత 1946లో మద్రాసు శాసనసభకు ఎన్నికై ప్రజా జీవితంలో స్థిరపడ్డారు.

స్వాతంత్ర్యం తరువాత మద్రాసు రాష్ట్రంలో మద్యనిషేధ, గృహనిర్మాణ, అటవీ శాఖ మంత్రిగా పనిచేశారు.

అధికారంలో ఉన్నప్పటికీ ఆయన వ్యక్తిగత జీవితంలో ఎటువంటి ఆడంబరాలు లేకుండా సాధారణ రైతు కుటుంబ జీవనశైలినే కొనసాగించారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్ తొలి ముఖ్యమంత్రిగా..

1956లో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి తొలి ముఖ్యమంత్రిగా నీలం సంజీవరెడ్డి బాధ్యతలు స్వీకరించారు.

ఆ సమయంలో కొత్త రాష్ట్ర నిర్మాణం, పరిపాలనా సమన్వయం, ప్రాంతీయ సమతౌల్యం వంటి క్లిష్టమైన సమస్యలను ఆయన సమర్థంగా ఎదుర్కొన్నారు.

వ్యవసాయం, సాగునీటి ప్రాజెక్టులు, గ్రామీణాభివృద్ధి వంటి అంశాలకు అధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. నాగార్జునసాగర్, శ్రీశైలం వంటి ప్రధాన ప్రాజెక్టుల అభివృద్ధికి ఆయన విశేష కృషి చేశారు.

రాజకీయ నైతికతకు ప్రతీక..

నీలం సంజీవరెడ్డి గారి జీవితంలో అత్యంత గొప్ప అంశం ఆయన రాజకీయ నైతికత. అధికారాన్ని స్వప్రయోజనాలకు ఉపయోగించకుండా, ప్రజాస్వామ్య విలువలను కాపాడేందుకు ఆయన ఎప్పుడూ కట్టుబడి ఉండేవారు.

మంత్రి పదవిలో ఉన్నప్పుడు ప్రభుత్వ ధనాన్ని అత్యంత జాగ్రత్తగా వినియోగించేవారు. ప్రజాధనాన్ని పవిత్రమైన బాధ్యతగా భావించేవారు.

అధికారంలో ఉన్నప్పటికీ కుటుంబ సభ్యులకు లేదా అనుచరులకు ప్రత్యేక ప్రయోజనాలు కల్పించలేదని ఆయన సమకాలీనులు పేర్కొన్నారు.

లోక్‌సభ స్పీకర్‌గా అత్యున్నత ప్రమాణాలు..

1967లో లోక్‌సభ స్పీకర్‌గా ఎన్నికైన తరువాత ఆయన అత్యున్నత పార్లమెంటరీ సంప్రదాయాలను నెలకొల్పారు. సభ నిర్వహణలో పూర్తిగా తటస్థంగా వ్యవహరించారు.

అధికార పార్టీ, ప్రతిపక్షం అనే తేడా లేకుండా అందరికీ సమాన అవకాశాలు కల్పించారు. స్పీకర్‌గా ఎన్నికైన తరువాత పార్టీ రాజకీయాలకు దూరంగా ఉండడం ద్వారా ప్రజాస్వామ్య విలువలకు కొత్త ప్రమాణాన్ని నెలకొల్పారు.

రాష్ట్రపతిగా విశిష్ట సేవలు..

1977లో అత్యవసర పరిస్థితి అనంతరం జరిగిన రాజకీయ పరిణామాల మధ్య ఆయన భారత 6వ రాష్ట్రపతిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు. భారత చరిత్రలో ప్రతిపక్ష పోటీ లేకుండా ఎన్నికైన ఏకైక రాష్ట్రపతి అనే గౌరవం ఆయనకే దక్కింది.

రాష్ట్రపతిగా ఆయన రాజ్యాంగ పరిరక్షణకు అత్యంత ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. రాజకీయ సంక్షోభాల సమయంలో కూడా రాజ్యాంగ పరిమితులలోనే వ్యవహరించారు.

నిరాడంబర జీవితం – వ్యక్తిత్వం..

రాష్ట్రపతి పదవిలో ఉన్నప్పటికీ ఆయన ఆడంబరాలకు దూరంగా ఉండేవారు. ప్రజల పేదరికాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని తన జీతంలో పెద్ద భాగాన్ని తగ్గించుకున్నారని అనేక రచనలు తెలియజేస్తున్నాయి. ఆయనకు వ్యవసాయం అంటే ఎంతో ఇష్టం. అధికార జీవితం ముగిసిన తరువాత తిరిగి తన వ్యవసాయ క్షేత్రానికే వెళ్లడం ఆయన నిరాడంబర వ్యక్తిత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది.

నిజాయితీకి ప్రతీక. క్రమశిక్షణ గల నాయకుడు. గాంధేయవాది. రాజ్యాంగ విలువలను గౌరవించిన స్టేట్స్‌మాన్‌. సాధారణ జీవనాన్ని ఇష్టపడిన ప్రజానాయకుడు. అధికారాన్ని ఆస్వాదించడానికి కాకుండా బాధ్యతగా భావించిన నాయకుడు. రాజకీయాల్లో పరస్పర ద్వేషం కాకుండా పరస్పర గౌరవం ఉండాలని నమ్మేవారు.

నేటి రాజకీయ పరిస్థితుల్లో నీలం సంజీవరెడ్డి వంటి నాయకుల జీవితం- యువతకు, ప్రజాప్రతినిధులకు గొప్ప ఆదర్శం. రాజకీయాల్లో విలువలు, నైతికత, ప్రజాసేవ ఎంత ముఖ్యమో ఆయన తన జీవితంతో నిరూపించారు.

భారత ప్రజాస్వామ్య చరిత్రలో ఆయన పేరు ఒక నిష్కళంక ప్రజానాయకుడిగా చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుంది.

(1913 మే 19న నీలం సంజీవరెడ్డి జన్మించారు. ఈరోజు వారి జయంతి సందర్భంగా వారి రాజకీయ జీవిత విశేషాల మీద ఈ వ్యాసాన్ని ‘ది వైర్’ పాఠకుల కోసం అందిస్తున్నాము.)

About the Author

R Lakshmaiah

View All Posts