మహాకవి, సంఘ సంస్కర్త గురజాడ అప్పారావు

తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఆధునికతకు, సామాజిక చైతన్యానికి, మానవతా దృక్పథానికి ప్రతీకగా నిలిచిన మహనీయుల్లో గురజాడ వెంకట అప్పారావు అగ్రగణ్యులు.

కేవలం కవి, రచయితగానే కాకుండా సమాజంలోని అన్యాయాలను ప్రశ్నించిన సంఘ సంస్కర్త, హేతువాది, అభ్యుదయ భావాల ప్రచారకుడుగా ఆయనకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.

1862 సెప్టెంబర్ 21న ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశాఖపట్నం ప్రాంతంలో జన్మించిన గురజాడ జీవితం, విద్య, సాహిత్య కార్యకలాపాలు విజయనగరంతో పెనవేసుకున్నాయి. విజయనగరం మహారాజా కళాశాలలో అధ్యాపకుడిగా కూడా పనిచేశారు.

‘కన్యాశుల్కం’ – ఒక సామాజిక అద్దం..

గురజాడ పేరు చెప్పగానే ముందు గుర్తుకొచ్చేది ‘కన్యాశుల్కం’ నాటకం. ఆ కాలంలో బాల్యవివాహాలు, కన్యాశుల్కం, స్త్రీలపై వివక్ష, వితంతువుల దుస్థితి, మతపరమైన కపట తత్వం వంటి అనేక సామాజిక సమస్యలు సమాజంలో బలంగా వేళ్లూనుకుని ఉన్నాయి.

గురజాడ వాటిని కేవలం ఉపన్యాసాల రూపంలో కాకుండా నాటకంలోని పాత్రల ద్వారా ఎండగట్టారు. ‘కన్యాశుల్కం’లోని గిరీశం పాత్ర తెలుగు సాహిత్యంలో చిరస్థాయిగా నిలిచింది.

హాస్యం, వ్యంగ్యం, సంభాషణల సహజత్వం ద్వారా సమాజంలోని వైరుధ్యాలను ఆయన బట్టబయలు చేశారు.

వ్యావహారిక భాషకు ప్రాధాన్యం..

గురజాడ తెలుగు సాహిత్యంలో వ్యావహారిక భాషకు గొప్ప ప్రాధాన్యం కల్పించిన వారిలో ముఖ్యులు. ప్రజలు మాట్లాడే భాషలోనే సాహిత్యం ప్రజలకు దగ్గర అవుతుందని ఆయన రచనలు నిరూపించాయి.

పుస్తకాలలోని కఠినమైన గ్రాంథిక భాషకు భిన్నంగా సాధారణ ప్రజలు మాట్లాడుకునే మాటలను సాహిత్యంలోకి తీసుకురావడం తెలుగు భాషలో ముఖ్యమైన మలుపు.

దేశభక్తిని కూడా ఒక కొత్త దృక్పథంలో గురజాడ చూపారు. “దేశమంటే మట్టి కాదోయ్, దేశమంటే మనుషులోయ్” అనే ఆయన ప్రసిద్ధ గీతం దేశానికి, ప్రజలకు మధ్య సంబంధాన్ని తెలియజేస్తుంది.

ఇది కేవలం దేశభక్తి గీతంలోని వాక్యం మాత్రమే కాదు మానవతా దృక్పథానికి ప్రతీక. దేశాభివృద్ధి అంటే ప్రజల అభివృద్ధి. సమాజ పురోగతి అంటే మనుషుల జీవన ప్రమాణాల మెరుగుదల అనే ఆధునిక అర్థం ఇందులో ఇమిడి ఉంది.

‘ముత్యాల సరాలు’.. గురజాడ వారసత్వం..

‘ముత్యాల సరాలు’ ద్వారా గురజాడ తెలుగు కవిత్వానికి కొత్త ఛందస్సు, శైలి, భావ వ్యక్తీకరణను చొప్పించారు. సాధారణ ప్రజల జీవితం, సామాజిక సంబంధాలు, మానవ అనుభూతులు ఆయన కవిత్వంలో చోటు చేసుకున్నాయి.

గురజాడ రచనలలోని ప్రధాన లక్ష్యం సమాజంలోని చెడు సంప్రదాయాలను ప్రశ్నించడం. స్త్రీల స్థానం, వివాహ వ్యవస్థ, మూఢ నమ్మకాలు, కుల, సామాజిక అసమానతలు, విద్య, మానవ సంబంధాలు అనే అంశాలను ఆయన దూర దృష్టితో విశ్లేషించారు. అందువల్ల ఆయనను కేవలం ‘మహాకవి’ అని పిలవడం కంటే ఆధునిక తెలుగు సామాజిక చైతన్యానికి మార్గదర్శకుడు అనడం సముచితం.

1915 నవంబర్ 30న గురజాడ మరణించినప్పటికీ ఆయన ఆలోచనలు మాత్రం ఎన్నటికీ జీవించే ఉంటాయి.

తెలుగు నాటకరంగం, కవిత్వం, వ్యావహారిక భాష, సంఘ సంస్కరణ, మానవతావాదం అన్ని రంగాల్లో ఆయన ప్రభావం కొనసాగుతూనే ఉంది.

సెప్టెంబర్ 21 గురజాడ జయంతి సందర్భంగా ఆయనను స్మరించుకోవడం అంటే ఒక రచయితను స్మరించుకోవడం కాదు. సమాజాన్ని ప్రశ్నించే సాహిత్య సంప్రదాయాన్ని స్మరించుకోవడం.

About the Author

The Wire Staff

Ppma_guest_author

View All Posts