మౌలానా అబుల్ కలాం ఆజాద్ 1888 నవంబరు 11న సౌదీ అరేబియాలోని మక్కా నగరంలో జన్మించారు. ఆయన అసలు పేరు అబుల్ కలాం గులాం ముహియుద్దీన్ అహ్మద్. ఆయన తండ్రి మౌలానా ఖైరుద్దీన్ గొప్ప ఇస్లామిక్ పండితుడు. తల్లి అరబ్ కుటుంబానికి చెందినవారు.
ఆజాద్ కుటుంబం 1890 ప్రాంతంలో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చి కలకత్తాలో స్థిరపడింది. చిన్నతనం నుంచే ఆయనకు విద్య పట్ల అపారమైన ఆసక్తి ఉండేది. అరబిక్, పర్షియన్, ఉర్దూ భాషలతో పాటు ఇస్లామిక్ మత గ్రంథాలు, తత్వశాస్త్రం, గణితం, చరిత్ర వంటి అనేక అంశాలను అభ్యసించారు. తరువాత స్వయంకృషితో ఇంగ్లిష్, ఆధునిక రాజకీయాలు, ప్రపంచ చరిత్రను అధ్యయనం చేశారు.
ఆయన అసాధారణమైన పాండిత్యం, వక్తృత్వం, రచనా నైపుణ్యం కారణంగా చిన్న వయసులోనే ‘మౌలానా’గా గుర్తింపు పొందారు. తన పేరుకు ‘ఆజాద్’ అనే పదాన్ని జోడించుకున్నారు. ఆజాద్ అంటే స్వేచ్ఛ అని అర్థం. సంకుచిత ఆలోచనల నుంచి విముక్తి పొందాలనే భావన ఈ పేరులో ప్రతిబింబిస్తుంది.
జర్నలిజం ద్వారా బ్రిటిష్ వ్యతిరేక ఉద్యమం
భారతదేశంలో బ్రిటిష్ వలస పాలనకు వ్యతిరేకంగా ప్రజలను చైతన్యవంతం చేయడానికి పత్రికలను ఒక శక్తివంతమైన సాధనంగా ఆజాద్ భావించారు.
1912లో కలకత్తా నుంచి ‘అల్ హిలాల్’ అనే ఉర్దూ వారపత్రికను ప్రారంభించారు. ఈ పత్రిక ద్వారా బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యవాదాన్ని తీవ్రంగా విమర్శించారు.
భారతీయులలో జాతీయ భావాలను పెంపొందించాలని, ముఖ్యంగా ముస్లింలు స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొనాలని పిలుపునిచ్చారు.
హిందువులు, ముస్లింలు కలిసి బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా పోరాడాలని ఆయన స్పష్టం చేశారు. ఈ పత్రిక ప్రజల్లో విస్తృతమైన ప్రభావం చూపడంతో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం 1914లో దానిని నిషేధించింది.
అయినా ఆయన వెనక్కి తగ్గకుండా ‘అల్ బలాగ్’ అనే మరో పత్రికను ప్రారంభించారు. దానిని కూడా బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం 1916లో నిషేధించింది. ఆజాద్‌ను కలకత్తా నుంచి బహిష్కరించి రాంచీలో నిర్బంధించింది.
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసిన తరువాత 1920లో ఆయన విడుదలయ్యారు. ఈ పరిణామాలు ఆయనలోని స్వాతంత్ర్య కాంక్షను మరింత బలపరిచాయి.
ఖిలాఫత్ ఉద్యమం-సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం
విడుదల అనంతరం ఆజాద్ ఖిలాఫత్ ఉద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. మహాత్మా గాంధీ ప్రారంభించిన సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమానికి సంపూర్ణ మద్దతు ప్రకటించారు.
1920లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌లో చేరి స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో కీలక నాయకుడిగా ఎదిగారు. ఆయన రాజకీయ జీవితంలోని విశిష్ట ఘట్టం 1923లో ఢిల్లీలో జరిగిన కాంగ్రెస్ ప్రత్యేక సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించడం. అప్పటికి ఆయన వయసు కేవలం 35 సంవత్సరాలు.
భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌కు అధ్యక్షత వహించిన అతి పిన్న వయస్కుడిగా చరిత్రలో నిలిచారు. 1930లో ఉప్పు సత్యాగ్రహం, శాసనోల్లంఘన ఉద్యమాల్లో పాల్గొని జైలు శిక్ష అనుభవించారు.
కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా – క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో పాత్ర
1940లో రామ్‌గఢ్‌లో జరిగిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సమావేశంలో ఆజాద్ మరోసారి అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు. 1946 వరకు ఆ పదవిలో కొనసాగారు. ఆయన అధ్యక్షుడిగా ఉన్న కాలం భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో అత్యంత కీలకమైనది.
రెండో ప్రపంచ యుద్ధం, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంతో చర్చలు, క్రిప్స్ మిషన్, కేబినెట్ మిషన్ వంటి అనేక రాజకీయ పరిణామాలు ఈ కాలంలో చోటుచేసుకున్నాయి.
1942 ఆగస్టులో కాంగ్రెస్ క్విట్ ఇండియా తీర్మానాన్ని ఆమోదించినప్పుడు ఆజాద్ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు.
బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం గాంధీజీతో పాటు కాంగ్రెస్ అగ్రనాయకులందరినీ అరెస్టు చేసింది. ఆజాద్‌ను అహ్మద్‌నగర్ కోటలో నిర్బంధించారు. 1945 వరకు ఆయన జైల్లోనే ఉన్నారు.
దేశ విభజనను వ్యతిరేకించిన జాతీయవాది
మౌలానా ఆజాద్ రాజకీయ జీవితంలో అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం భారతదేశ విభజనను ఆయన తీవ్రంగా వ్యతిరేకించడం. మతం ప్రాతిపదికగా దేశాన్ని విభజించడం భారత జాతీయతకు, ప్రజల ఐక్యతకు హానికరమని ఆయన భావించారు.
హిందువులు, ముస్లింలు, సిక్కులు, క్రైస్తవులు తదితర మతాల ప్రజలు శతాబ్దాలుగా కలిసి జీవిస్తున్నారని, భారతదేశం అందరిదని ప్రకటించారు.
ముస్లింల రాజకీయ భవిష్యత్తు పాకిస్తాన్ ఏర్పాటు ద్వారానే సాధ్యమవుతుందనే ముస్లిం లీగ్ వాదనతో ఆయన ఏకీభవించలేదు. స్వతంత్ర భారతదేశంలో ముస్లింలకు సమాన పౌరహక్కులు, రాజకీయ హక్కులు ఉండాలని వాదించారు.
దేశ విభజన విషయంలో మహమ్మద్ అలీ జిన్నా, ముస్లిం లీగ్‌తో ఆయనకు తీవ్ర రాజకీయ విభేదాలు ఏర్పడ్డాయి. కాంగ్రెస్ నాయకత్వంలోనూ విభజనను అంగీకరించిన నిర్ణయంపై ఆయనకు అసంతృప్తి ఉండేది.
1947లో దేశ విభజన జరిగినప్పుడు ఆయన ఎంతో మానసిక వేదనకు గురయ్యారు. అయినప్పటికీ మతసామరస్యం, లౌకికవాదం, జాతీయ సమైక్యత కోసం తన కృషిని కొనసాగించారు. ఆయన రాసిన ‘ఇండియా విన్స్ ఫ్రీడమ్’ గ్రంథం స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలోని రాజకీయ పరిణామాలను, దేశ విభజనకు దారితీసిన పరిస్థితులను అర్థం చేసుకోవడానికి ముఖ్యమైన చారిత్రక ఆధారం.
స్వతంత్ర భారతదేశ తొలి విద్యాశాఖ మంత్రి
1947 ఆగస్టు 15న భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ నాయకత్వంలోని తొలి కేంద్ర మంత్రివర్గంలో ఆజాద్‌కు విద్యాశాఖ బాధ్యతలు అప్పగించారు.
1958 ఫిబ్రవరి 22న మరణించే వరకు ఆయన ఈ బాధ్యతలను నిర్వహించారు. సుమారు పదకొండు సంవత్సరాల పాటు స్వతంత్ర భారతదేశ విద్యారంగానికి దిశానిర్దేశం చేశారు.
ఆయన విద్యా విధానంలోని ముఖ్యమైన అంశాలు:
♦ 14 సంవత్సరాల వయసు వరకు పిల్లలందరికీ ఉచిత, నిర్బంధ విద్య అందించాలి.
♦ బాలికలు, మహిళలకు విద్యావకాశాలను విస్తరించాలి.
♦ పేదలు, బలహీన వర్గాలకు విద్య అందుబాటులోకి తేవాలి.
♦ సాంకేతిక, శాస్త్రీయ విద్యకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
♦ ఉన్నత విద్యలో పరిశోధన, నాణ్యతను పెంపొందించాలి.
♦ వృత్తి విద్య, వయోజన విద్యను అభివృద్ధి చేయాలి.
♦ భారతీయ భాషలు, కళలు, సంస్కృతికి విద్యావ్యవస్థలో తగిన ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
ఆయన కృషి ఫలితంగా స్వతంత్ర భారతదేశంలో విద్యా, సాంస్కృతిక సంస్థల అభివృద్ధికి బలమైన పునాదులు ఏర్పడ్డాయి.
ఆయన హయాంలో ఏర్పడిన లేదా అభివృద్ధి చెందిన ముఖ్యమైన సంస్థలు:
♦ 1950 – ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఫర్ కల్చరల్ రిలేషన్స్ (ICCR).
♦ 1951 – ఖరగ్‌పూర్‌లో తొలి భారతీయ సాంకేతిక విద్యాసంస్థ ఐఐటీ (IIT) ప్రారంభం.
♦ 1953 – యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (UGC) ప్రారంభోత్సవం.
♦ 1953 – సంగీత నాటక అకాడమీ.
♦ 1954 – సాహిత్య అకాడమీ.
♦ 1954 – లలిత కళా అకాడమీ.
ఈ సంస్థలు భారతదేశంలో ఉన్నత విద్య, పరిశోధన, సాహిత్యం, సంగీతం, నాటకం, లలిత కళల అభివృద్ధికి విశేషంగా తోడ్పడ్డాయి.
విద్య అనేది కేవలం ఉద్యోగం సంపాదించడానికి మాత్రమే కాదని, ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేయడానికి, సమాజంలో సమానత్వాన్ని పెంపొందించడానికి అవసరమైన సాధనమని ఆయన విశ్వసించారు.
రచనలు – గౌరవ పురస్కారాలు – మరణం
ఆజాద్ గొప్ప రచయిత కూడా. తర్జుమాన్-ఉల్-ఖురాన్ – ఖురాన్‌పై వ్యాఖ్యానం, గుబార్-ఎ-ఖాతిర్ – అహ్మద్‌నగర్ జైలు నుంచి రాసిన ఉత్తరాల సంకలనం, ఇండియా విన్స్ ఫ్రీడమ్ – భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంపై ఆయన అనుభవాలు, విశ్లేషణలు, తజ్కిరా – ఆత్మకథాత్మక రచన ఆయన చేసిన ముఖ్యమైన రచనలు.
1958 ఫిబ్రవరి 22న ఢిల్లీలో ఆయన మరణించారు. 1992లో భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు మరణానంతరం భారతరత్న పురస్కారాన్ని ప్రకటించింది. ఆయన జన్మదినమైన నవంబరు 11ను భారత ప్రభుత్వం ‘జాతీయ విద్యా దినోత్సవం’గా నిర్వహిస్తోంది. ఇది భారత విద్యారంగానికి ఆయన చేసిన సేవలకు దేశం అందిస్తున్న గౌరవం.
About the Author
Discover more from The Wire Telugu
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
