అవినీతిపరులను కాపాడేందుకు చక్రబంధం- డేటా ప్రొటెక్షన్‌-2

అలాగే, కొన్ని నెలల క్రితం గోవాలో ఒక రెస్టారెంట్‌లో అగ్ని ప్రమాదం జరిగి 25 మంది మరణించారు. ఆ రెస్టారెంట్‌కు క్లియరెన్స్ సర్టిఫికెట్ ఇచ్చిన అధికారులు ఎవరు? దాన్ని నడపడానికి అనుమతి ఇచ్చిన వారు ఎవరు? అని అడిగినా, ఇది కూడా వ్యక్తిగత సమాచారం అని చెప్పి నిరాకరించవచ్చు.
అలాగే, అవినీతి కేసులు ఎదుర్కొంటున్న అధికారుల పేర్లు ఏమిటని అడిగినా, ఈ సమాచారాన్ని కూడా ఇవ్వకుండా తిరస్కరించే అవకాశం ఉంది.

సమాన హక్కులకు గండి: డీపీడీపీ చట్టం..

లేదా ప్రభుత్వం ఏదైనా కొత్త విధానం లేదా చట్టాన్ని రూపొందిస్తున్నప్పుడు, ప్రభుత్వం ఎవరితో చర్చించింది, ఏ వ్యాపార సంస్థల అభిప్రాయాలు తీసుకుంది? అంటే ఈ విధానం ఎవరి ప్రయోజనాల కోసం రూపొందించబడుతోందని తెలుసుకోవాలనుకుంటే, అందరి పేర్లు గోప్యమైనవని, అవి సెక్షన్ 8(1)(j) కింద మినహాయింపులోకి వస్తాయని చెబుతారు.

అంతేకాకుండా, డేటా ప్రొటెక్షన్ చట్టం కింద ఆర్‌టీఐ చట్టంలోని మరో ముఖ్యమైన నిబంధనను కూడా తొలగించారు.

ఆర్‌టీఐ చట్టంలో, పార్లమెంట్‌కు ఇవ్వకుండా నిరాకరించలేని సమాచారం ఏదైనా ఉంటే, అదే సమాచారాన్ని పౌరుడికి కూడా నిరాకరించలేమని పేర్కొనబడింది.

అంటే, సమాచారం పొందడంలో పౌరులకు, పార్లమెంట్ సభ్యులకు సమాన హక్కులు ఉన్నాయని భావించబడింది. ఇప్పుడు ఈ సమానత్వాన్ని పూర్తిగా తొలగించారు.

జర్నలిజంపై డేటా ప్రొటెక్షన్ చట్టం ప్రభావం..

నితిన్: జర్నలిస్టులు ఆర్‌టీఐ చట్టం ద్వారా సమాచారాన్ని పొందగలిగేవారు. జర్నలిస్టులు వివిధ మార్గాల్లో సమాచారాన్ని సేకరిస్తారు. కానీ డేటా ప్రొటెక్షన్ చట్టం కారణంగా ఆర్‌టీఐ మార్గం ఇప్పుడు చాలా వరకు మూసుకుపోయింది.

ఇక మరో మార్గం, స్థలానికి వెళ్లి, ప్రజలతో మాట్లాడి, సంఘటన స్థలంలో సమాచారం సేకరించడం. దాని పైనా ఈ చట్టం కింద పరిమితులు విధించారు.

ఈ చట్టం ప్రకారం, ఏ వ్యక్తిగత డేటాను ప్రాసెస్ చేయాలన్నా, అంటే సేకరించాలన్నా, విశ్లేషించాలన్నా, ప్రచురించాలన్నా, ఆ వ్యక్తి అనుమతి తప్పనిసరిగా తీసుకోవాలి. అనుమతి తీసుకోకపోతే అది చట్టపరమైన నేరంగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది చాలా ప్రమాదకరం.

ఉదాహరణకు, ఒక జర్నలిస్టు పరిశోధన ద్వారా ఏదైనా గనుల కాంట్రాక్ట్‌లో అవినీతి జరుగుతోందని లేదా తప్పుగా తయారు చేస్తున్న మందులు మార్కెట్లో విక్రయిస్తున్నారని తెలుసుకున్నారని అనుకుందాం. ఈ అవినీతిలో ఎవరు పాల్గొంటున్నారో వారు గుర్తించినా, వారి అనుమతి లేకుండా వారి పేర్లను ప్రచురించలేరు. అంటే, ఇది జర్నలిజాన్ని పూర్తిగా కట్టడి చేయడం తప్ప మరొకటి కాదు.

ఇతర దేశాల్లో, ఉదాహరణకు జీడీపీఆర్‌ వంటి డేటా ప్రొటెక్షన్ చట్టాల్లో, జర్నలిజం కోసం ప్రత్యేక మినహాయింపులు ఉన్నాయి. కానీ మన దేశంలో ఆమోదించిన ఈ చట్టంలో జర్నలిస్టులకు లేదా జర్నలిజం కార్యకలాపాలకు ఎలాంటి మినహాయింపులు ఇవ్వలేదు. అప్పుడు ప్రజలకు ఈ రకమైన కీలక సమాచారాన్ని ఎలా చేరవేస్తారు?

నిజం చెప్పాలంటే మేము, మా న్యాయవాదులు ఈ చట్టాన్ని పరిశీలించి అర్థం చేసుకున్న మేరకు, ఈ డీపీడీపీ చట్టం ఎవరి గోప్యతను కాపాడేందుకు కాదు.

ఒక పౌరుడిగా నాకు కూడా గోప్యత కావాలి. ప్రతి ఒక్కరికీ కావాలి. కానీ ఈ చట్టం అసలు ఉద్దేశ్యం ప్రభుత్వం తనకు ఇష్టం లేని సమయంలో నిజాలు బయటకు రాకుండా అడ్డుకోవడం. అలాగే, ఆ నిజాలను బయటపెట్టే వారికి భారీ శిక్షలు విధించి, ఇతరులు కూడా భయంతో ప్రశ్నలు అడగకుండా చేయడం.

జర్నలిస్టుల పరిశోధనా మార్గాలు – అడ్డంకులు..

జర్నలిస్టులకు, ‘ది రిపోర్టర్స్ కలెక్టివ్’ వంటి సంస్థలకు, సమాచారం బయటకు వచ్చే రెండు ప్రధాన మార్గాలు ఉన్నాయి.

మొదటిది ఆర్‌టీఐ చట్టం అనే ఒక ద్వారం ఉండేది. అది ఇప్పుడు దాదాపు మూసుకుపోయింది.

ఉదాహరణకు, ఒకసారి ప్రభుత్వం అకస్మాత్తుగా ఒక ఆదేశం జారీ చేసింది. ఆరు సంవత్సరాల లోపు పిల్లలకు ఆధార్ ఆధారంగా వేలిముద్ర(థంబ్ ప్రింట్) నమోదు చేసినప్పుడే ఉచిత ఆహారం ఇస్తామని! కానీ అందరికీ తెలిసిందే, ప్రభుత్వ నివేదికల ప్రకారమే పిల్లలకు బయోమెట్రిక్ వివరాలు పూర్తిగా అభివృద్ధి కాలేదు. వారి వేలిముద్రలు సరిగ్గా నమోదు కావు. అప్పుడు ఇలాంటి నిర్ణయం తీసుకున్న సమావేశంలో ఎవరు ఉన్నారని మేము ప్రశ్నించాం.

ఎందుకంటే సాధారణంగా “అధికారంలో ఉన్నవారు తప్పు చేస్తున్నారు” అని చెప్పడం పెద్ద విషయం కాదు. జర్నలిజంలో “పేదలు పేదరికం వల్ల లేదా చెడు పాలన వల్ల బాధపడుతున్నారు” అని చెప్పడం కూడా కష్టం కాదు. కానీ నిజమైన జర్నలిజం పని ఏమిటంటే, అది ఎవరు చేశారు అనేది చెప్పడం. “వ్యవస్థ తప్పు” అని మాత్రమే చెబితే అందరూ దానిలో నుంచి తప్పించుకుంటారు.

ఎందుకంటే మనందరం ఆ వ్యవస్థలో భాగమే. అందుకే, “ఆ సమావేశంలో ఈ మంత్రి ఉన్నాడు. ఈ అధికారి, ఈ కంపెనీ ఉద్యోగితో మాట్లాడి ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు” అని స్పష్టంగా చెప్పాలి.

అవినీతి జరిగితే, శిక్షకు గురి కావాల్సింది వ్యవస్థ కాదు. ఆ నిర్ణయం తీసుకున్న వ్యక్తులే. కాబట్టి ఒక మార్గం మూసుకుపోయింది. రెండవది ‘ది రిపోర్టర్స్ కలెక్టివ్’ తరచుగా అనుసరించే మార్గం. ప్రభుత్వంలో ఏదైనా తప్పు జరుగుతుందనే విషయం ఎలా తెలుసుకోవాలి? కొన్నిసార్లు దాని లక్షణాలు బయట కనిపిస్తాయి. కానీ అసలు సమస్య బయటపడే ముందే, జ్వరంలా ఉధృతం కావడానికి ముందే, దాన్ని గుర్తించడం అవసరం.

దానికి మాకు సోర్సెస్, విశిల్‌బ్లోయర్లు ఉంటారు. ప్రతి ప్రభుత్వంలోనూ మంచి మనుషులు ఉంటారు. వారు జరుగుతున్న విషయాలను బయటకు చెప్పాలనుకుంటారు. కొన్ని సందర్భాల్లో “ఇది తప్పు జరుగుతోంది, ఇలా జరగకూడదు” అని వారు మాకు చెబుతారు. కొన్నిసార్లు వారు కొన్ని పత్రాలను కూడా చూపిస్తారు. కొంత ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటూ నిశ్శబ్దంగా వాటిని మాకు అందిస్తారు.

ఇంకా బయట ఉన్న ప్రజలు కూడా, మీ వంటి పారదర్శకత కోసం పనిచేసే కార్యకర్తలు కొన్ని విషయాలు గుర్తించి మాకు తెలియజేస్తారు. “ఇలా జరుగుతోందని విన్నాం” అని చెబుతారు. ఆ తర్వాత వాటిని లోతుగా పరిశీలించడం, వేర్వేరు సమాచార భాగాలను కలిపి ఒక పూర్తి చిత్రాన్ని రూపొందించడం మా పని. ఎవరు దోపిడీ చేస్తున్నారు అన్నది అలా బయటపడుతుంది.

ఓటర్ల జాబితాలో అక్రమాలు: ఒక పరిశోధన..

దీనికి ఒక స్పష్టమైన ఉదాహరణగా ఓటర్ జాబితా విషయాన్ని తీసుకుందాం. ప్రారంభంలో ఎన్నికల సంఘం లోపల ఏం జరుగుతోంది? వారి ఆలోచన ఏమిటి? అనే అంశం ఉండేది. కానీ తర్వాత దాని ప్రభావం బయట కనిపించడం ప్రారంభమైంది.

ముఖ్యంగా బీహార్, బెంగాల్ రాష్ట్రాల్లో ప్రజలు “మా హక్కులు తీసుకుంటున్నారు. నేను చనిపోలేదు కానీ నన్ను చనిపోయినవాడిగా నమోదు చేశారు. మరొకరి కుటుంబం అతను చనిపోయాడని చెబుతోంది. అయితే ఎందుకు అతని ఓటు చూపిస్తున్నారు?” అని ప్రశ్నలు లేవనెత్తారు. కొందరికి ఒకే వ్యక్తికి అనేక ఓట్లు నమోదైన సందర్భాలు కూడా బయటపడ్డాయి.

ఇలాంటి సందర్భాలలో ఒకటి లేదా రెండు సంఘటనలను చెప్పడం సరిపోదు. ఎందుకంటే ప్రతిసారి ఎన్నికల సంఘం “ఇది 7 కోట్లలో రెండు తప్పులు మాత్రమే” అని చెప్పేస్తుంది. మొదట “అన్నీ సవ్యంగా ఉన్నాయి” అని చెబుతారు. తర్వాత చిన్న సమస్యలు ఉన్నాయని ఒప్పుకుంటారు. అందుకే దీనిని సమగ్రంగా పరిశీలించాలని నిర్ణయించాము. దానికి ఏకైక మార్గం మొత్తం ఓటర్ జాబితాలను సేకరించి, వాటిని స్వయంగా పరిశీలించడం.

ఎన్నికల సంఘం కూడా దీనిని కష్టతరం చేసింది. వారు ఆ డేటాను ఒక విధంగా ఎలక్ట్రానిక్ లాక్‌లో ఉంచారు. అందుకే మేము కొంతమంది డేటా విశ్లేషకుల సహాయం తీసుకున్నాం. ఆ డేటాను డౌన్‌లోడ్ చేసి, సుమారు 75 కోట్ల ఓటర్ల వివరాలను మా డేటా విశ్లేషకులు సరిపోల్చారు.

అలా సరిపోల్చినప్పుడు అనేక విషయాలు బయటపడ్డాయి. ఉదాహరణకు, “ఓటర్ జాబితా పూర్తిగా శుభ్రంగా ఉంది” అని చెబుతున్న సమయంలో, 15 లక్షల మంది వద్ద రెండు నుంచి పది వరకు ఓటర్ కార్డులు ఉన్నట్లు స్పష్టంగా తెలిసింది. డేటా సేకరించి విశ్లేషించడం ద్వారానే ఇది సాధ్యమైనది.

కొన్ని సందర్భాల్లో ఆర్‌టీఐ ద్వారా కాకుండా, కొందరు అధికారులు పత్రాలు అందించడం వల్ల కూడా అవినీతి బయటపడింది. ఇప్పుడు మీరు చెప్పినట్లుగా, డీపీడీపీ చట్టం ప్రకారం, బీహార్ లేదా బెంగాల్ ఓటర్ జాబితా వంటి సందర్భాల్లో, ఆ డేటాను ఉపయోగించాలంటే 7 కోట్ల మంది నుంచి అనుమతి తీసుకురావాలని అంటే, వారిని కాపాడటానికి అనే పేరుతో నిజానికి సమాచారాన్ని అడ్డుకోవడం జరుగుతోంది.

రాందేవ్ భూ కుంభకోణం: ఆధారాల సేకరణలో సవాళ్లు..

ఇంకో ఉదాహరణగా, స్వామి రాందేవ్ విషయాన్ని తీసుకుందాం. ఆయన ఆయుర్వేద ఉత్పత్తుల వల్ల ప్రసిద్ధి పొందినవారు. కానీ ఫరీదాబాద్‌లోని అరావళి ప్రాంతంలో ఆయనకు సంబంధించిన వ్యక్తులు నిశ్శబ్దంగా గ్రామస్తుల నుంచి భూములు కొనుగోలు చేస్తున్నారని మాకు సమాచారం వచ్చింది. మా పరిచయాల్లో ఉన్న కొందరు గ్రామస్తులు “ఇక్కడ రాందేవ్ పోస్టర్లు కనిపిస్తున్నాయి, వారి వ్యక్తులు ఇక్కడ తిరుగుతున్నారు” అని చెప్పారు.

దీంతో మేము అక్కడికి వెళ్లి విచారణ ప్రారంభించాము. అక్కడి ఒక ఉద్యోగి “ఇదంతా రాందేవ్ గారి భూమి” అని చెప్పాడు. కానీ కేవలం మాటల ఆధారంగా మేము రాయలేం. ఎవరిపై ఆరోపణలు చేయాలంటే పక్కా ఆధారాలు అవసరం.

అందుకే ఆ ప్రాంతంలోని భూసంబంధిత రికార్డులను సేకరించడానికి మేము ఆరు నెలలు కష్టపడ్డాం. ఇవి సాధారణ పౌరుడు సులభంగా పొందలేని పత్రాలు. నిజాన్ని వెలికితీయాలనే ఉద్దేశంతో జర్నలిస్టుగా నేను వాటిని సేకరించాను. అది నా హక్కు కూడా.

ఆ పత్రాలను విశ్లేషించినప్పుడు, రాందేవ్, ఆయనకు సంబంధించిన వ్యక్తులు షెల్ కంపెనీల ద్వారా అరావళి అరణ్య ప్రాంతంలోని గ్రామ భూములను కొనుగోలు చేసినట్లు బయటపడింది. ఆ భూములు నేరుగా వారి పేర్లలో కాకుండా, వారి స్నేహితుల పేర్లలో, వివిధ కంపెనీల పేర్లలో ఉన్నాయి. ఈ మొత్తం నెట్‌వర్క్‌ను గుర్తించి, వారు అరణ్య భూమిని స్వాధీనం చేసుకుని, దాన్ని రియల్ ఎస్టేట్ పేరుతో విక్రయించాలనే యోచనలో ఉన్నారని చూపగలిగాము.

ఇలా ఒక “స్వామి”కి సంబంధించిన మరో వ్యాపార కార్యకలాపం బయటపడింది. కానీ ఇప్పుడు ఈ డీపీడీపీ చట్టం ప్రకారం, ఇలాంటి సందర్భాల్లో కూడా నేను స్వామి రాందేవ్ వద్దకు వెళ్లి, “మీ పత్రాల ఆధారంగా నేను ఈ విషయాలను రాయాలనుకుంటున్నాను. మీ పేరు ప్రచురించడానికి అనుమతి ఇస్తారా?” అని అడగాలి. ఈ పత్రాలు నేను సేకరించినవే. మీరు బయట పెట్టలేదు, ప్రభుత్వం కూడా వెల్లడించలేదు. నేనే సేకరించాను. ఇప్పుడు నేను మీరు తప్పు చేశారని చెబుతున్నాను. అప్పుడు మీరు మీ పేరు ప్రచురించడానికి అనుమతి ఇస్తారా?

అవినీతిపరుల నుంచి అనుమతి సాధ్యమేనా?..

ఇది ఎంతవరకు సాధ్యమో ప్రత్యేకంగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. జర్నలిస్టుగా మేము సాధారణంగా ఏమి చేస్తామంటే, సంబంధిత వ్యక్తికి ఒక లేఖ రాస్తాము. ప్రశ్నల సమాహారాన్ని పంపిస్తాము. సహజ న్యాయ సిద్ధాంతం ప్రకారం వారికి సమాధానం చెప్పడానికి అవకాశం ఇస్తాము.

మేము చెప్పింది తప్పై ఉండవచ్చు. చివరి వరకు ఆలోచిస్తాము. కానీ ఈ కొత్త చట్టం కింద, అన్ని ఆధారాలు నిజమైనవైనా, సంబంధిత వ్యక్తి “నా పేరు ప్రచురించడానికి నేను అనుమతి ఇవ్వను” అని చెప్పి అడ్డుకోవచ్చు.

“అనుమతి ఎందుకు?” అంటే, ఇప్పుడు నేను దొంగ దగ్గరకు వెళ్లి, “సర్, మిమ్మల్ని దొంగ అని పిలవడానికి నాకు అనుమతి ఇవ్వండి” అని చెప్పాల్సి వస్తుంది. నేను వారి స్థానంలో ఉన్నా కూడా “పోయి పని చూసుకోండి” అని చెప్పేవాడిని.

అందుకే, డేటా ప్రొటెక్షన్ చట్టం ఇప్పుడు ఇలా చెబుతోంది. మీరు ఏ అవినీతి వ్యక్తి పేరు ప్రచురించాలంటే, ముందుగా వారి అనుమతి తీసుకోవాలి. కానీ ఏ అవినీతి వ్యక్తి అలాంటి అనుమతి ఇస్తాడు? మరో ఉదాహరణ చెబుతాను, ఇందులో ఆర్‌టీఐ కొంతవరకు ఉపయోగపడుతుంది. కానీ పూర్తిగా కాదు. మిగిలిన పనిని మేమే ఎంతో కష్టపడి చేయాలి.

(ది వైర్ ప్రతినిధి అంజలి భరద్వాజ్, పరిశోధనాత్మక జర్నలిస్టు నితిన్ సేతి, ఆర్‌టీఐ కార్యకర్త అమృతా జోషీతో జరిపిన ఇంటర్వ్యూ ఆధారంగా ఈ వ్యాసాన్ని అందిస్తున్నాము. ఈ వ్యాసం నాలుగు భాగాలుగా ప్రచురితమవుతోంది, ఇది రెండవ భాగం.. మొదటి భాగం కోసం ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.)

About the Author

J Nagaswerao

View All Posts