భారతదేశ స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ చరిత్రలో అనేకమంది నాయకులు తమ జీవితాలను దేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం అంకితం చేశారు.
కొందరు స్వదేశంలో బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా పోరాడితే, మరికొందరు విదేశాల్లో ఉంటూ భారత స్వాతంత్ర్యానికి అంతర్జాతీయ మద్దతు కూడగట్టారు. అలాంటి విశిష్ట స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల్లో శ్యామ్‌జీ కృష్ణవర్మ ఒకరు.
ఆయన గొప్ప సంస్కృత పండితుడు, న్యాయవాది, రచయిత, రాజకీయ ఆలోచనాపరుడు, విప్లవ జాతీయవాది.
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం రావాలంటే బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా దేశంలోనే కాకుండా విదేశాల్లోనూ రాజకీయ చైతన్యం, ప్రచారం, సంఘటిత ఉద్యమం అవసరమని ఆయన భావించారు.
లండన్‌లో స్థాపించిన ఇండియా హౌస్, ‘ది ఇండియన్ సోషియాలజిస్ట్’ అనే పత్రిక, ఇండియన్ హోమ్ రూల్ సొసైటీ ద్వారా భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమానికి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు తీసుకురావడంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు.
జననం, బాల్యం, కుటుంబ నేపథ్యం
శ్యామ్‌జీ కృష్ణవర్మ 1857 అక్టోబర్ 4వ తేదీన అప్పటి బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీలోని కచ్ ప్రాంతంలోని మాండ్వీ పట్టణంలో జన్మించారు.
ప్రస్తుతం ఈ ప్రాంతం గుజరాత్ రాష్ట్రంలో ఉంది. ఆయన జన్మించిన సంవత్సరం భారతదేశ చరిత్రలో అత్యంత కీలకమైనది.
1857లోనే భారతదేశంలో బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలనకు వ్యతిరేకంగా మొదటి స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం(సిపాయిల తిరుగుబాటు) జరిగింది.
సాధారణ కుటుంబ నేపథ్యం నుంచి వచ్చినప్పటికీ, చిన్ననాటి నుంచే ఆయనకు చదువుపై, ముఖ్యంగా సంస్కృత భాషపై అపారమైన ఆసక్తి ఉండేది. తన ప్రతిభ, పట్టుదలతో ఉన్నత విద్యను అభ్యసించి భారతీయ సంస్కృతి, భాషలు, తత్వశాస్త్రంపై మంచి పట్టు సాధించారు.
సంస్కృత పండితుడిగా గుర్తింపు
శ్యామ్‌జీ కృష్ణవర్మ చిన్న వయసులోనే సంస్కృత భాషలో అసాధారణ ప్రతిభ కనబరిచారు. ఆయన పాండిత్యాన్ని గుర్తించిన పలువురు ప్రముఖులు ప్రోత్సాహం అందించారు.
ముంబైలో విద్యాభ్యాసం చేస్తున్న సమయంలోనే సంస్కృత పండితుడిగా గుర్తింపు పొందారు. అనంతరం పాశ్చాత్య విద్యావిధానాన్ని, ముఖ్యంగా ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి అనుబంధమైన విద్యావాతావరణాన్ని పరిచయం చేసుకునే అవకాశం లభించింది.
భారతీయ సంస్కృత సంపదను పాశ్చాత్య ప్రపంచానికి పరిచయం చేయడంలోనూ ఆయన ఆసక్తి చూపారు.
ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లోని బాలియోల్ కళాశాలలో సంస్కృత అధ్యాపకుడిగా పనిచేసిన ప్రొఫెసర్ మోనియర్ విలియమ్స్‌తో ఆయనకు పరిచయం ఏర్పడింది.
1879లో ఇంగ్లండ్‌కు వెళ్లి ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లో విద్యాభ్యాసం ప్రారంభించారు. 1883లో బాలియోల్ కళాశాల నుంచి పట్టభద్రులయ్యారు.
1884లో న్యాయవాదిగా అర్హత పొందారు. 1881లో బెర్లిన్‌లో జరిగిన ఓరియంటలిస్టుల అంతర్జాతీయ సదస్సులోనూ పాల్గొన్నారు.
స్వామి దయానంద సరస్వతి ప్రభావం
శ్యామ్‌జీ కృష్ణవర్మ జీవితాన్ని ప్రభావితం చేసిన ప్రముఖ వ్యక్తుల్లో స్వామి దయానంద సరస్వతి ఒకరు. ఆర్యసమాజ స్థాపకుడైన దయానంద సరస్వతి భారతీయ సంస్కృతి, వేద విజ్ఞానం, సామాజిక సంస్కరణలు, స్వాభిమానానికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. ఆయన భావాలు శ్యామ్‌జీ కృష్ణవర్మపై గాఢమైన ప్రభావం చూపాయి.
శ్యామ్‌జీ కృష్ణవర్మ భారతదేశంలో ఆర్యసమాజ కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్నారు. బొంబాయి ఆర్యసమాజానికి తొలి అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించారు.
దయానంద సరస్వతి బోధించిన వేద విజ్ఞానం, భారతీయుల ఆత్మగౌరవం, స్వతంత్ర ఆలోచన అనే అంశాలు ఆయన రాజకీయ భావజాలానికి పునాదులుగా నిలిచాయి.
భారతీయులు తమ సంస్కృతిని గౌరవించుకోవడంతోపాటు విదేశీ ఆధిపత్యం నుంచి విముక్తి పొందడం కూడా అత్యవసరమని ఆయన భావించారు.
భారతదేశంలో న్యాయవాదిగా, పరిపాలకుడిగా
1880లలో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన శ్యామ్‌జీ కృష్ణవర్మ న్యాయవాద వృత్తిని చేపట్టారు. ఆయన వివిధ సంస్థానాల్లో ఉన్నత పరిపాలనా బాధ్యతలు నిర్వహించారు.
ముఖ్యంగా రత్లాం సంస్థానానికి దివాన్‌గా పనిచేశారు. అజ్మీర్‌లో న్యాయవాదిగా పేరు సంపాదించారు. అజ్మీర్ మున్సిపాలిటీ కార్యకలాపాల్లో పాల్గొన్నారు. జునాగఢ్ సంస్థానంలోనూ దివాన్‌గా పనిచేశారు.
ఈ అనుభవాల ద్వారా బ్రిటిష్ వలస పాలనలో భారతీయ సంస్థానాల పరిస్థితి, స్థానిక పరిపాలనలో బ్రిటిష్ అధికారుల జోక్యం, భారతీయులపై జరుగుతున్న వివక్షను దగ్గరగా పరిశీలించారు. తద్వారా ఆయనలో బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా రాజకీయ చైతన్యం మరింత బలపడింది.
లండన్‌లో భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమానికి పునాది
1900ల ప్రారంభంలో భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం కొత్త దశలోకి ప్రవేశిస్తోంది. భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌లో మితవాదులు, తీవ్రవాదుల మధ్య రాజకీయ విధానాలపై చర్చలు జరుగుతున్నాయి.
బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా దేశంలో పోరాటం చేస్తున్న నాయకులతోపాటు విదేశాల్లోనూ భారత స్వాతంత్ర్యానికి అనుకూలంగా ప్రజాభిప్రాయాన్ని నిర్మించాల్సిన అవసరాన్ని శ్యామ్‌జీ కృష్ణవర్మ గుర్తించారు. అందుకే లండన్‌ను తన రాజకీయ కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా ఎంచుకున్నారు.
ఇండియన్ హోమ్ రూల్ సొసైటీ స్థాపన
1905 ఫిబ్రవరిలో లండన్‌లో ఇండియన్ హోమ్ రూల్ సొసైటీని స్థాపించారు. ఈ సంస్థ ముఖ్య లక్ష్యాలు భారతదేశానికి స్వపరిపాలన సాధించడం, బ్రిటిష్ వలసపాలనకు వ్యతిరేకంగా రాజకీయ చైతన్యం కల్పించడం, విదేశాల్లోని భారతీయ విద్యార్థులు, మేధావులను స్వాతంత్ర్యోద్యమానికి అనుసంధానం చేయడం, భారతదేశ స్వాతంత్ర్యానికి అంతర్జాతీయ మద్దతు కూడగట్టడం, భారతీయుల్లో జాతీయవాద భావాలను పెంపొందించడం. ఆ కాలంలో విదేశీ గడ్డపై భారత స్వాతంత్ర్యం కోసం ఏర్పాటైన ముఖ్యమైన రాజకీయ సంస్థల్లో ఇది ఒకటి.
ఇండియా హౌస్ స్థాపన
1905 జూలై 1న లండన్‌లోని హైగేట్ ప్రాంతంలో శ్యామ్‌జీ కృష్ణవర్మ ‘ఇండియా హౌస్’ను ప్రారంభించారు. బ్రిటన్‌కు ఉన్నత విద్య కోసం వెళ్లిన భారతీయ విద్యార్థులకు నివాసం, సహాయం, పరస్పర పరిచయాలు కల్పించడం దీని ప్రారంభ ఉద్దేశాల్లో ఒకటి.
ఆ కాలంలో భారతీయ విద్యార్థులు బ్రిటన్‌లో జాతి వివక్షను ఎదుర్కొనేవారు. వారికి సరైన నివాసం, సౌకర్యాలు లభించడం కష్టంగా ఉండేది. ఇండియా హౌస్ వారికి ఆశ్రయం కల్పించడమే కాకుండా భారతదేశ రాజకీయ భవిష్యత్తుపై చర్చలు జరిపే కేంద్రంగా మారింది.
కాలక్రమేణా అది భారత విప్లవ జాతీయవాదుల ముఖ్యమైన సమావేశ కేంద్రంగా ఎదిగింది. ఇక్కడ భారత స్వాతంత్ర్యం, వలసవాద వ్యతిరేకత, రాజకీయ హక్కులు, జాతీయవాదం వంటి అంశాలపై చర్చలు జరిగేవి.
ఇండియా హౌస్‌తో సంబంధం ఉన్న ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు
ఇండియా హౌస్ భారత స్వాతంత్ర్య చరిత్రలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించింది. అనేకమంది యువ జాతీయవాదులకు ఇది స్ఫూర్తి కేంద్రంగా నిలిచింది.
మేడమ్ భికాజీ కామా విదేశాల్లో భారత స్వాతంత్ర్యానికి మద్దతు కూడగట్టిన ప్రముఖ మహిళా జాతీయవాది. భారత జెండా రూపకల్పన, అంతర్జాతీయ ప్రచారంలో ప్రసిద్ధి పొందారు.
లాలా హర్‌దయాళ్ భారత విప్లవ జాతీయవాద ఉద్యమంలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. తరువాత గదర్ ఉద్యమంతోనూ అనుబంధం ఏర్పరచుకున్నారు. వీవీఎస్ అయ్యర్ భారత విప్లవోద్యమంలో పాల్గొన్న ప్రముఖ రచయిత, జాతీయవాది. వీరేంద్రనాథ్ చటోపాధ్యాయ విదేశాల్లో భారత విప్లవోద్యమ కార్యకలాపాలతో అనుసంధానమైన ప్రముఖ జాతీయవాది.
ఈ నాయకులందరూ ఒకే విధమైన రాజకీయ పద్ధతులను అనుసరించలేదు. అయినప్పటికీ, ఇండియా హౌస్ వారికి పరస్పర పరిచయాలు, ఆలోచనల మార్పిడి, బ్రిటిష్ వలసపాలనకు వ్యతిరేకంగా పనిచేసే వేదికను కల్పించింది.
‘ది ఇండియన్ సోషియాలజిస్ట్’ – స్వాతంత్ర్య భావజాలానికి పత్రికా వేదిక
శ్యామ్‌జీ కృష్ణవర్మ ప్రారంభించిన మరో ముఖ్యమైన కార్యక్రమం ‘ది ఇండియన్ సోషియాలజిస్ట్’ అనే ఆంగ్ల మాసపత్రిక.
1905 జనవరిలో లండన్ నుంచి ఈ పత్రిక ప్రచురణ ప్రారంభమైంది. భారతదేశంలో బ్రిటిష్ పాలనను విమర్శించడం, భారతీయుల రాజకీయ హక్కుల గురించి చర్చించడం, స్వపరిపాలన ఆవశ్యకతను వివరించడం ఈ పత్రిక ప్రధాన లక్ష్యాలు.
ఈ పత్రిక ద్వారా ఆయన అనేక ముఖ్యమైన ప్రశ్నలను లేవనెత్తారు. ఒక దేశ ప్రజలను మరొక దేశం పాలించే హక్కు ఎవరిచ్చారు? భారతీయులకు తమ దేశ పరిపాలనలో పూర్తి భాగస్వామ్యం ఎందుకు ఉండకూడదు?
బ్రిటిష్ పాలనలో భారతీయులకు సమానమైన రాజకీయ హక్కులు ఎందుకు లేవు? భారతదేశ సంపదను బ్రిటన్‌కు తరలించడం ఎంతవరకు సమర్థనీయం? భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం, స్వపరిపాలన ఎందుకు అవసరం?
ఆయన పత్రిక బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి తీవ్ర అసౌకర్యాన్ని కలిగించింది. బ్రిటిష్ పాలకులు ఆయన కార్యకలాపాలపై నిఘా పెట్టారు. ఆయన రచనలు, రాజకీయ ప్రచారం కారణంగా లండన్‌లో న్యాయవాద వృత్తిని కొనసాగించడంపై కూడా ఆంక్షలు విధించబడ్డాయి.
అయితే ఆయన తన భావజాల ప్రచారాన్ని ఆపలేదు. పత్రికను విదేశాల్లోని ఇతర కేంద్రాల నుంచి కూడా కొనసాగించారు.
ఈ విధంగా పత్రికా రంగాన్ని స్వాతంత్ర్యోద్యమానికి ఒక రాజకీయ ఆయుధంగా ఉపయోగించిన తొలి భారతీయ జాతీయవాదుల్లో ఆయన ఒకరు.
భారతీయ విద్యార్థులకు స్కాలర్‌షిప్‌లు
శ్యామ్‌జీ కృష్ణవర్మ కేవలం రాజకీయ ప్రచారానికే పరిమితం కాలేదు. విదేశాల్లో ఉన్నత విద్య అభ్యసించాలనుకునే భారతీయ యువతకు ఆర్థిక సహాయం అందించడాన్ని కూడా తన జాతీయ బాధ్యతగా భావించారు.
భారతీయ యువత విదేశాల్లో చదువుకుని ఉన్నత స్థాయికి చేరుకోవాలని, దేశానికి సేవ చేయాలని ఆయన ఆకాంక్షించారు.
ఈ లక్ష్యంతో ప్రతిభావంతులైన విద్యార్థులకు స్కాలర్‌షిప్‌లు ప్రకటించారు. ఈ విద్యార్థి సహాయ కార్యక్రమం వల్ల భారతదేశానికి చెందిన యువకులు విదేశాల్లో విద్యను అభ్యసించి రాజకీయ, సామాజిక ఉద్యమాల్లో పాల్గొనే అవకాశం పొందారు.
ఇండియా హౌస్, విద్యార్థి వసతి, స్కాలర్‌షిప్‌లు ఈ మూడింటినీ కలిపి చూస్తే, శ్యామ్‌జీ కృష్ణవర్మ దీర్ఘకాలిక జాతీయ నాయకత్వాన్ని తయారు చేయడానికి ప్రయత్నించారని అర్థమవుతుంది.
బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ వ్యతిరేకత – ఇంగ్లండ్ నుంచి పారిస్‌కు
శ్యామ్‌జీ కృష్ణవర్మ రాజకీయ కార్యకలాపాలు పెరుగుతున్న కొద్దీ బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆయనను ప్రమాదకరమైన జాతీయవాదిగా పరిగణించడం ప్రారంభించింది. ఆయన పత్రికలో ప్రచురించిన వ్యాసాలు, బ్రిటిష్ పాలనపై చేసిన విమర్శలు, ఇండియా హౌస్‌లో జరుగుతున్న సమావేశాలు ప్రభుత్వానికి ఆందోళన కలిగించాయి.
1907లో బ్రిటిష్ అధికారుల ఒత్తిడి, అరెస్టు ముప్పు నేపథ్యంలో ఆయన లండన్‌ను విడిచి పారిస్‌కు వెళ్లారు. అనంతరం 1909లో ఇన్నర్ టెంపుల్ సంస్థ ఆయనను న్యాయవాద వృత్తి నుంచి బహిష్కరించింది.
అయితే విదేశాలకు వెళ్లినంత మాత్రాన ఆయన స్వాతంత్ర్యోద్యమ కార్యకలాపాలకు దూరం కాలేదు.
పారిస్‌లో ఉంటూ భారత స్వాతంత్ర్యానికి అనుకూలంగా ప్రచారం కొనసాగించారు. యూరప్‌లోని ఇతర దేశాల జాతీయవాదులు, ప్రజాస్వామ్యవాదులతో సంబంధాలు పెంపొందించుకున్నారు.
భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమానికి అంతర్జాతీయ మద్దతు సంపాదించడం ఆయన ప్రధాన లక్ష్యంగా కొనసాగింది.
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం – జెనీవాలో చివరి జీవితం
1914లో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభమైన తరువాత యూరప్‌లో రాజకీయ పరిస్థితులు మారిపోయాయి. పారిస్‌లో కొనసాగడం కష్టంగా మారడంతో శ్యామ్‌జీ కృష్ణవర్మ స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవాకు వెళ్లి అక్కడ స్థిరపడ్డారు. ఆయన జీవితంలోని చివరి సంవత్సరాలు జెనీవాలోనే గడిచాయి.
భారతదేశానికి వేలాది మైళ్ల దూరంలో ఉన్నప్పటికీ, ఆయన ఆలోచనల్లో భారత స్వాతంత్ర్యమే ప్రధానంగా ఉండేది. 1930 మార్చి 30న జెనీవాలో ఆయన మరణించారు. అప్పుడు ఆయన వయసు 72 సంవత్సరాలు.
శ్యామ్‌జీ కృష్ణవర్మ రాజకీయ సిద్ధాంతాలు – స్వాతంత్ర్యం, స్వాభిమానం
శ్యామ్‌జీ కృష్ణవర్మ రాజకీయ ఆలోచనల్లో కొన్ని ముఖ్యమైన అంశాలు కనిపిస్తాయి.
సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్య ఆకాంక్ష: భారతదేశాన్ని బ్రిటిష్ పాలన నుంచి విముక్తం చేయాలని ఆయన కోరుకున్నారు. కేవలం పరిపాలనలో కొంతమంది భారతీయులకు పదవులు ఇవ్వడం సరిపోదని భావించారు.
స్వపరిపాలన హక్కు: ఒక దేశ ప్రజలు తమ దేశాన్ని తామే పరిపాలించుకునే హక్కు కలిగి ఉండాలని నమ్మారు.
జాతీయ ఆత్మగౌరవం: భారతీయులు తమ సంస్కృతి, చరిత్ర, భాషలు, విజ్ఞాన సంపదపై గర్వపడాలని ఆకాంక్షించారు.
అంతర్జాతీయ ఐక్యత: భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం కేవలం భారతీయుల సమస్య మాత్రమే కాదని, ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్వేచ్ఛ, ప్రజాస్వామ్యం, మానవ హక్కులను కోరుకునే ప్రజల మద్దతు అవసరమని భావించారు.
విద్య ద్వారా జాతీయ చైతన్యం: భారతీయ యువతకు ఉన్నత విద్య, రాజకీయ అవగాహన, అంతర్జాతీయ అనుభవం అవసరమని భావించారు.
ఆయన రాజకీయ కార్యకలాపాల్లో పత్రికా ప్రచారం, సంస్థల నిర్మాణం, విద్యార్థులకు సహాయం, విప్లవ జాతీయవాదులతో సంబంధాలు వంటి భిన్నమైన మార్గాలు కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ఆయనను కేవలం ఒక విప్లవకారుడిగానో, కేవలం ఒక పండితుడిగానో పరిమితం చేయలేం.
About the Author
Discover more from The Wire Telugu
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
