విప్లవ యోధుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు డాక్టర్ గయా ప్రసాద్ కటియార్ జయంతి జూన్ 20 సందర్భంగా వారి గురించి కొన్ని విషయాలను తెలుసుకుందాం.
భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ చరిత్రలో భగత్సింగ్, చంద్రశేఖర్ ఆజాద్, సుఖదేవ్ వంటి మహావీరులతో కలిసి పోరాడిన అనేక మంది విప్లవకారుల పేర్లు పెద్దగా వెలుగులోకి రాలేదు.
అలాంటి గొప్ప విప్లవ యోధులలో డాక్టర్ గయా ప్రసాద్ కటియార్ ఒకరు. ఆయన స్వాతంత్ర్య సమరంలో మాత్రమే కాకుండా, సామ్యవాద భావజాల ప్రచారంలోనూ విశేష పాత్ర పోషించారు.
జననం, కుటుంబ నేపథ్యం
డాక్టర్ గయా ప్రసాద్ కటియార్ 1900 జూన్ 20న ఉత్తరప్రదేశ్లోని కాన్పూర్ జిల్లా జగదీష్పూర్ గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు నందరాణి, మౌజీరామ్. ఉన్నత పాఠశాల విద్య పూర్తిచేసిన తరువాత వైద్య శిక్షణ పొందారు. యువకుడిగా ఉన్నప్పుడే జాతీయోద్యమ భావాలు ఆయనను ప్రభావితం చేశాయి.
గయా ప్రసాద్ కాన్పూర్లోని ఆర్యసమాజ్ కార్యకలాపాలలో పాల్గొన్నారు. అక్కడే ప్రముఖ జాతీయవాది, పాత్రికేయుడు గణేష్ శంకర్ విద్యార్థితో పరిచయం ఏర్పడింది. 1921 సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో పాల్గొన్న ఆయన, తరువాత విప్లవ మార్గాన్ని ఎంచుకున్నారు.
భగత్సింగ్తో అనుబంధం
గయా ప్రసాద్కు భగత్ సింగ్, శివరాం రాజ్ గురు, చంద్రశేఖర్ ఆజాద్లతో ఎంతో సన్నిహిత సంబంధాలు ఉండేవి. 1926లో భగత్సింగ్, రాజ్గురు ఆయన గ్రామానికి వచ్చి హోలీ పండుగ జరుపుకున్నట్లు చారిత్రక ఆధారాలు తెలియజేస్తున్నాయి.
గయా ప్రసాద్ కటియార్ విప్లవ సంస్థ అయిన హిందుస్థాన్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లికన్ అసోసియేషన్లో కీలక సభ్యుడిగా పనిచేశారు. బ్రిటిష్ పాలనను సాయుధ పోరాటం ద్వారా కూల్చివేసి స్వతంత్ర భారతదేశాన్ని నిర్మించాలనే లక్ష్యంతో ఈ సంస్థ పనిచేసింది.
రహస్య బాంబు తయారీ కేంద్రాలు
గయా ప్రసాద్కు అప్పగించబడిన అత్యంత ముఖ్యమైన బాధ్యత రహస్య బాంబు తయారీ కేంద్రాలను నిర్వహించడం. ఆయన ఒక వైద్యశాలను ఏర్పాటు చేసి, దాని వెనుక భాగంలో విప్లవకారులు బాంబులు తయారు చేసేలా ఏర్పాట్లు చేసేవారు.
ఫిరోజ్పూర్, సహారన్పూర్ ప్రాంతాల్లో ఇటువంటి కేంద్రాలు నిర్వహించారు. ఔషధాల తయారీ వల్ల వచ్చే వాసనలుగా భావించి స్థానిక ప్రజలు అనుమానం వ్యక్తం చేయకుండా ఉండేవారు.
జైలు జీవితం – అండమాన్లో దీక్ష
1929లో బ్రిటిష్ పోలీసులు గయా ప్రసాద్ను అరెస్టు చేశారు. అనంతరం ఆయనపై లాహోర్ కుట్ర కేసు నమోదు చేశారు. జైలులో ఇతర విప్లవకారులతో కలిసి ఆయన నిరాహార దీక్షల్లో పాల్గొన్నారు. తర్వాత జీవిత ఖైదు విధించి అండమాన్లోని సెల్యులర్ జైలుకు పంపించారు.
అండమాన్ జైలులో ఖైదీలపై జరుగుతున్న అమానుష వైఖరికి నిరసనగా గయా ప్రసాద్ 46 రోజులపాటు నిరాహార దీక్ష చేపట్టారు.
ఈ దీక్షలో ఆయన సహచర విప్లవకారుడు మహావీర్ సింగ్ బలవంతపు ఆహార పంపిణీ కారణంగా ప్రాణాలు కోల్పోయాడు. అయినప్పటికీ గయా ప్రసాద్ తన పోరాటాన్ని కొనసాగించారు.
స్వాతంత్ర్యం అనంతరం
స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత కూడా ఆయన ప్రజా సమస్యలపై పోరాటం కొనసాగించారు. రైతులు, కార్మికుల హక్కుల కోసం ఉద్యమాలు నిర్వహించారు. ఈ కారణంగా స్వాతంత్ర్యం అనంతరం కూడా పలుమార్లు జైలు శిక్ష అనుభవించారు.
భారత స్వాతంత్ర్య సమరంలో ఆయన చేసిన సేవలను గుర్తిస్తూ 2016లో భారత ప్రభుత్వం ఆయన పేరుతో స్మారక తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.
చిరస్థాయిగా నిలిచిన విప్లవ స్ఫూర్తి
డాక్టర్ గయా ప్రసాద్ కటియార్ 1993 ఫిబ్రవరి 10న మరణించారు. కానీ ఆయన దేశభక్తి, త్యాగనిరతి, విప్లవ స్ఫూర్తి భారత యువతకు చిరస్థాయిగా ఆదర్శంగా నిలిచాయి.
భగత్సింగ్, చంద్రశేఖర్ ఆజాద్లతో కలిసి బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యాన్ని సవాలు చేసిన ధైర్యవంతులలో డాక్టర్ గయా ప్రసాద్ కటియార్ ఒకరు.
ఆయుధ పోరాటాన్ని మాత్రమే కాకుండా, సామాజిక న్యాయం, రైతు-కార్మిక హక్కుల కోసం కూడా ఆయన జీవితాంతం పోరాడారు.
భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ చరిత్రలో ఆయన పేరు ఒక నిబద్ధతగల విప్లవకారుడిగా చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుంది.
About the Author
Discover more from The Wire Telugu
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
