పోలీసులు కాపాడాల్సింది హక్కులను, రాజకీయ ప్రయోజనాలను కాదు

అక్టోబర్ 10న, ఒక ప్రజా సమూహాన్ని అడ్డుకోవడానికి ఢిల్లీ ప్రభుత్వం అత్యంత అసాధారణమైన స్థాయిలో అధికార బల ప్రదర్శనకు పూనుకున్నది.

సమాచారం ప్రకారం 7,000 మందికి పైగా వ్యక్తులను నిర్బంధించారు, 250 కంటే ఎక్కువ రైల్వే సర్వీసులను రద్దు చేశారు, 45 మెట్రో స్టేషన్లను మూసివేశారు.

ఇటువంటి అసాధారణమైన చర్యలను సాధారణంగా శాంతిభద్రతల తీవ్రమైన భంగం కలిగే అత్యవసర పరిస్థితుల్లో మాత్రమే చూస్తుంటాం.

కేవలం సంఖ్యల ప్రాతిపదికన మాత్రమే ప్రమాదాన్ని అంచనా వేయలేం. అయితే రాజధాని నగర ప్రజలందరినీ ప్రభావితం చేసేలా ఇన్ని ఆంక్షలు విధించడానికి గల కారణం ఏమిటో స్పష్టం చేశారా?

ఈ పరిణామాలు కాక్రోచ్ జనతా పార్టీకి పబ్లిసిటీ కల్పించాయి. ప్రభుత్వం సభను అడ్డుకోగలిగింది గానీ, దాని సందేశం మరింత ఎక్కువగా ప్రాచుర్యం పొందేలా చేసింది.

లండన్ ఉదంతం – ఒక ఉదాహరణ

లండన్ సంఘటనతో దీనిని పోల్చి చూడవచ్చు. నవంబర్ 2023లో, ‘ఆర్మిస్టిస్ డే’ నాడు పాలస్తీనాకు సంఘీభావంగా జరగాల్సిన ర్యాలీని నిషేధించాలని లండన్ మెట్రోపాలిటన్ పోలీస్ కమీషనర్ సర్ మార్క్ రౌలీపై తీవ్రమైన రాజకీయ ఒత్తిడి వచ్చింది. కానీ ఆయన దానిని ప్రతిఘటించారు.

‘పబ్లిక్ ఆర్డర్ చట్టం, 1986’ నిబంధన 13 ప్రకారం— చిన్నపాటి చర్యలతో నివారించలేని తీవ్రమైన అల్లర్లు జరిగే ముప్పు ఉంటేనే నిషేధం విధించాలి— అనే నిబంధనను ఈ ప్రదర్శన దాటలేదని ఇంటెలిజెన్స్ నివేదికలు చెబుతున్నాయని ఆయన వివరించారు. ఆ సూత్రం చాలా స్పష్టమైనది.

వృత్తిపరమైన అంచనాకు రాజకీయ అసంతృప్తి ప్రత్యామ్నాయం కాజాలదు.

పోలీసుల తీరు – బాధ్యతలు

ఢిల్లీ అధికారగణం ఈ విధానాన్ని ఎందుకు అనుసరించలేకపోయారు? ఒక పోలీస్ కమిషనర్‌కు ఆందోళనలను, నిరసనలను నిర్వహించడంలో దశాబ్దాల అనుభవం ఉంటుంది.

స్పష్టమైన కారణాలను బయటపెట్టకుండా, ఈ విధంగా విస్తృత స్థాయి ఆంక్షలు విధించడం వల్ల—వృత్తిపరమైన నిర్ణయాలు, విధేయత కలిగిన అధికారుల ద్వారా రాజకీయ నాయకుల డిమాండ్లకు లొంగిపోయాయనే అనుమానాలకు తావిస్తోంది.

ప్రభుత్వాలు పూనుకునే నిర్బంధంపై వ్యక్తమయ్యే ప్రజాగ్రహానికి తరచూ పోలీసులే లక్ష్యంగా మారుతుంటారు. కాబట్టి, చర్చలకు ద్వారాలను తెరిచి ఉంచడం, ప్రమాద తీవ్రతను అంచనా వేయడం, సాధ్యమైన ఏర్పాట్లను కుదుర్చుకోవడమే వారి ప్రాథమిక బాధ్యత కావాలి.

నిర్ణీత స్థలం, పరిమిత వేళలు, అంగీకరించిన హాజరు సంఖ్య, వాలంటీర్ల ఏర్పాటు, హింస లేదా ఆస్తి నష్టానికి వ్యతిరేకంగా స్పష్టమైన షరతులు విధించడం ద్వారా ఆచరణాత్మకమైన మార్గాన్ని ఏర్పరచవచ్చు.

ఇది నిర్వాహకులకు కూడా తమ హామీలను నిలబెట్టుకునే బాధ్యతను పెంచుతుంది. బాడీ కెమెరాలు, వీడియోగ్రఫీ, లైజన్ అధికారులు, నిరసనకారులు లేదా పోలీసులు చేసే తప్పులను రికార్డు చేయవచ్చు. ఆ తర్వాత తప్పు చేసిన వారిపై చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకోవచ్చు.

ప్రదర్శన జరగడానికి కేవలం మూడు రోజుల ముందే దరఖాస్తు వచ్చిందనే వివరణ ఏమాత్రం సరిపోదు. నిరసనను అడ్డుకోవడానికి పోలీసులు వేలాది మంది సిబ్బందిని మోహరించారు. అంత విస్తృతమైన ముందస్తు ఏర్పాట్లు సాధ్యమైనప్పుడు, చర్చల ద్వారా సమన్వయం చేసుకునే నిరసన ఎందుకు సాధ్యం కాలేదు?

ప్రజాస్వామ్యంలో నిరసనల ప్రాధాన్యం

భారతదేశంలో నిరసనలు అనేవి పురాతన సాంప్రదాయం. బారికేడ్లను దాటడం, మానవ హారాలుగా ఏర్పడటం లేదా అరెస్టును నిరోధించడానికి నేలపై పడుకోవడం నిరసన వ్యక్తీకరణలో భాగమే తప్ప, వాటిని నేరంగా పరిగణించకూడదు. అవి ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలో భాగం. రాళ్ళు విసరడం, దాడి చేయడం, ఆస్తి ధ్వంసం చేయడం వేరు. వాటిపై చట్టపరమైన చర్యలు తప్పనిసరి.

వృత్తిపరమైన పోలీసు వ్యవస్థ ఈ రెండింటి మధ్య తేడాను గుర్తించాలి. పోలీసు వ్యవస్థ చట్టబద్ధమైన పరిమితులను అమలు చేస్తూనే హక్కులను కాపాడేదిగా ఉండాలి తప్ప, అధికారంలో ఉన్న పార్టీకి వత్తాసుగా మారకూడదు.

దురదృష్టవశాత్తూ, రాజకీయ పార్టీలు ప్రతిపక్షంలో ఉన్నప్పుడు మాత్రమే పోలీసుల జవాబుదారీతనం గురించి మాట్లాడతాయి.

సుప్రీంకోర్టు పోలీసు సంస్కరణల ఆదేశాలను అమలు చేయడంపై కానీ, వృత్తిపరమైన నిర్ణయాలను కాపాడే వ్యవస్థల ఏర్పాటుపై కానీ చాలా తక్కువ మంది మాత్రమే ఒత్తిడి తెస్తారు.

సంస్కరణలు – జవాబుదారీతనం

ఒక నమ్మకమైన జాతీయ భద్రతా కమిషన్ విధానాలను రూపొందించడానికి, పనితీరును మూల్యాంకనం చేయడానికి, అనవసరమైన జోక్యాన్ని అరికట్టడానికి సహాయపడుతుంది.

విధుల నిర్వహణలో స్వేచ్ఛతో పాటు జవాబుదారీతనం కూడా ఉండాలి. దీని కోసం రాతపూర్వక కారణాలు ఉండాలి, అధిక బలాన్ని ఉపయోగించకుండా స్వతంత్ర పరిశీలన జరగాలి, ఆంక్షలపై పారదర్శకమైన సమీక్ష ఉండాలి.

శిక్షణ కూడా అంతే ముఖ్యం. బారికేడ్ వద్ద చర్చలు జరపడం, ఉద్రిక్తతలను తగ్గించడం, ప్రవర్తనా నైపుణ్యాలు, దామాషా ప్రకారం బలాన్ని ఉపయోగించడం వంటివి హఠాత్తుగా చేసేవి కావు.

నిరంతరం శాంతిభద్రతల మోహరింపుల్లో ఉండటం వల్ల ఈ సామర్థ్యాలను పెంపొందించుకోవడానికి చాలా తక్కువ సమయం దొరుకుతుంది.

హోం శాఖ అధికారుల పాత్ర

హోం శాఖలోని అధికారుల పాత్రను కూడా పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది. వృత్తిపరమైన పోలీసు వ్యవస్థకు మద్దతు ఇవ్వడం, అత్యవసర ఆంక్షల అవసరాన్ని పరీక్షించడం, మంత్రులకు నిజాయితీగా సలహాలు ఇవ్వడమే వారి పని కావాలి. వారు కేవలం రాజకీయ సందేశాలను కిందకి చేరవేసే వారిగా మాత్రమే పనిచేసినప్పుడు, అది నిర్ణయాధికారంలో ఎలాంటి విలువను జోడించకుండా కేవలం ఒక అధికార్ల క్రమాన్ని మాత్రమే పెంచుతుంది.

విధుల నిర్వహణలోని వాస్తవాలను, రాజ్యాంగపరమైన బాధ్యతలను కార్యనిర్వాహక వర్గానికి స్పష్టంగా వివరించగల అనుభవజ్ఞుడైన అంతర్గత భద్రతా నిపుణుడిని హోం శాఖ కార్యదర్శిగా నియమించాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.

భవిష్యత్తుకు గుణపాఠం

అక్టోబర్ 10న జరిగిన సంఘటనలు, అసలు సమస్యల నుంచి పోలీసుల ప్రవర్తన వైపు దృష్టి మరలేలా చేశాయి. ఇది నివారించదగిన వైఫల్యం. కానీ అంతిమంగా, ప్రతిపక్షాలను అణచివేయడానికి, ప్రభుత్వ వనరులను విపరీతంగా ఉపయోగించడానికి అయ్యే వ్యయాన్ని అధికారంలో ఉన్న ప్రభుత్వం ఆలోచించుకోవాలి.

ఈ స్థాయిలో ఆంక్షలు ఎందుకు అవసరమయ్యాయో ప్రభుత్వం వివరించాలి. చర్చల ద్వారా పరిష్కరించుకుంటే ప్రజలకు మరింత మేలు జరిగేదా అన్న కోణంలో ఆలోచించాలి.

మరొక నిరసన త్వరలోనే రాబోతోంది. నగరం అన్ని ప్రవేశ మార్గాలను మూసివేసి నగర ప్రశాంతతను కాపాడటం ప్రజాస్వామ్యాన్ని కాపాడటానికి నిదర్శనం కాదనే పాఠాన్ని ఇప్పటికైనా నేర్చుకున్నారని ఆశిద్దాం.

(ఆజాద్ ఒక రిటైర్డ్ ఐపీఎస్ అధికారి, ‘పోలీసింగ్ ది రిపబ్లిక్’ పుస్తక రచయిత, ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో మాజీ స్పెషల్ డైరెక్టర్)

About the Author

Yashovardhan Jha Azad

Ppma_guest_author

View All Posts