మహాత్మా జ్యోతిరావు పూలే తలపెట్టిన ఆధునిక బ్రాహ్మణేతర సామాజిక పోరాట స్రవంతికి ఆయన విద్యా ఉద్యమమే అంకురార్పణ చేసింది.
ఆధునిక జీవితం ప్రారంభమయ్యేది పాఠశాలతోనే, పాఠశాల విద్యతోనే అని పూలే గ్రహించారు.
అందుకే అణగారిన వర్గాలకు విద్యను అందించడం ఆయన సామాజిక మార్పు కార్యక్రమానికి కేంద్రబిందువైంది.
పూలే దృష్టిలో విద్య కేవలం అక్షరజ్ఞానం కాదు; అది వివేకానికి, వికాసానికి, మానవీయ విలువలకు, పురోగతికి పునాది.
అవిద్య వల్లే శూద్రులు, అతిశూద్రులు అధోగతికి గురయ్యారని ఆయన విశ్లేషించారు.
ఆ ఆలోచనను నేటి పరిస్థితులకు అన్వయిస్తే దేశీయ అవసరాలను, ప్రగతిశీల ఆలోచనను, శాస్త్రీయ విజ్ఞానాన్ని, సామాజిక ప్రజాస్వామ్యాన్ని మేళవించిన స్వతంత్ర విద్యావిధానమే మన మహదాశయం కావాలి. కానీ నేడు పాఠశాలల్లో ఉండాల్సిన పిల్లలు తమ కనీస విద్యా హక్కుల కోసం రోడ్లపైకి రావాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది.
ఇది పిల్లల వైఫల్యం కాదు; వారికి విద్య అందించాల్సిన పాలనా వ్యవస్థ వైఫల్యం.
వసతుల్లేక వలపోస్తున్న విద్యార్థులు..
తెలంగాణలోని ఆదిలాబాద్ జిల్లా తలమడుగు మండలం కోసాయి ప్రభుత్వ పాఠశాలలో సుమారు ముప్పై మంది గిరిజన విద్యార్థులకు బోధించాల్సిన ఇద్దరు ఉపాధ్యాయుల్లో ఒకరు పదవీ విరమణ చేయగా, మరొకరు అనారోగ్యంతో మరణించారు.
ప్రత్యామ్నాయ ఉపాధ్యాయులను నియమించకపోవడంతో తరగతి గదులకు తాళాలు పడినా పిల్లలు మాత్రం ప్రతిరోజూ బడికి వచ్చి పాఠశాల ఆవరణలోనే పుస్తకాలు చదువుతున్నారు.
రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లా ఎల్లారెడ్డిపేట మండలం అగ్రహారం ఎంపీపీఎస్లో ఇరవై తొమ్మిది మంది విద్యార్థులకు ఉన్న రెండు తరగతి గదుల్లో ఒకటి శిథిలావస్థ కారణంగా కూల్చివేయడంతో మిగిలిన ఒక్క గది సరిపోక పక్కనే ఉన్న గుడిలో తరగతులు నిర్వహిస్తున్నారు.
ప్రీ ప్రైమరీ తరగతులు మంజూరైనా కొత్త పాఠశాల భవనం నిర్మాణం జరగలేదు. ఒకచోట గురువు లేడు, మరోచోట తరగతి గది లేదు; కానీ రెండు చోట్లా పిల్లలకు చదువుకోవాలనే తపన ఉంది.
ఇదే సమయంలో రాజస్థాన్లోని రాంపురా కన్వర్పురాలో విద్యార్థులు పశువుల కొట్టంలో కూర్చుని చదువుకోవాల్సిన పరిస్థితిపై నిరసన చేయడంతో ప్రభుత్వం కొత్త భవనానికి ఆమోదం తెలిపింది.
అజ్మీర్లో పరిపాలనా వేధింపులపై విద్యార్థులు ఆందోళన చేయగా, జైపూర్లో మాట, వినికిడి లోపం ఉన్న విద్యార్థులు అపరిశుభ్రమైన సదుపాయాలపై ధర్నా చేశారు.
ఈ దృశ్యాలన్నీ ఒక విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి: పిల్లలు బడికి రావడం లేదనేది సమస్య కాదు; వారు బడికి వస్తున్నా వారికి గురువు, తరగతి గది, కనీస విద్యా వాతావరణం కల్పించలేని ప్రభుత్వ వ్యవస్థే అసలు సమస్య.
దేశవ్యాప్తంగా రోడ్డెక్కుతున్న బాల్యం..
ఉత్తరప్రదేశ్లో సమస్య పాఠశాల గోడలకే పరిమితం కాలేదు; బడి దారులూ విద్యకు అడ్డంకులుగా మారుతున్నాయి.
లక్నో, ఉన్నావ్, ఫతేపూర్, కన్నౌజ్ ప్రాంతాల్లో విద్యార్థులు ప్రధాన రహదారులను దిగ్బంధించి తమ సమస్యలను ప్రభుత్వం దృష్టికి తీసుకెళ్లారు. లక్నోలో బోర్డు పరీక్షలు దగ్గరపడుతున్నా సైన్స్ ఉపాధ్యాయుల కొరతతో విద్యార్థులు మూడు రోజుల్లో రెండుసార్లు రోడ్డెక్కారు.
మహోబాలో పాఠశాలకు వెళ్లే రహదారుల దుస్థితిపై విద్యార్థులు రహదారిని దిగ్బంధించగా, ఉన్నావ్లో ఉపాధ్యాయుల కొరత, నాణ్యత లేని ఆహారంపై నిరసన చేశారు.
తాజాగా భారీ వర్షాలతో లక్నోలో రహదారులు, కూడళ్లు, అండర్పాస్లు నీటమునిగిపోగా, గోరఖ్పూర్లో విద్యార్థులు నీటితో నిండిన, బురదమయమైన మార్గాల మీదుగా పాఠశాలకు వెళ్లాల్సి వస్తోంది.
మధ్యప్రదేశ్లో భోపాల్తో పాటు పలు జిల్లాల్లో ప్రభుత్వ పాఠశాలల విలీనానికి వ్యతిరేకంగా విద్యార్థులు, తల్లిదండ్రులు ఆందోళనకు దిగారు. సుపేలి గ్రామంలోని పాఠశాలను సుమారు ఏడు కిలోమీటర్ల దూరంలోని మరో పాఠశాలలో విలీనం చేయడాన్ని విద్యార్థులు వ్యతిరేకించారు.
బీనా ప్రాంతంలో పదిహేను ప్రాథమిక పాఠశాలల విలీన ప్రతిపాదనపై నిరసన జరిగింది. దిండోరిలో పాఠశాల తరలింపును, ఖర్గోన్లో పాఠశాలల విలీనాన్ని విద్యార్థులు ప్రశ్నించారు.
భోపాల్లో ఇరవై ఐదు వేలకుపైగా ప్రభుత్వ పాఠశాలల మూసివేత లేదా విలీనానికి సంబంధించిన నిర్ణయాలపై విద్యార్థులు, ఉపాధ్యాయ ఉద్యోగార్థులు ఆందోళన చేపట్టారు.
బీహార్లో పాట్నాలో బీపీఎస్సీ పరీక్షలకు సంబంధించిన విద్యార్థుల నిరసనలో మురికివాడకు చెందిన ఆరేళ్ల ఆదిత్య పాల్గొని తన ధైర్యమైన, పదునైన వ్యాఖ్యలతో అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు. పోలీసులు అతడిని తల్లిదండ్రులకు అప్పగిస్తూ మరింత జాగ్రత్తగా చూసుకోవాలని సూచించారు. ఆదిత్య ఘటన నేరుగా ప్రభుత్వ పాఠశాల సమస్యకు సంబంధించినది కాకపోయినా, చిన్న వయసులోనే పిల్లలు ప్రజా వ్యవస్థలను ప్రశ్నించే వాతావరణానికి ఒక సంకేతం.
ఈ రాష్ట్రాల అనుభవాలను కలిపి చూస్తే పిల్లలు అసాధారణ సౌకర్యాలు అడగడం లేదు; చదువుకునే హక్కుకు అవసరమైన కనీస వసతులనే అడుగుతున్నారు.
చారిత్రక అసమానతలు.. నేటి వాస్తవాలు..
ఈ పరిస్థితికి చారిత్రక నేపథ్యం ఉంది. భారతదేశంలో విద్యా అవకాశాలు శతాబ్దాల పాటు కులం, వర్గం, లింగం ఆధారంగా అసమానంగా పంపిణీ చేయబడ్డాయి.
ఫూలే, సావిత్రిబాయి ఫూలేలు విద్యా తలుపులు మూసివేసిన సామాజిక వ్యవస్థను సవాలు చేశారు. అంబేడ్కర్ విద్యను అణచివేతను అధిగమించే సాధనంగా, సమానత్వానికి పునాదిగా చూశారు.
స్వాతంత్ర్యం తర్వాత రాజ్యాంగం సమానత్వాన్ని హామీ ఇచ్చింది; విద్యా హక్కు చట్టం పిల్లల ఉచిత, నిర్బంధ విద్యను హక్కుగా గుర్తించింది. అయినప్పటికీ చారిత్రక అసమానతలు పూర్తిగా తొలగిపోలేదు.
ప్రైవేటు పాఠశాలల్లో అధిక ఫీజులు చెల్లించగలిగిన కుటుంబాలకు ప్రత్యామ్నాయాలు ఉన్నాయి. కానీ దళితులు, బహుజనులు, ఆదివాసీలు, గిరిజనులు, గ్రామీణ పేదలు, కూలీ కుటుంబాల పిల్లలకు ప్రభుత్వ పాఠశాలే ప్రధాన విద్యా ఆధారం. అందువల్ల ప్రభుత్వ బడి బలహీనపడినప్పుడు దాని ప్రభావం అందరిపైనా ఒకేలా ఉండదు.
కోసాయి పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయుడు లేకపోవడం ఒక ఉద్యోగ ఖాళీ మాత్రమే కాదు; అక్కడి గిరిజన పిల్లల భవిష్యత్తులో ఏర్పడిన ఖాళీ. అగ్రహారంలో గుడిలో తరగతులు నిర్వహించడం తాత్కాలిక అసౌకర్యం కాదు; ప్రభుత్వ విద్యా హక్కు అమలులోని లోపం.
మధ్యప్రదేశ్లో బడి దూరమవడం రవాణా సౌకర్యం లేని పేద కుటుంబాలపై అదనపు భారాన్ని మోపుతుంది. ప్రభుత్వ విద్య బలహీనపడిన ప్రతిసారీ ప్రత్యామ్నాయ వనరులు లేని కుటుంబాల పిల్లలే ముందుగా నష్టపోతారు.
నినాదాలు ఘనం.. ఆచరణ శూన్యం..
ఇదే సమయంలో పాలకుల అభివృద్ధి నినాదాలకు, పాఠశాలల వాస్తవ పరిస్థితులకు మధ్య ఉన్న అసలు వైరుధ్యం బయటపడుతుంది.
ఒకవైపు డిజిటల్ ఇండియా, కృత్రిమ మేధస్సు, నైపుణ్యాభివృద్ధి, స్టార్టప్లు, ప్రపంచస్థాయి పరిశోధన, వికసిత్ భారత్ గురించి మాట్లాడుతున్నారు. మరోవైపు సైన్స్ చెప్పే ఉపాధ్యాయుడు లేని పాఠశాలలు, ప్రయోగశాల లేని తరగతి గదులు, గదులు లేక గుడిలో నడిచే బడులు, గురువులు లేకపోయినా పుస్తకాలు పట్టుకుని వచ్చే గిరిజన పిల్లలు కనిపిస్తున్నారు.
విజ్ఞానం నినాదాలతో పుట్టదు; ప్రయోగం, పరిశీలన, ప్రశ్న, పరిశోధనలతో పెరుగుతుంది. శాస్త్రీయ దృక్పథం పాఠ్యపుస్తకంలోని ఒక అధ్యాయం కాదు; పిల్లవాడు “ఎందుకు?” అని అడిగే స్వేచ్ఛ నుంచి ప్రారంభమవుతుంది.
ప్రపంచ దేశాలతో పోటీ పడాలంటే ఆలోచించే, ప్రశ్నించే, పరిశోధించే, కొత్త జ్ఞానాన్ని సృష్టించే పౌరులు కావాలి. ఆ మానవ మేధస్సుకు పునాది పాఠశాల నుంచే పడాలి.
ఒక గోశాల నిర్మాణానికి వందల కోట్లు కేటాయించగల పాలకులు కోట్లాది పిల్లలు చదివే ప్రభుత్వ పాఠశాలలకు ఎంత ప్రజా పెట్టుబడి పెట్టాలి? పశు సంరక్షణకు నిధులు అవసరం లేదనేది ప్రశ్న కాదు; పిల్లల విద్యకు ప్రజా ధనంలో ఎంత ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారనేదే ప్రశ్న.
ప్రజా వ్యయ ప్రాధాన్యతలు ఒక సమాజం విలువలను ప్రతిబింబిస్తాయి. పిల్లల విద్యకు కనీస వసతులు లేకపోయినా ఇతర రంగాలకు భారీ కేటాయింపులు చేయగలిగితే ఆ ప్రాధాన్యతలను ప్రజలు ప్రశ్నించాల్సిందే.
బడ్జెట్ కేటాయింపుల్లో ప్రభుత్వాల వైఫల్యం..
గత పన్నెండేళ్లుగా కేంద్రంలో బీజేపీ నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం అధికారంలో ఉంది. దేశాన్ని ప్రపంచస్థాయి ఆర్థిక శక్తిగా మార్చడం, వికసిత్ భారత్ నిర్మించడం వంటి లక్ష్యాలను ప్రకటిస్తున్న ప్రభుత్వం ఆ లక్ష్యాలకు పునాది అయిన విద్యపై ప్రజా పెట్టుబడిని ఎంతగా పెంచిందన్నది ప్రజల ముందున్న ప్రశ్న.
జాతీయ విద్యా విధానం రెండు వేల ఇరవై విద్యపై ప్రభుత్వ పెట్టుబడిని జీడీపీలో ఆరు శాతానికి పెంచాలని లక్ష్యంగా పేర్కొంది.
దేశ జనాభా, విద్యార్థుల సంఖ్య, పెరుగుతున్న విద్యా అవసరాలను దృష్టిలో ఉంచుకుంటే ఆరు శాతం కూడా సరిపోదు. అయినా పాలకులే నిర్దేశించిన ఆ కనీస లక్ష్యాన్ని ముందుగా కచ్చితంగా అమలు చేయాల్సిన బాధ్యత వారిపైనే ఉంది.
లక్ష్యం ప్రకటించడం సరిపోదు; అది బడ్జెట్లో, ఉపాధ్యాయ నియామకాల్లో, పాఠశాల భవనాల్లో, ప్రయోగశాలల్లో, గ్రంథాలయాల్లో కనిపించాలి.
ఒక తరం పిల్లల విద్యలో పెట్టుబడి లోపిస్తే దాని నష్టం ఒక బడ్జెట్ సంవత్సరంతో ముగియదు. అది వారి ఉన్నత విద్య, ఉపాధి, పరిశోధన, ఉత్పాదకత, సామాజిక చలనంపై దశాబ్దాల ప్రభావం చూపుతుంది. కాబట్టి గత పన్నెండేళ్ల పాలనను భారీ ప్రాజెక్టుల సంఖ్యతో మాత్రమే కాకుండా, ప్రభుత్వ పాఠశాలలో చదివే చివరి పిల్లవాడికి అందుతున్న విద్యా నాణ్యతతో కొలవాలి.
విద్యా హక్కు వర్సెస్ మార్కెట్ వ్యాపారం..
అయితే ఈ వైఫల్యాన్ని బీజేపీపై విమర్శతోనే ముగించడం పూర్తి విశ్లేషణ కాదు. కాంగ్రెస్ దేశాన్ని సుదీర్ఘకాలం పాలించిన సమయంలో ప్రభుత్వ విద్య విస్తరణకు, విద్యా సంస్థల నిర్మాణానికి, విద్యా హక్కుకు సంబంధించిన కీలక చర్యలు చేపట్టినప్పటికీ, కులం, వర్గం, ప్రాంతం ఆధారంగా ఉన్న అసమానతలను పూర్తిగా తొలగించేంత బలమైన ప్రజా విద్యా వ్యవస్థను నిర్మించలేకపోయింది.
బీజేపీ పాలనలోనూ ప్రభుత్వ విద్యకు సంబంధించిన నిర్మాణాత్మక సమస్యలు కొనసాగుతున్నాయి. ఎన్నికల సమయంలో రెండు పార్టీలు వేర్వేరు రాజకీయ భాషలు మాట్లాడవచ్చు. కానీ విద్యను మార్కెట్ ప్రభావం నుంచి బయటకు తీసి, భారీ ప్రజా పెట్టుబడితో ప్రభుత్వ వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం, కుటుంబాలపై విద్యా ఖర్చును తగ్గించడం, ప్రతి పిల్లవాడికి సమాన నాణ్యత కల్పించడం వంటి ప్రశ్నల్లో పాలక వర్గ ప్రయోజనాలను సవాలు చేసే స్థాయిలో మౌలిక మార్పు అవసరం.
ప్రభుత్వ పాఠశాల బలహీనపడితే ప్రైవేటు విద్యకు మార్కెట్ విస్తరిస్తుంది. కుటుంబాల ఆదాయంపై విద్యా వ్యయం పెరుగుతుంది.
ఆర్థికంగా బలమైన కుటుంబాలు ప్రత్యామ్నాయం కొనుగోలు చేయగలవు; పేద కుటుంబాల పిల్లలు వెనుకబడతారు. కాబట్టి అసలు వైరుధ్యం కేవలం బీజేపీ, కాంగ్రెస్ మధ్య ఎన్నికల పోటీ కాదు; విద్యను ప్రజా హక్కుగా చూడాలా, మార్కెట్లో కొనుగోలు చేసే సేవగా చూడాలా అన్నదే. ఈ ప్రశ్నను రెండు పార్టీలూ స్పష్టంగా ఎదుర్కోవాలి.
హక్కులకై గళమెత్తుతున్న ‘జెన్ ఆల్ఫా’ తరం..
జెన్ ఆల్ఫా పిల్లలు చేస్తున్న ఆందోళనలకు ఈ నేపథ్యంలో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఉంది. వారు పెద్ద రాజకీయ సిద్ధాంతాలు చదివి రోడ్లపైకి రాలేదు. తమ అనుభవాల నుంచే ప్రశ్నిస్తున్నారు. లక్నోలో సైన్స్ ఉపాధ్యాయుడి కోసం, రాజస్థాన్లో పాఠశాల భవనం కోసం, మధ్యప్రదేశ్లో తమ బడి కొనసాగింపు కోసం, తెలంగాణలో గురువు, తరగతి గది కోసం పిల్లలు గళమెత్తుతున్నారు.
కోసాయి పిల్లలకు బడి తాళాలు వేసినా వారు పుస్తకాలు పట్టుకుని ఆవరణకు వస్తున్నారు. అగ్రహారం పిల్లలు గుడిలో అయినా చదువుకుంటున్నారు. అంటే పిల్లలకు చదువుపై ఆసక్తి లేదనే వాదనకు ఈ దృశ్యాలే సమాధానం. వారికి చదువుకోవాలనే కోరిక ఉంది; అవసరమైన వనరులను అందించడంలోనే వ్యవస్థ విఫలమవుతోంది.
ప్రభుత్వ పాఠశాలల కోసం రోడ్లపైకి వచ్చి తమ హక్కులను నిలదీస్తున్న జెన్ ఆల్ఫా పిల్లలకు అభినందనలు, శుభాకాంక్షలు. వారు అడుగుతున్నది తమ ఒక్కరి కోసం కాదు; ప్రభుత్వ బడులపై ఆధారపడే కోట్లాది పిల్లల విద్యా హక్కు కోసం.
చిన్న వయసులోనే పాఠశాల సమస్యలను ప్రశ్నిస్తూ పాలకులను నిలదీస్తున్న వారి చైతన్యం భవిష్యత్ ప్రజాస్వామ్యానికి ఆశాకిరణం. వారి గొంతును అణచడం కాదు; ఆ గొంతు లేవనెత్తిన ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పాలి. పిల్లలు బడి కోసం రోడ్డెక్కాల్సిన పరిస్థితి ఇక ఉండకూడదు.
విద్యా వ్యవస్థకు సమగ్ర పునర్నిర్మాణమే తక్షణ అవసరం..
కాబట్టి ఇప్పుడు అవసరమైంది తాత్కాలిక మరమ్మతులు కాదు; ప్రభుత్వ విద్యా వ్యవస్థకు సమగ్ర పునర్నిర్మాణం. దేశ జనాభా, విద్యార్థుల సంఖ్య, పెరుగుతున్న విద్యా అవసరాలను దృష్టిలో ఉంచుకుంటే జీడీపీలో ఆరు శాతం కూడా సరిపోదు.
అయితే జాతీయ విద్యా విధానం రెండు వేల ఇరవైలో పాలకులే నిర్దేశించిన ఆ ఆరు శాతం లక్ష్యాన్ని ముందుగా కచ్చితంగా అమలు చేయాలి. ఖాళీ ఉపాధ్యాయ పోస్టులన్నీ భర్తీ చేయాలి. కోసాయి వంటి పాఠశాలల్లో గురువు లేకపోతే వెంటనే ప్రత్యామ్నాయ నియామకం జరగాలి. అగ్రహారం వంటి చోట్ల శిథిల భవనాల స్థానంలో కొత్త తరగతి గదులు నిర్మించాలి.
ప్రతి ప్రభుత్వ పాఠశాలలో భద్రమైన భవనం, తాగునీరు, పరిశుభ్రమైన మరుగుదొడ్లు, విద్యుత్, గ్రంథాలయం, ప్రయోగశాల, క్రీడా సదుపాయాలు ఉండాలి. పాఠశాలలను మూసివేయడం లేదా పిల్లలను దూర ప్రాంతాలకు తరలించడం కాకుండా స్థానిక పాఠశాలలను బలోపేతం చేయాలి.
గ్రామీణ, ఆదివాసీ, గిరిజన ప్రాంతాలకు ప్రత్యేక విద్యా పెట్టుబడి అవసరం. పాఠశాల విద్యను కేవలం పరీక్షలు, మార్కులు, ఉద్యోగాలకు పరిమితం చేయకుండా శాస్త్రీయ దృక్పథం, విమర్శనాత్మక ఆలోచన, ప్రశ్నించే స్వేచ్ఛ, పరిశోధనా సామర్థ్యం, సృజనాత్మకత, సామాజిక చైతన్యాన్ని పెంచే విధంగా తీర్చిదిద్దాలి.
స్థానిక భాషలు, స్థానిక జీవన అనుభవాలు, స్థానిక జ్ఞానాన్ని గౌరవిస్తూ ఆధునిక విజ్ఞానాన్ని అందించే దేశీయ, ప్రగతిశీల, సామాజిక ప్రజాస్వామ్య విద్యావిధానం నిర్మించాలి.
పాలకులు ప్రకటించిన ఆరు శాతం కనీస లక్ష్యం ఆరంభం మాత్రమే; దేశ విద్యా అవసరాలకు అనుగుణంగా దానిని మరింత పెంచడమే తదుపరి బాధ్యత. విద్యను లాభాల మార్కెట్ నుంచి ప్రజా హక్కుగా నిలబెట్టడమే పూలే ప్రారంభించిన విద్యా విముక్తి దిశకు నేటి సమాధానం.
పిల్లల చేతిలో పుస్తకాలుంటేనే నిజమైన వికసిత్ భారత్..
పిల్లలు రోడ్డెక్కడం ప్రజాస్వామ్యానికి ప్రమాదం కాదు; పిల్లలు రోడ్డెక్కాల్సిన పరిస్థితిని సృష్టించే పాలనా విధానమే ప్రమాదం.
ఒకవైపు వందల కోట్ల రూపాయల ప్రాజెక్టులు, కృత్రిమ మేధస్సు, డిజిటల్ విప్లవం, ప్రపంచస్థాయి అభివృద్ధి గురించి మాట్లాడుతూనే మరోవైపు గురువు లేని బడి, గది లేని తరగతి, పశువుల కొట్టంలో చదువు, గుడిలో నడిచే పాఠశాల, వరదలో మునిగిన బడి ఉంటే ఆ వైరుధ్యాన్ని ప్రశ్నించాల్సిందే.
విద్యకు నిధులు ఇవ్వకుండా వికసిత్ భారత్ సాధ్యం కాదు. శాస్త్రీయ ఆలోచనను పెంచకుండా జ్ఞాన సమాజం సాధ్యం కాదు. ప్రభుత్వ విద్యను బలహీనపరచి సామాజిక సమానత్వం సాధ్యం కాదు.
పూలే చూపిన విద్యా విముక్తి మార్గాన్ని, అంబేడ్కర్ ప్రతిపాదించిన సమానత్వ దృక్పథాన్ని, ఆధునిక శాస్త్రీయ విజ్ఞానాన్ని కలిపిన ప్రజా విద్యా వ్యవస్థే దేశానికి అవసరం.
పిల్లల చేతుల్లో ప్లకార్డులు కాకుండా పుస్తకాలు, ప్రయోగ పరికరాలు, జ్ఞాన సాధనాలు ఉండే భారతదేశాన్ని నిర్మించినప్పుడే వికసిత్ భారత్ అనే మాటకు నిజమైన అర్థం వస్తుంది.
About the Author
Discover more from The Wire Telugu
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
