భారత స్వాతంత్య్ర సమర యోధురాలు అరుణా ఆసఫ్ అలీ..

భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ చరిత్రలో పురుషుల సరసన నిలిచి బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యవాదానికి సవాల్ విసిరిన మహిళలలో అరుణా ఆసఫ్ అలీ పేరు చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుంది.

1942 “క్విట్ ఇండియా” ఉద్యమంలో ముంబైలోని గోవాలియా ట్యాంక్ మైదానంలో జాతీయ పతాకాన్ని ఎగురవేసి దేశవ్యాప్తంగా పోరాట జ్వాలను రగిలించిన నాయకురాలిగా ఆమె చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచారు.

స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత కూడా కార్మికులు, రైతులు, మహిళలు, పేదల హక్కుల కోసం పోరాడుతూ సోషలిస్టు, వామపక్ష భావజాలానికి చేరువైన అరుదైన జాతీయ నాయకురాలు ఆమె. అరుణా ఆసఫ్ అలీ జయంతి జులై 16. ఈ సందర్భంగా వారి గురించి తెలుసుకుందాం.

జననం – కుటుంబ నేపథ్యం..

అరుణా ఆసఫ్ అలీ అసలు పేరు అరుణా గంగూలీ. 1909 జూలై 16న అప్పటి పంజాబ్ ప్రావిన్స్‌లోని కల్కా (ప్రస్తుతం హర్యానా)లో జన్మించారు. తండ్రి ఉపేంద్రనాథ్ గంగూలీ విద్యావంతుడు, సామాజిక చైతన్యం కలిగిన వ్యక్తి. తల్లి అంబాలికా దేవి సంస్కారవంతురాలు. బెంగాలీ కుటుంబ సంప్రదాయంలో పెరిగిన అరుణ చిన్ననాటి నుంచే స్వతంత్ర ఆలోచనలు కలిగిన యువతిగా ఎదిగారు.

లాహోర్‌లోని సేక్రెడ్ హార్ట్ కాన్వెంట్, అనంతరం నైనిటాల్‌లోని ఆల్ సెయింట్స్ కాలేజీలో విద్యనభ్యసించారు.

చదువులో ప్రతిభతో పాటు సామాజిక సమస్యల పట్ల ఆసక్తి కనబరిచేవారు. కొంతకాలం కోల్‌కతాలో ఉపాధ్యాయినిగా పనిచేశారు.

అయితే ఉపాధ్యాయ వృత్తి కంటే దేశసేవ తన లక్ష్యమని త్వరలోనే నిర్ణయించుకున్నారు.

ఆసఫ్ అలీతో వివాహం – లౌకిక భారతానికి ప్రతీక..

అలహాబాద్‌లో ప్రముఖ న్యాయవాది, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, కాంగ్రెస్ నాయకుడు ఆసఫ్ అలీతో పరిచయం ఏర్పడింది. ఆ పరిచయం ప్రేమగా మారి 1928లో వివాహం చేసుకున్నారు.

ఈ వివాహం అప్పట్లో దేశవ్యాప్తంగా సంచలనం సృష్టించింది. హిందూ యువతి, ముస్లిం నాయకుడిని వివాహం చేసుకోవడం ఆ కాలంలో సాహసోపేతమైన నిర్ణయం. కుటుంబ సభ్యుల నుంచి, సమాజం నుంచి తీవ్రమైన వ్యతిరేకత వచ్చినప్పటికీ ఇద్దరూ వెనుకడుగు వేయలేదు.

ఈ వివాహం వ్యక్తిగత నిర్ణయం మాత్రమే కాదు. లౌకికవాదం, మత సామరస్యం, జాతీయ ఐక్యతకు ఒక ప్రతీకగా నిలిచింది.

జాతీయోద్యమంలో ప్రవేశం..

మహాత్మా గాంధీ పిలుపుతో దేశమంతా స్వాతంత్ర్యోద్యమం ఉధృతమవుతున్న కాలం అది. అరుణా ఆసఫ్ అలీ కూడా కాంగ్రెస్ కార్యకలాపాల్లో చురుకుగా పాల్గొన్నారు.

1930లో ఉప్పు సత్యాగ్రహం సందర్భంగా జరిగిన ఉద్యమంలో పాల్గొని మొదటిసారి అరెస్టయ్యారు. మహిళలను జైలుకు పంపకూడదనే ప్రభుత్వ విధానాన్ని ఆమె ధిక్కరించారు. జైలులో రాజకీయ ఖైదీలకు జరుగుతున్న వివక్షను గమనించి తీవ్రంగా నిరసించారు.

జైలు జీవితం – పోరాటానికి మరో రూపం..

జైలులో సాధారణ నేరస్తుల మాదిరిగానే రాజకీయ ఖైదీలను కూడా చూడడాన్ని ఆమె తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. రాజకీయ ఖైదీలకు తగిన గౌరవం, పుస్తకాలు చదివే అవకాశం, మెరుగైన ఆహారం, వైద్యసదుపాయాలు కల్పించాలని డిమాండ్ చేశారు.

ఈ డిమాండ్ల కోసం ఆమె నిరాహార దీక్ష చేపట్టారు. దీని ఫలితంగా జైళ్లలో రాజకీయ ఖైదీల పట్ల ప్రభుత్వ వైఖరిలో కొంత మార్పు వచ్చింది. ఈ సంఘటన ఆమెను దేశవ్యాప్తంగా ధైర్యవంతురాలిగా నిలబెట్టింది.

స్వాతంత్య్రోద్యమంలో ఆమె ప్రత్యేకత..

అరుణా ఆసఫ్ అలీని ఇతర నాయకుల నుంచి వేరు చేసిన అంశం ఆమె ధైర్యం. నాయకులు అరెస్టయినా ఉద్యమం ఆగకూడదని ఆమె నమ్మకం.

ఆమె అభిప్రాయం ప్రకారం “నాయకులను జైలుకు పంపడం ద్వారా ఉద్యమాన్ని అణచివేయలేరు. ఉద్యమం ప్రజల చేతుల్లోకి వెళ్లినప్పుడు అది మరింత బలపడుతుంది.” ఈ ఆలోచన 1942లో నిజమైంది.

1942 – భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో కీలక మలుపు..

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం జరుగుతోంది. భారత ప్రజల అనుమతి లేకుండానే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం భారతదేశాన్ని యుద్ధంలోకి లాగింది. దేశవ్యాప్తంగా అసంతృప్తి పెరిగింది.

1942 ఆగస్టు 8న బొంబాయిలో జరిగిన అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కమిటీ సమావేశంలో మహాత్మా గాంధీ “డూ ఆర్ డై”(చేయడం లేక చావడం) అనే చారిత్రక పిలుపునిచ్చారు. అదే సమావేశంలో “క్విట్ ఇండియా” తీర్మానం ఆమోదించబడింది.

ఆగస్టు 9 తెల్లవారుజామున గాంధీజీ, జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, సర్దార్ పటేల్, మౌలానా ఆజాద్, ఆచార్య కృపలానీ లాంటి జాతీయ నాయకులందరినీ బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం అరెస్టు చేసింది.

బ్రిటిష్ పాలకులు నాయకత్వం లేక ఉద్యమం చల్లారిపోతుందని భావించారు. కానీ చరిత్ర మరో మలుపు తిరిగింది. ఆ క్లిష్ట సమయంలో అరుణా ఆసఫ్ అలీ ముందుకు వచ్చారు.

గోవాలియా ట్యాంక్ మైదానంలో చరిత్ర సృష్టించిన వీరనారి..

1942 ఆగస్టు 9 ఉదయం దేశంలోని ప్రధాన జాతీయ నాయకులందరూ బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంచే అరెస్టయ్యారు. కాంగ్రెస్‌ను నాయకత్వ రహితంగా చేసి “క్విట్ ఇండియా” ఉద్యమాన్ని ప్రారంభంలోనే అణచివేయాలన్నది బ్రిటిష్ పాలకుల వ్యూహం.

అయితే అదే రోజు బొంబాయిలోని గోవాలియా ట్యాంక్ మైదానం(ప్రస్తుతం ఆగస్టు క్రాంతి మైదాన్) వద్ద వేలాది మంది ప్రజలు, విద్యార్థులు, కార్మికులు, మహిళలు సమావేశమయ్యారు. పోలీసులు సమావేశాన్ని నిషేధించినప్పటికీ ప్రజలు వెనక్కి తగ్గలేదు.

ఈ సమయంలో వేదికపైకి వచ్చిన అరుణా ఆసఫ్ అలీ, అపార ధైర్యంతో భారత జాతీయ పతాకాన్ని ఎగురవేశారు.

భారత స్వాతంత్య్రోద్యమ చరిత్రలో ఒక మలుపు..

జాతీయ పతాకం ఎగురవేసిన వెంటనే ఆమె ప్రజలను ఉద్దేశించి స్వాతంత్ర్య పోరాటాన్ని కొనసాగించాలని పిలుపునిచ్చారు. నాయకులను జైలులో పెట్టినా, దేశ ప్రజల సంకల్పాన్ని బంధించలేరని ఆమె ప్రకటించారు. ఆమె ప్రసంగం దేశవ్యాప్తంగా యువత, విద్యార్థులు, కార్మికులు, రైతుల్లో కొత్త ఉత్సాహాన్ని నింపింది.

బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ ప్రతీకారం..

ఈ సంఘటనతో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం దిగ్భ్రాంతికి గురైంది. అరుణా ఆసఫ్ అలీని వెంటనే అరెస్టు చేయాలని ఆదేశాలు జారీ చేసింది. ఆమెను పట్టించిన వారికి భారీ నగదు బహుమతి ప్రకటించింది.

ఆమె నివాసాన్ని సోదా చేసి ఆస్తులను స్వాధీనం చేసుకుంది. బ్యాంకు ఖాతాలను స్తంభింపజేసింది. అయినప్పటికీ ఆమె లొంగిపోలేదు.

భూగర్భ జీవితం..

అరుణా ఆసఫ్ అలీ దాదాపు నాలుగు సంవత్సరాల పాటు రహస్య జీవితాన్ని గడిపారు. పేర్లు మార్చుకుంటూ, ఒక నగరం నుంచి మరో నగరానికి మారుతూ, పోలీసుల కళ్లుగప్పి స్వాతంత్ర్య ఉద్యమాన్ని నడిపించారు.

ఈ కాలంలో ఆమె రహస్య సమావేశాలను నిర్వహించింది. విప్లవకారులకు సమాచారాన్ని చేరవేసింది. రహస్య కరపత్రాలను ప్రచురించింది.

భూగర్భ నాయకత్వాన్ని సమన్వయం చేసింది. విద్యార్థి, కార్మిక, యువజన సంఘాలను ఉద్యమంలో భాగస్వామ్యం చేసింది.

ఈ కారణంగా ఆమెను బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం “అత్యంత ప్రమాదకర రాజకీయ కార్యకర్త”గా పరిగణించింది.

గాంధీజీతో అభిప్రాయ భేదాలు – పరస్పర గౌరవం..

భూగర్భ జీవితం కొనసాగిస్తున్న సమయంలో గాంధీజీ జైలు నుంచి విడుదలయ్యాక ఆమెకు లొంగిపోవాలని సూచించిన సందర్భాలు ఉన్నాయి. గాంధీజీ దృష్టిలో అహింసా మార్గంలో బహిరంగ రాజకీయ పోరాటం ముఖ్యమైనది.

అయితే అరుణా ఆసఫ్ అలీ మాత్రం ఉద్యమం కొనసాగాలంటే భూగర్భ కార్యాచరణ కూడా అవసరమని భావించారు. అభిప్రాయ భేదాలు ఉన్నప్పటికీ, గాంధీజీ ఆమె ధైర్యాన్ని, త్యాగాన్ని ప్రశంసించారు. ఆమె కూడా గాంధీజీని భారత జాతీయోద్యమానికి నైతిక నాయకుడిగా గౌరవించారు.

కాంగ్రెస్ సోషలిస్టు నాయకులతో అనుబంధం..

ఈ కాలంలో అరుణా ఆసఫ్ అలీకి కాంగ్రెస్ సోషలిస్టు పార్టీ నాయకులతో సన్నిహిత సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి. ముఖ్యంగా జయప్రకాశ్ నారాయణ్, డాక్టర్ రామ్ మనోహర్ లోహియా, అచ్యుత్ పట్వర్ధన్, యూసుఫ్ మెహర్ అలీ లాంటి వారు భూగర్భ ఉద్యమాన్ని కొనసాగించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు.

సామాజిక న్యాయం, ఆర్థిక సమానత్వం, కార్మికుల హక్కులు, రైతుల సమస్యలపై జరిగిన చర్చలు అరుణా ఆసఫ్ అలీ రాజకీయ ఆలోచనలను మరింత ప్రభావితం చేశాయి.

కార్మిక ఉద్యమాలపై అవగాహన..

భూగర్భ ఉద్యమ కాలంలోనే ఆమె పరిశ్రమల్లో పనిచేసే కార్మికుల దయనీయ పరిస్థితులను దగ్గరగా గమనించారు.

బ్రిటిష్ పాలనలో కార్మికులు ఎదుర్కొంటున్న తక్కువ వేతనాలు, ఎక్కువ పని గంటలు, యూనియన్ హక్కుల లేమి, మహిళా కార్మికుల దోపిడీ లాంటి సమస్యలు ఆమెను తీవ్రంగా కలచివేశాయి. ఈ అనుభవాలే స్వాతంత్ర్యం తర్వాత ఆమెను కార్మిక ఉద్యమాలకు చేరువ చేశాయి.

మహిళల పాత్రపై ఆమె అభిప్రాయం..

అరుణా ఆసఫ్ అలీ అభిప్రాయం ప్రకారం “దేశ స్వాతంత్ర్యం పురుషులకే సంబంధించినది కాదు. మహిళలు పోరాటంలో ముందుండాలి. స్వాతంత్ర్యం కోసం వారు చేసే త్యాగం దేశ భవిష్యత్తును నిర్ణయిస్తుంది.” ఆమె పిలుపుతో అనేక మంది యువతులు ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు.

స్వాతంత్య్రోద్యమం నుంచి సామాజిక విప్లవం వైపు..

1942 ఉద్యమం తర్వాత అరుణా ఆసఫ్ అలీ ఆలోచనల్లో ఒక ముఖ్యమైన మార్పు వచ్చింది. బ్రిటిష్ పాలనను గెంటివేయడం మాత్రమే సరిపోదని ఆమె గ్రహించారు.

స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత కూడా పేదరికం, భూస్వామ్య దోపిడీ, కార్మికుల దుస్థితి, కుల, లింగ అసమానతలు, తొలగించకపోతే స్వాతంత్ర్యం అసంపూర్ణంగానే మిగిలిపోతుందని ఆమె విశ్వసించారు.

ఈ భావజాలమే ఆమెను క్రమంగా సోషలిస్టు, అనంతరం వామపక్ష ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమాలకు చేరువ చేసింది.

1946 – బహిరంగ రాజకీయ జీవితంలోకి..

1946లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆమెపై జారీ చేసిన అరెస్టు వారెంట్లను ఉపసంహరించుకుంది. దాంతో అరుణా ఆసఫ్ అలీ భూగర్భ జీవితం నుంచి బయటకు వచ్చారు.

దేశవ్యాప్తంగా ఆమెకు అపూర్వ స్వాగతం లభించింది. యువత, మహిళలు, కార్మిక సంఘాలు ఆమెను స్వాతంత్ర్య సమర వీరనారిగా ఘనంగా సన్మానించాయి.

అయితే ఆమెకు స్వాతంత్ర్యం అంతిమ లక్ష్యం కాదు. “సామాజిక సమానత్వం కోసం కొత్త పోరాటం ఇప్పుడే ప్రారంభమైంది” అని ఆమె ప్రకటించారు.

స్వాతంత్ర్యం అనంతరం – కొత్త పోరాటానికి శ్రీకారం..

1947 ఆగస్టు 15న భారత్ రాజకీయ స్వాతంత్య్రాన్ని సాధించింది. అయితే అరుణా ఆసఫ్ అలీ దృష్టిలో అది అంతిమ గమ్యం కాదు. ఒక కొత్త సామాజిక పోరాటానికి నాంది మాత్రమే.

ఆమె అభిప్రాయం ప్రకారం విదేశీ పాలన ముగిసినా, పేదరికం, నిరుద్యోగం, భూస్వామ్య ఆధిపత్యం, కార్మిక దోపిడీ, మహిళలపై వివక్ష, సామాజిక అసమానతలు కొనసాగితే స్వాతంత్ర్యం అసంపూర్ణంగానే మిగిలిపోతుంది. అందువల్ల ఆమె తన రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రజల ఆర్థిక, సామాజిక విముక్తి కోసం అంకితం చేశారు.

కాంగ్రెస్‌తో విభేదాలు – సోషలిస్టు భావజాలం వైపు..

స్వాతంత్ర్యం తరువాత కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వ ఆర్థిక, సామాజిక విధానాలపై అరుణా ఆసఫ్ అలీ విమర్శనాత్మక దృక్పథం అవలంబించారు.

రాజకీయ స్వేచ్ఛతో పాటు భూసంస్కరణలు, కార్మిక హక్కులు, సామాజిక సమానత్వం లాంటి అంశాలకు మరింత ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని ఆమె అభిప్రాయపడ్డారు.

ఈ కారణంగా ఆమె క్రమంగా కాంగ్రెస్ సోషలిస్టు వర్గాలకు, అనంతరం వామపక్ష ప్రజాస్వామ్య ఆలోచనలకు చేరువయ్యారు. ఆమెకు ప్రజాస్వామ్య సోషలిజం, లౌకికవాదం, సామాజిక న్యాయం పరస్పర పూరకమైన విలువలు.

భారత కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంతో అనుబంధం..

అరుణా ఆసఫ్ అలీ జీవితంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన అంశాల్లో ఒకటి ఆమెకు భారత కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంతో ఏర్పడిన సాన్నిహిత్యం. ఆమె భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ (సీపీఐ) నాయకులతో సుదీర్ఘ సంబంధాలు కొనసాగించారు.

కమ్యూనిస్టు నాయకులు నిర్వహించిన శాంతి, కార్మిక, రైతు, ప్రజాస్వామ్య హక్కుల ఉద్యమాలకు ఆమె సంఘీభావం ప్రకటించారు. అధికారిక రాజకీయ సభ్యత్వం కంటే ప్రజా ఉద్యమాల ఐక్యతకు ఆమె ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు.

ఆమె భావనలో, స్వాతంత్ర్య పోరాటం ముగిసిన తర్వాత సామాజిక న్యాయం కోసం ప్రజా ఉద్యమాలు కొనసాగాలి.

ఈ కారణంగా కమ్యూనిస్టులు, సోషలిస్టులు, గాంధేయవాదులు లాంటి విభిన్న ప్రజాస్వామ్య శక్తుల మధ్య ఐక్యతను ఆమె ప్రోత్సహించారు.

కార్మిక ఉద్యమాలకు అండ..

అరుణా ఆసఫ్ అలీ జీవితాంతం కార్మిక వర్గానికి అండగా నిలిచారు. పరిశ్రమల్లో పనిచేసే కార్మికులకు న్యాయమైన వేతనాలు, పని గంటల నియంత్రణ, సంఘాలు ఏర్పాటు చేసుకునే హక్కు, మహిళా కార్మికులకు సమాన అవకాశాలు ఉండాలని ఆమె బలంగా వాదించారు.

ఆమె అనేక కార్మిక సంఘాల సమావేశాల్లో ప్రసంగించారు. ట్రేడ్ యూనియన్లు కేవలం వేతనాల కోసం మాత్రమే కాకుండా ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణకు కూడా పోరాడాలని ఆమె పిలుపునిచ్చారు.

రైతు, మహిళా ఉద్యమాలకు మద్దతు..

రైతులకు భూమిపై హక్కులు, అప్పుల భారం తగ్గింపు, వ్యవసాయ సంస్కరణలు అవసరమని ఆమె అభిప్రాయపడ్డారు.

మహిళల విషయంలో ఆమె ఆలోచనలు చాలా ప్రగతిశీలమైనవి. విద్య, ఉపాధి, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం, ఆస్తి హక్కు లాంటి రంగాల్లో మహిళలకు సమాన అవకాశాలు కల్పించాల్సిందేనని ఆమె నిరంతరం వాదించారు.

ఢిల్లీ తొలి మహిళా మేయర్..

1958లో అరుణా ఆసఫ్ అలీ ఢిల్లీ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ తొలి మహిళా మేయర్‌గా ఎన్నికయ్యారు.

ఆమె పదవీకాలంలో పారిశుద్ధ్య కార్యక్రమాలకు ప్రాధాన్యత, పేదవారి కాలనీల అభివృద్ధి, తాగునీటి సౌకర్యాలు, ప్రజారోగ్య కార్యక్రమాలు, మున్సిపల్ పరిపాలనలో పారదర్శకత లాంటి అంశాలపై దృష్టి సారించారు.

పేట్రియాట్, లింక్ పత్రికలు..

ప్రజాస్వామ్య భావజాలం, లౌకికవాదం, సామాజిక న్యాయం లాంటి అంశాలను ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లేందుకు పేట్రియాట్ దినపత్రిక, లింక్ వారపత్రిక స్థాపనలో ఆమె కీలక పాత్ర పోషించారు.

ఈ పత్రికలు వామపక్ష ప్రజాస్వామ్య ఆలోచనలకు, కార్మిక-రైతు సమస్యలకు, అంతర్జాతీయ శాంతి ఉద్యమానికి ప్రముఖ వేదికలుగా నిలిచాయి.

అంతర్జాతీయ శాంతి ఉద్యమం..

అరుణా ఆసఫ్ అలీ భారతదేశానికే పరిమితం కాలేదు. ప్రపంచ శాంతి ఉద్యమంలో కూడా చురుకైన పాత్ర పోషించారు.

యుద్ధాలు, అణ్వాయుధాల పోటీ, వలసవాదం, జాతి వివక్షకు వ్యతిరేకంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా సాగిన ఉద్యమాలకు ఆమె మద్దతు తెలిపారు.

ఈ కృషికి గుర్తింపుగా ఆమెకు 1964లో అంతర్జాతీయ లెనిన్ శాంతి బహుమతి లభించింది. 1991లో జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ అంతర్జాతీయ అవగాహన పురస్కారం, 1992లో పద్మ విభూషణ్, 1997లో భారతరత్న (మరణానంతరం) పురస్కారాలు అందుకున్నారు.

ఈ పురస్కారాలు ఆమె వ్యక్తిగత కీర్తికే కాకుండా, ప్రజాస్వామ్య, శాంతి, సామాజిక న్యాయ ఉద్యమాలకు దేశం తెలిపిన గౌరవానికి ప్రతీక.

మరణం.. చారిత్రక విశ్లేషణ..

1996 జూలై 29న న్యూఢిల్లీలో అరుణా ఆసఫ్ అలీ కన్నుమూశారు. కానీ ఆమె ఆశయాలు నేటికీ భారత ప్రజాస్వామ్య, కార్మిక, మహిళా ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలుస్తూనే ఉన్నాయి.

చరిత్రకారుల దృష్టిలో అరుణా ఆసఫ్ అలీని మూడు కోణాల్లో అర్థం చేసుకోవాలి. మొదటిది, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యవాదానికి ఎదురొడ్డి నిలిచిన అసాధారణ స్వాతంత్ర్య సమర యోధురాలు. రెండవది, లౌకికవాదం, జాతీయ ఐక్యతకు ప్రతీకగా నిలిచిన నాయకురాలు. మూడవది, స్వాతంత్ర్యం అనంతరం సామాజిక న్యాయం, కార్మిక హక్కులు, మహిళా సమానత్వం, ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ కోసం వామపక్ష, సోషలిస్టు ఉద్యమాలతో కలిసి పనిచేసిన ప్రజా మేధావి.

ఆమె జీవితం మనకు చెప్పే ప్రధాన సందేశం ఏమిటంటే “రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం సాధించడం ఒక దశ మాత్రమే. సామాజిక, ఆర్థిక సమానత్వం సాధించినప్పుడే స్వాతంత్ర్యం సంపూర్ణమవుతుంది.”

అరుణా ఆసఫ్ అలీ పేరు భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ చరిత్రలో శాశ్వతంగా నిలిచిపోతుంది. 1942లో గోవాలియా ట్యాంక్ మైదానంలో ఆమె ఎగురవేసిన త్రివర్ణ పతాకం ఒక ధైర్య సాహసానికి ప్రతీక. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత ఆమె నడిచిన మార్గం ప్రజాస్వామ్య విలువలు, లౌకికవాదం, సామాజిక న్యాయం, కార్మిక-రైతు హక్కుల కోసం నిరంతర పోరాటానికి నిదర్శనం.

అందుకే అరుణా ఆసఫ్ అలీని కేవలం “క్విట్ ఇండియా ఉద్యమ వీరనారి”గా మాత్రమే కాకుండా, “స్వాతంత్ర్యం నుంచి సామాజిక న్యాయం వరకు తన జీవితాన్ని అంకితం చేసిన భారత ప్రజాస్వామ్య, వామపక్ష ఉద్యమాల మహా నాయిక”గా చరిత్ర శాశ్వతంగా గుర్తుంచుకుంటుంది. న్యూఢిల్లీ రైల్వే స్టేషన్‌కు దగ్గరలోని ఒక ప్రాంతానికి ‘అరుణా ఆసఫ్ అలీ రోడ్’ అని పేరు పెట్టారు.

About the Author

Telugu staff

Administrator

View All Posts