భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ చరిత్రలో దేశానికి రాజకీయ స్వేచ్ఛను సాధించడమే కాకుండా, సమాజంలో అణగారిన వర్గాలకు గౌరవప్రదమైన జీవితం కల్పించడానికి కృషి చేసిన మహనీయులలో వేముల కూర్మయ్య పేరు చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుంది.
ఆయన స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, గాంధేయవాది, సంఘసంస్కర్త, కాంగ్రెస్ నాయకుడు, దళిత హక్కుల పరిరక్షకుడు, ప్రజాప్రతినిధి.
స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత కూడా సామాజిక సమానత్వం కోసం ఆయన జీవితాంతం శ్రమించారు.
జననం – కుటుంబ నేపథ్యం..
వేముల కూర్మయ్య 1903లో అప్పటి మద్రాసు రాష్ట్రంలోని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్) కృష్ణా జిల్లా గుడివాడ తాలూకా మల్లవరంలో ఒక సాధారణ దళిత కుటుంబంలో జూలై 15న జన్మించారు.
చిన్నప్పటి నుంచే కులవివక్ష, అంటరానితనం, పేదరికం లాంటి సామాజిక సమస్యలను ప్రత్యక్షంగా అనుభవించారు. ఆ అనుభవాలే తరువాత ఆయనను ప్రజా ఉద్యమాల వైపు నడిపించాయి.
జాతీయోద్యమంలో ప్రవేశం..
1921లో మహాత్మా గాంధీ ఇచ్చిన సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం పిలుపు దేశవ్యాప్తంగా యువతలో జాతీయ చైతన్యాన్ని రగిలించింది.
ఆ ప్రభావంతో వేముల కూర్మయ్య సాధారణ విద్యను విడిచి విజయవాడ గాంధీ జాతీయ పాఠశాలలో చేరారు. అప్పటి నుంచే ఆయన జీవిత లక్ష్యం దేశ సేవగా మారింది.
సబర్మతి ఆశ్రమంలో శిక్షణ..
1925–1927 మధ్యకాలంలో గుజరాత్లోని సబర్మతి ఆశ్రమంలో నివసించి గాంధీజీ ఆశయాలను ప్రత్యక్షంగా అభ్యసించారు.
ఖాదీ నేయడం, స్వావలంబన, గ్రామ సేవ, పరిశుభ్రత, సామాజిక సమానత్వం లాంటి విలువలను జీవితాంతం ఆచరించారు. ఆయన వ్యక్తిత్వంపై గాంధీజీ ప్రభావం ఎంతో తీవ్రంగా పడింది.
స్వాతంత్ర్య సమరంలో పాత్ర..
వేముల కూర్మయ్య కేవలం రాజకీయ నాయకుడు కాదు, ఉద్యమకారుడు. 1930 శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. ఉప్పు సత్యాగ్రహానికి మద్దతుగా ఉద్యమాలు నిర్వహించారు.
1940 వ్యక్తిగత సత్యాగ్రహంలో పాల్గొన్నారు. బ్రిటీష్ ప్రభుత్వ వ్యతిరేక కార్యకలాపాల కారణంగా పలుమార్లు జైలు శిక్ష అనుభవించారు.
ఆయన దృష్టిలో స్వాతంత్ర్యం అంటే కేవలం విదేశీ పాలకులను తరిమికొట్టడం కాదు, సమాజంలో ప్రతి మనిషికి సమాన గౌరవం కల్పించడం కూడా.
హరిజన సేవక్ సంఘంలో విశిష్ట సేవలు..
1932లో విజయవాడలో స్థాపించబడిన ఆంధ్ర ప్రావిన్షియల్ హరిజన సేవక్ సంఘ్కు వేముల కూర్మయ్య సంయుక్త కార్యదర్శిగా నియమితులయ్యారు.
ఈ సంఘం ద్వారా గ్రామాలకు వెళ్లి అంటరానితనం నిర్మూలన, హరిజన పిల్లలకు విద్య, దేవాలయ ప్రవేశ ఉద్యమాలు, పరిశుభ్రత, సామాజిక సమానత్వ ప్రచారం లాంటి కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. ఆయన ఆంధ్రప్రదేశ్లో గాంధేయ హరిజనోద్యమానికి ప్రముఖ నాయకుడిగా ఎదిగారు.
ఆది ఆంధ్ర ఉద్యమంలో పాత్ర..
ఆ కాలంలో దళిత సమాజంలో ఆత్మగౌరవాన్ని పెంపొందించడానికి జరిగిన ఆది ఆంధ్ర ఉద్యమానికి కూడా ఆయన బలమైన మద్దతు ఇచ్చారు.
దళితులు విద్యావంతులు కావాలని, ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లోకి రావాలని, రాజకీయాల్లో భాగస్వాములు కావాలని నిరంతరం ప్రచారం చేశారు.
శాసనసభ్యునిగా..మంత్రిగా సేవలు..
1937లో మద్రాసు శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు. తిరిగి 1946లో కూడా ప్రజల విశ్వాసాన్ని పొందారు.
స్వాతంత్ర్యం అనంతరం గుడివాడ, తిరువూరు నియోజకవర్గాల నుంచి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎన్నికై ప్రజాసేవ కొనసాగించారు.
ఆయన ప్రజాప్రతినిధిగా నిజాయితీ, నిరాడంబరతకు ఆదర్శంగా నిలిచారు.
స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత మద్రాసు రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో గ్రామీణాభివృద్ధి, హరిజన సంక్షేమ శాఖల్లో మంత్రిగా సేవలందించారు.
గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పాఠశాలలు, రహదారులు, తాగునీరు, దళిత సంక్షేమ పథకాలకు ఆయన ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు.
వ్యక్తిత్వ విశేషాలు, దళిత సమాజానికి చేసిన సేవ..
వేముల కూర్మయ్య జీవితమంతా గాంధేయ సిద్ధాంతాల ఆచరణే. ఖాదీ దుస్తులు మాత్రమే ధరించేవారు. అధికారంలో ఉన్నప్పటికీ ఆడంబరాలకు దూరంగా ఉండేవారు. ప్రజల మధ్యే జీవించేవారు. నిజాయితీ, క్రమశిక్షణ, సేవాభావం ఆయనకు ఆభరణాలు. ఆయనకు పదవి కంటే ప్రజాసేవ గొప్పది.
వేముల కూర్మయ్య చేసిన సేవలు అనేకం. దళితుల విద్యకు ప్రాధాన్యం, సామాజిక వివక్షకు వ్యతిరేక ఉద్యమాలు, హరిజన విద్యార్థులకు ప్రోత్సాహం, దేవాలయ ప్రవేశ హక్కు కోసం పోరాటం, గ్రామాల్లో సామాజిక సమానత్వ ప్రచారం, ప్రజాస్వామ్యంలో దళితుల రాజకీయ భాగస్వామ్యానికి కృషి చేశారు.
మరణం – వారసత్వం..
1970లో వేముల కూర్మయ్య మరణించారు. అయితే ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న విశ్వసనీయ చారిత్రక ఆధారాలలో మరణించిన కచ్చితమైన తేదీ, ప్రదేశం నమోదు కాలేదు. పరిశోధకులు, గ్రంథాలు సాధారణంగా “1970లో మరణించారు” అనే సమాచారాన్నే పేర్కొంటున్నాయి.
వేముల కూర్మయ్య ఒక నాయకుడిగా మాత్రమే కాదు, ఒక విలువగా నిలిచిపోయారు. స్వాతంత్ర్యం, సామాజిక న్యాయం, సమానత్వం, మానవ గౌరవం అనే నాలుగు సూత్రాలను జీవితాంతం ఆచరించిన మహనీయుడు. దళితుల అభ్యున్నతికి ఆయన చేసిన సేవలు నేటికీ ఆదర్శప్రాయంగా నిలుస్తున్నాయి.
స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో అనేక మంది నాయకులు రాజకీయ స్వేచ్ఛ కోసం పోరాడారు. కానీ వేముల కూర్మయ్య లాంటి నాయకులు సామాజిక స్వేచ్ఛ కోసం కూడా పోరాడారు. అందుకే ఆయనను కేవలం స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిగా కాకుండా “సామాజిక విముక్తి యోధుడు”గా కూడా గుర్తించాలి.
ఆయన జీవితం మనకు చెప్పే సందేశం ఒక్కటే, “దేశ స్వాతంత్ర్యం సంపూర్ణం కావాలంటే సమాజంలోని చివరి మనిషికి కూడా గౌరవం, సమానత్వం, అవకాశాలు అందాలి.”
About the Author
Discover more from The Wire Telugu
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
