ప్రజాస్వామ్య బద్ధత అనేది ఓటింగ్ ప్రక్రియపై ప్రజలకు ఉండే విశ్వాసంపైనే పూర్తిగా ఆధారపడి ఉంటుంది.
పౌరులు తమ ఓటు వేసినప్పుడు, వారి అభిమతాన్ని లెక్కించే వ్యవస్థ నైతిక తటస్థతను వారు విశ్వసిస్తారు.
ఒక ఎన్నుకోబడిన ప్రభుత్వ నైతిక అధికారం అనేది ఎన్నికలు న్యాయంగా, నిష్పాక్షికంగా నిర్వహించబడుతున్నాయనే భావనపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. కానీ నేడు, ఆ అత్యంత కీలకమైన ప్రజా విశ్వాసం తీవ్రమైన ప్రమాదాన్ని ఎదుర్కొంటోంది.
ముఖ్య ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేష్ కుమార్‌ను చుట్టుముట్టిన వివాదం ఇప్పుడు వ్యవస్థాగత సంక్షోభంగా మారింది.
ఎన్నికల సంఘం అంతర్గత రికార్డుల ప్రకారం ఓటర్ల జాబితాల నిర్వహణ, పరిపాలనా కేంద్రీకరణ విషయాలపై తోటి ఎన్నికల కమిషనర్లు కనీసం 14 సార్లు తమ అభ్యంతరాలను నమోదు చేశారు.
కమిషన్ లోపల ఉన్న విభేదాలు బహిర్గతం కావడంతో, భారత ఎన్నికల సంఘం నాయకత్వంపై విస్తృత ఆందోళన వ్యక్తమవుతోంది.
రాజ్యాంగ రక్షణ – ప్రభుత్వ వాదన
రాజ్యాంగబద్ధమైన ప్రాతిపదికన ప్రభుత్వం ముఖ్య ఎన్నికల కమిషనర్‌ను సమర్థించుకుంటోంది.
భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 324(5) ప్రకారం, పదవిలో ఉన్న ముఖ్య ఎన్నికల కమిషనర్‌ను సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని తొలగించే పార్లమెంటరీ ఇంపీచ్‌మెంట్ విధానం ద్వారా మాత్రమే తొలగించగలరు. పత్రికా కథనాలు లేదా వీధి పోరాటాల కారణంగా రాజ్యాంగబద్ధమైన నిష్పాక్షిక అధికారిని తొలగించేలా ఒత్తిడి చేయడం తప్పుడు ఆనవాయితీకి దారితీస్తుందని ఆయన మద్దతుదారులు వాదిస్తున్నారు.
కమిషనర్ల మధ్య జరిగే తీవ్రమైన చర్చలు సమష్టి నిర్ణయానికి సంకేతమని వారు స్పష్టం చేస్తున్నారు.
అయితే రాజకీయ ఒత్తిళ్లకు తలొగ్గడం వల్ల కీలకమైన నిష్పాక్షిక అధికారులు రాజకీయం అయిపోతారని వారు హెచ్చరిస్తున్నారు.
పదవీకాల భద్రత అనేది స్వతంత్రతను కాపాడటానికే ఉంది, కానీ దానినే ఒక రక్షణ కవచంగా వాడుకుంటూ ప్రజల నమ్మకానికి విఘాతం కలిగిస్తే దాన్ని అంగీకరించలేము.
నిష్పాక్షిక అధికారి ఇష్టారాజ్యంగా వ్యవహరిస్తున్నారని ప్రజలు భావించినప్పుడు ఎన్నికల వ్యవస్థ సమర్థవంతంగా పనిచేయలేదు.
ఓటర్ల తొలగింపు – ఎస్ఐఆర్ అమలు తీరు
ఈ సంక్షోభానికి మూలకారణం స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్(ఎస్ఐఆర్) అమలు శైలి. జ్ఞానేష్ కుమార్ నాయకత్వంలో, ఈ ఓటర్ల జాబితా సవరణ ప్రక్రియను తీవ్రమైన ఆతురుతతో, వేగంగా పలు రాష్ట్రాల్లో నిర్వహించారు. లక్షలాది నమోదులను తనిఖీ చేయడానికి ఫీల్డ్ ఎన్యూమరేటర్లు, బూత్ స్థాయి అధికారులకు అసాధ్యమైన గడువులను విధించారు.
ఒక్క ఢిల్లీలోనే, ముసాయిదా సవరణలో 47 లక్షలకు పైగా పేర్లను జాబితా నుండి తొలగించారు, మరి కొన్ని లక్షల పేర్లను అనుమానాస్పద జాబితాలో పెట్టారు.
దేశవ్యాప్తంగా చూస్తే, కొన్ని వారాల వ్యవధిలోనే పదుల సంఖ్యలో ఉన్న కోట్లాది మంది నమోదిత ఓటర్లు జాబితాల నుంచి మాయమయ్యారు.
క్షేత్రస్థాయిలో విడ్డూరమైన వాస్తవాలు
ఈ ఎస్ఐఆర్ క్షేత్రస్థాయి వాస్తవికత అత్యంత విడ్డూరమైన ఫలితాలను ఇచ్చింది. ఓటింగ్ బూత్‌లలో నమోదైన ఓటర్ల సంఖ్య సున్నాకి పడిపోయినట్లు అధికారిక ముసాయిదా జాబితాలు వెల్లడించాయి.
ఢిల్లీలోని బేలా ఎస్టేట్ వంటి కొన్ని నిర్దిష్ట ప్రాంతాలలో, గత పార్లమెంట్, అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో ఓటు వేసిన వందలాది మంది నివాసితులు తమ పేర్లు జాబితా నుంచి మాయమవ్వడం చూసి నివ్వెరపోయారు, అక్కడ మొత్తం బూత్ రోల్‌లో కేవలం ఒకే ఒక్క నమోదిత ఓటరు మిగిలారు.
ఓటర్ల తొలగింపును సమర్థించుకోవడానికి అధికారులు సాధారణంగా మరణించిన వారి పేర్ల తొలగింపు, డూప్లికేట్ ఎంట్రీలు, అక్రమ విదేశీ వలసదారుల పేర్లను సాకుగా చూపిస్తున్నారు. కానీ భౌతిక తనిఖీలలో ఆ సాకులు నిలవడం లేదు.
దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న పట్టణ ప్రాంతాల్లో, గ్రామీణ నివాసాల్లో అనేక తరాలుగా ఉంటున్న భారతీయ కుటుంబాలు తమ ఓటు హక్కు రాత్రికి రాత్రే మాయమవ్వడాన్ని గమనించాయి.
పూర్వపు సివిల్ సర్వెంట్లు, అలంకృత మిలిటరీ సైనికులు, ప్రసిద్ధ మేధావులు, వ్యాపారవేత్తలు, గౌరవనీయమైన పౌరసమాజ నిర్వాహకులు వంటి ప్రముఖులు తమ ఓటరు స్థితిని తనిఖీ చేసుకోగా, తమ పేర్లు తొలగించబడినట్లు గుర్తించారు.
ఈ పౌరుల వద్ద తగిన జనన ధృవీకరణ పత్రాలు, దశాబ్దాల నాటి ఆస్తి పత్రాలు, నిరంతర ఓటింగ్ చరిత్ర ఉన్నాయి. వీరి ఓటు హక్కు అకస్మాత్తుగా రద్దు కావడం అనేది భారీ స్థాయి పరిపాలనా నిర్లక్ష్యానికి అద్దం పడుతోంది.
నిరూపణ భారం ఓటర్లపైనే
సాధారణ ప్రామాణిక చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియను పక్కనబెట్టి కమిషన్ ఈ వైఫల్యాన్ని మరింత తీవ్రతరం చేసింది.
సాధారణ మార్గదర్శకాల ప్రకారం ఒక నిర్దిష్ట ఓటరు అనర్హుడని ఆధారాలతో నిరూపించాల్సిన బాధ్యత అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసే వ్యక్తిపై ఉంటుంది. కానీ ఎస్ఐఆర్ ఆ రక్షణను తలకిందులు చేసింది. కమిషన్ ఆ నిరూపణ బాధ్యతను పూర్తిగా ఓటర్లపైకి నెట్టివేసింది. తమకు దశాబ్దాలుగా ఉన్న హక్కులను తిరిగి పొందేందుకు పౌరులు మళ్లీ కొత్తగా ఫారమ్ 6 దరఖాస్తులను సమర్పించి, విస్తృతమైన ధృవీకరణ పత్రాలను అందించాల్సి వచ్చింది.
వేలాది ప్రాంతాలలో ఓటర్లకు ఎటువంటి వ్యక్తిగత నోటీసులు అందలేదు, విచారణకు అవకాశం లేదు, కేవలం పరిపాలనాపరమైన అడ్డంకులను మాత్రమే ఎదుర్కొన్నారు.
కేంద్ర ప్రభుత్వ మౌనం
రాజకీయ బలహీనతగా కనిపిస్తుందనే భయంతో కేంద్ర ప్రభుత్వం చర్యలు తీసుకోవడానికి సంకోచిస్తోంది.
గతంలో యూపీఏ-2 కాలంలో, వరుస రాజీనామాలు ప్రభుత్వ అధికార యంత్రాంగాన్ని ఎంత బలహీనపరిచి, నిస్సహాయ స్థితికి నెట్టేసిందనే విషయాన్ని ప్రస్తుత ప్రభుత్వం గుర్తుంచుకుంది.
నిరసనలను తోసిపుచ్చడం, మీడియా ప్రసారాలను నియంత్రించడం, ప్రజాగ్రహం తగ్గేవరకు వేచి చూడటం వంటి సాధారణ రాజకీయ విధానాన్నే అధికార పార్టీ నమ్ముకుంది.
ఆ రాజకీయ వ్యూహం ఇక్కడ విఫలమవుతుంది. ఒక ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖ విధానపరమైన పొరపాట్లను తట్టుకుని నిలబడగలదు, కానీ ఎన్నికల సంఘం తన నిష్పాక్షికతను కోల్పోతే నిలబడలేదు.
నిష్పాక్షిక అధికారికి నైతిక అధికారం లేకపోతే, రాబోయే ప్రతి ఎన్నికల ఫలితం—ముఖ్యమైన రాష్ట్ర అసెంబ్లీ ఎన్నికలతో సహా—పెద్ద ఎత్తున ఓటర్ల తిరస్కరణకు గురవుతుంది.
ప్రజాస్వామ్య ఔచిత్యానికి రాజీనామాయే శరణ్యం
భారతదేశ గత ఎన్నికలు కష్టతరమైన ప్రాంతాలలో ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియను నిర్వహించిన లక్షలాది మంది పోలింగ్ అధికారులు, పాఠశాల ఉపాధ్యాయులు, భద్రతా సిబ్బంది కష్టపడే తత్వంపై నిలబడ్డాయి.
ఎన్నికల వ్యవస్థ వ్యవస్థాగత సమగ్రత ఏ ఒక్క వ్యక్తి కెరీర్ కంటే మిన్నగా ఉండాలి.
పార్లమెంటులో సుదీర్ఘంగా సాగే అభిశంసన ప్రక్రియ రాజకీయ విభజనను పెంచడమే కాకుండా ప్రజా ఆగ్రహాన్ని మరింత పొడిగిస్తుంది.
ప్రజాస్వామ్య ఔచిత్యాన్ని కాపాడటానికి జ్ఞానేష్ కుమార్ స్వచ్ఛందంగా తన రాజీనామాను సమర్పించాలి. వివాదాలు తమ పదవి పవిత్రతకు చేటు తెస్తున్నప్పుడు ప్రజాప్రతినిధులు పక్కకు తప్పుకున్న ఉదాహరణలు చరిత్రలో ఉన్నాయి.
జ్ఞానేష్ కుమార్ తన పదవి నుంచి తప్పుకోవడం ద్వారా భారత ప్రజాస్వామ్యంపై ప్రజలకు ఉన్న విశ్వాసాన్ని కాపాడినవారవుతారు.
(వ్యాస రచయిత ఆనంద్ నీలకంఠన్ అసుర, అజయ సిరీస్, వానర, బాహుబలి త్రయం పుస్తకాల రచయిత. ది న్యూ ఇండియన్ ఎక్స్‌‌ప్రెస్ సౌజన్యంతో ఈ వ్యాసాన్ని అందిస్తున్నాము. అనువాదం: కె సత్యరంజన్ )
About the Author
Discover more from The Wire Telugu
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
