భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలోనూ, హైదరాబాద్ సంస్థాన విమోచన పోరాటంలోనూ తమ వంతు పాత్ర పోషించిన తెలంగాణ ప్రముఖుల్లో భీంరెడ్డి సత్యనారాయణరెడ్డి ఒకరు.
చిన్న వయసులోనే బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గొని జైలుకు వెళ్లిన ఆయన, అనంతరం హైదరాబాద్ సంస్థానంలో నిజాం నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ప్రజాస్వామ్య హక్కుల కోసం జరిగిన ఉద్యమంలోనూ పాల్గొన్నారు. ఆయన వర్ధంతి అక్టోబర్ 6.
స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిగా ప్రారంభమైన ఆయన ప్రజా జీవితం ఆ తర్వాత సోషలిస్టు రాజకీయాలు, పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం, రాజ్యసభ సభ్యత్వం, రాష్ట్ర గవర్నర్ పదవుల వరకు సాగింది.
ఆయన జీవితంలో స్వాతంత్ర్యం, ప్రజాస్వామ్యం, సామాజిక న్యాయం అనే మూడు అంశాలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.
జననం – బాల్యం
భీంరెడ్డి సత్యనారాయణరెడ్డి 1927 ఆగస్టు 21న అప్పటి హైదరాబాద్ సంస్థానంలోని మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాకు చెందిన అన్నారం గ్రామంలో వ్యవసాయ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు భీంరెడ్డి నర్సిరెడ్డి, మాణిక్యమ్మ.
ఆయన ప్రాథమిక విద్యను మొగిలిగిద్దలో అభ్యసించి, తర్వాత హైదరాబాద్‌లోని వివేక వర్ధిని హైస్కూల్, నిజాం కళాశాలలో చదువుకున్నారు. అనంతరం ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో న్యాయశాస్త్రాన్ని అభ్యసించారు. ఆయన జీవితాన్ని స్వాతంత్ర్యోద్యమం మలుపు తిప్పింది.
14 ఏళ్ల వయసులోనే ఉద్యమంలోకి
1942లో మహాత్మా గాంధీ పిలుపుతో దేశవ్యాప్తంగా క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం ప్రారంభమైంది.
ఆ సమయంలో సత్యనారాయణరెడ్డి వయస్సు కేవలం పద్నాలుగు సంవత్సరాలు. విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడే ఆయన బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా విద్యార్థుల ప్రదర్శనలో పాల్గొన్నారు.
గాంధీజీ అరెస్టును నిరసిస్తూ నిర్వహించిన విద్యార్థి ప్రదర్శనలో పాల్గొన్నందుకు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆయనను అరెస్టు చేసింది. అంటే ఆయన ప్రజా జీవితం రాజకీయ పదవులతో ప్రారంభం కాలేదు, బాల్యంలోనే స్వాతంత్ర్యోద్యమం ద్వారా ప్రారంభమైంది.
హైదరాబాద్ సంస్థాన విమోచన పోరాటం
1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటికీ హైదరాబాద్ సంస్థానం వెంటనే భారత యూనియన్‌లో విలీనం కాలేదు.
నిజాం పాలనలో ప్రజాస్వామ్య హక్కులు, ప్రజల రాజకీయ స్వేచ్ఛ, బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వం కోసం ఉద్యమాలు ఉధృతమైనాయి.
ఈ నేపథ్యంలో సత్యనారాయణరెడ్డి హైదరాబాద్ పీపుల్స్ మూవ్‌మెంట్‌లో పాల్గొన్నారు. నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా సత్యాగ్రహ కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. ఈ ఉద్యమంలో పాల్గొన్నందుకు ఆయనను అరెస్టు చేసి చంచల్‌గూడ జైలులో సుమారు ఆరు నెలలు నిర్బంధించారు.
జైలులో ఉన్న సమయంలో కూడా ఆయన తన ఉద్యమ స్ఫూర్తిని కొనసాగించారు. ఖైదీల కోసం “పయామ్-ఎ-నవ్” అనే వారపత్రికను సంపాదించి ప్రచారం చేశారు. అందువల్ల ఆయన బ్రిటిష్ వ్యతిరేక స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిగానే కాకుండా, హైదరాబాద్ సంస్థానంలో ప్రజాస్వామ్య హక్కుల కోసం పోరాడిన ఉద్యమకారుడిగా కూడా గుర్తుండిపోయారు.
సోషలిస్టు భావజాలం వైపు అడుగులు
స్వాతంత్ర్యోద్యమ అనుభవాలు సత్యనారాయణరెడ్డి రాజకీయ ఆలోచనలపై గాఢమైన ప్రభావం చూపాయి. ఆయన ఆచార్య నరేంద్ర దేవ్, జయప్రకాశ్ నారాయణ్, డాక్టర్ రామ్ మనోహర్ లోహియా వంటి సోషలిస్టు నాయకుల ఆలోచనలతో ప్రభావితం అయ్యారు. తర్వాత సోషలిస్టు ఉద్యమంలో చురుకుగా పనిచేశారు.
ఆయన రాజకీయ ప్రయాణం ఒకే పార్టీతో పరిమితం కాలేదు. సోషలిస్టు పార్టీ, జనతా పార్టీ, లోక్‌దళ్ వంటి రాజకీయ వేదికలతో ఆయనకు అనుబంధం ఉంది. ఆయన రాజకీయ జీవితంలో సామాజిక సమానత్వం, ప్రజాస్వామ్యం, పేదల సంక్షేమం, ప్రజల రాజకీయ హక్కులు వంటి అంశాలు ప్రాధాన్యం పొందాయి.
భూదానోద్యమంతో అనుబంధం
ఆచార్య వినోబా భావే ప్రారంభించిన భూదానోద్యమంలో కూడా సత్యనారాయణరెడ్డి పాల్గొన్నారు.
భూమి లేని పేదలకు భూమి అందించాలనే ఆలోచనతో సాగిన భూదానోద్యమం ఆయన సామాజిక దృక్పథానికి అనుగుణంగా ఉండేది. కేవలం అధికార రాజకీయాలకే పరిమితం కాకుండా, గ్రామీణ పేదలు, భూమి లేని ప్రజలు, సామాజికంగా వెనుకబడిన వర్గాల సమస్యల పట్ల కూడా ఆయన ఆసక్తి చూపారు.
రాజ్యసభ సభ్యుడిగా
స్వాతంత్ర్యోద్యమం, సోషలిస్టు రాజకీయాలు, ప్రజా ఉద్యమాల ద్వారా ఆయనకు జాతీయ రాజకీయాల్లోనూ గుర్తింపు వచ్చింది.
1978లో జనతా పార్టీ అభ్యర్థిగా రాజ్యసభకు ఎన్నికయ్యారు. అనంతరం 1984లో తెలుగుదేశం పార్టీ అభ్యర్థిగా మరోసారి రాజ్యసభకు ఎన్నికయ్యారు. ఈ విధంగా ఆయన రెండు పర్యాయాలు రాజ్యసభ సభ్యుడిగా పనిచేశారు. పార్లమెంటరీ జీవితంలో వివిధ కమిటీలలో ఆయన పనిచేశారు.
ఇది ఆయన రాజకీయ ప్రయాణంలో ఒక ప్రత్యేకత. ఒక వైపు స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిగా జైలు జీవితం అనుభవించిన వ్యక్తి, మరో వైపు స్వతంత్ర భారతదేశంలో ప్రజాస్వామ్య సంస్థ అయిన పార్లమెంటులో సభ్యుడిగా పనిచేశారు.
తెలుగుదేశం పార్టీలోకి
1980లలో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో తెలుగుదేశం పార్టీ ఆవిర్భవించిన తర్వాత సత్యనారాయణరెడ్డి ఆ పార్టీలో చేరారు.
అయితే ఆయన రాజకీయ జీవితాన్ని కేవలం ఒక పార్టీతో ముడిపెట్టలేము. ఆయన రాజకీయ నేపథ్యం ప్రధానంగా స్వాతంత్ర్యోద్యమం, సోషలిస్టు భావజాలం, ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమాలు అనే విస్తృత పరిధిలో ఉంది.
ఉత్తరప్రదేశ్ గవర్నర్‌గా
సత్యనారాయణరెడ్డి జీవితంలో అత్యున్నత రాజ్యాంగ పదవుల్లో ఒకటి ఉత్తరప్రదేశ్ గవర్నర్ పదవి. ఆయన 1990 ఫిబ్రవరి 12 నుంచి 1993 మే 25 వరకు ఉత్తరప్రదేశ్ గవర్నర్‌గా పనిచేశారు.
ఉత్తరప్రదేశ్ గవర్నర్ పదవి అనంతరం ఆయన 1993 జూన్ 1న ఒడిశా గవర్నర్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించారు.
1993 జూన్ 1 నుంచి 1995 జూన్ 17 వరకు ఆయన ఒడిశా గవర్నర్‌గా పనిచేశారు.
అదే సమయంలో 1993 జూలై 13 నుంచి ఆగస్టు 14 వరకు పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్‌గా అదనపు బాధ్యతలు కూడా నిర్వహించారు.
ఆయన మూడు రాష్ట్రాలకు గవర్నర్‌గా సేవలందించిన అరుదైన తెలుగు ప్రజా జీవిత నాయకుల్లో ఒకరు.
స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొని జైలు జీవితం అనుభవించిన వ్యక్తి తర్వాత భారతదేశంలోని అతిపెద్ద రాష్ట్రాలలో ఒకటైన ఉత్తరప్రదేశ్‌తో సహా మూడు రాష్ట్రాలకు రాజ్యాంగ అధిపతిగా పనిచేయడం ఆయన ప్రజా జీవితంలో ఒక విశిష్ట పరిణామం.
ప్రజాసేవకు ప్రాధాన్యం
సత్యనారాయణరెడ్డి అధికార పదవులను కేవలం రాజకీయ గౌరవంగా కాకుండా ప్రజాసేవకు ఉపయోగించాలనే దృక్పథంతో పనిచేశారు. తన స్వగ్రామంలో అభివృద్ధి కార్యక్రమాలకు సహకరించడంతో పాటు, తన రాజకీయ పరిచయాలను ఉపయోగించి పేదలు, ముఖ్యంగా దళిత కుటుంబాలకు గృహాలు నిర్మించేలా సంక్షేమ కార్యక్రమాలు అందేలా కృషి చేశారు.
సుదీర్ఘ ప్రజా జీవితం అనంతరం భీంరెడ్డి సత్యనారాయణరెడ్డి అనారోగ్యానికి గురయ్యారు. కొంతకాలంగా ఊపిరితిత్తుల సమస్యతో బాధపడుతూ హైదరాబాద్‌లోని ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతున్న సమయంలో 2012 అక్టోబర్ 6న కన్నుమూశారు.
భీంరెడ్డి సత్యనారాయణరెడ్డి జీవితం స్వాతంత్ర్యోద్యమం నుంచి ప్రజాస్వామ్య భారతదేశ నిర్మాణం వరకు సాగిన ఒక దీర్ఘ ప్రజా ప్రయాణం.
పద్నాలుగేళ్ల వయసులో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గొన్న బాలుడు, నిజాం వ్యతిరేక ప్రజా ఉద్యమంలో జైలు జీవితం అనుభవించిన ఉద్యమకారుడు, సోషలిస్టు రాజకీయాల్లో పనిచేసిన నాయకుడు, రెండుసార్లు రాజ్యసభ సభ్యుడు, ఉత్తరప్రదేశ్, ఒడిశా గవర్నర్‌గా రాజ్యాంగ బాధ్యతలు నిర్వహించిన ప్రజా జీవిత నాయకుడిగా ఆయన ప్రస్థానం సాగింది.
About the Author
Discover more from The Wire Telugu
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
