డాక్టర్ పుండలిక్ దత్తాత్రేయ గైతోండే 1913 జూలై 3న అప్పటి పోర్చుగీసు పాలనలో ఉన్న గోవాలో జన్మించారు. ఆయన వృత్తిరీత్యా వైద్యుడు, సర్జన్. వైద్య విద్యను గోవా, లిస్బన్‌లలో అభ్యసించారు. ప్రముఖ వైద్య శాస్త్రవేత్త ఎగాస్ మోనిజ్ వద్ద కూడా విద్యాభ్యాసం చేశారు.
వైద్య వృత్తిలో స్థిరపడినప్పటికీ, తన జన్మభూమి గోవా విదేశీ వలస పాలనలో ఉండటాన్ని ఆయన జీర్ణించుకోలేకపోయారు. ప్రజలకు రాజకీయ స్వేచ్ఛ, ప్రజాస్వామ్య హక్కులు ఉండాలని భావించారు.
గోవాలో పోర్చుగీసు వలస పాలన – స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ నేపథ్యం
భారతదేశానికి 1947 ఆగస్టు 15న స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటికీ గోవా, డామన్, డయ్యూ ప్రాంతాలు పోర్చుగీసు పాలనలోనే కొనసాగాయి.
పోర్చుగీసు ప్రభుత్వం గోవాను తమ దేశంలో అంతర్భాగంగా పరిగణిస్తూ- భారతదేశంతో విలీనం చేయాలనే ప్రజల ఆకాంక్షను తిరస్కరించింది.
ఈ నేపథ్యంలో గోవాలో జాతీయ చైతన్యం పెరిగింది. డాక్టర్ టీబీ కున్హా, రామ్ మనోహర్ లోహియా, ఇతర జాతీయవాద నాయకుల ప్రభావంతో గోవా విముక్తి ఉద్యమం విస్తరించింది.
గైతోండే కూడా ఈ ఉద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. నేషనల్ కాంగ్రెస్(గోవా) సంస్థలో పనిచేస్తూ ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించారు.
ఒక నిరసనతో అరెస్టు
1954 ఫిబ్రవరి 17న ఒక పోర్చుగీసు న్యాయమూర్తికి వీడ్కోలు సందర్భంగా ఏర్పాటు చేసిన సమావేశంలో ఒక వ్యక్తి గోవా కూడా పోర్చుగల్‌లో భాగమేనని వ్యాఖ్యానించారు. దీనిని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించిన గైతోండే వెంటనే ‘నేను నిరసిస్తున్నాను’ అని ప్రకటించారు.
ఈ చిన్న నిరసన పోర్చుగీసు అధికారులకు ఆగ్రహం కలిగించింది. మరుసటి రోజు (ఫిబ్రవరి 18న) ఆయనను అరెస్టు చేసి, భార్య ఎడిలాతో కలిసి పోర్చుగల్‌కు బహిష్కరించారు.
లిస్బన్‌లో ఆయనపై విచారణ జరిపి జైలు శిక్ష విధించారు. ఆయన పౌర హక్కులను కూడా పరిమితం చేశారు.
ఈ సంఘటన గోవా విముక్తి ఉద్యమంలో ఒక ముఖ్యమైన మలుపుగా నిలిచింది. గైతోండే అరెస్టు వార్త భారతదేశంలో నిరసనలకు దారితీసింది.
భారత పార్లమెంటులో కూడా ఈ విషయం చర్చకు వచ్చింది. ఆయన విడుదల కోసం జరిగిన ప్రయత్నాలు, అంతర్జాతీయంగా గోవా సమస్యపై చర్చను పెంచాయి.
అంతర్జాతీయ స్థాయిలో గోవా విముక్తి ఉద్యమం
1955లో విడుదలైన తరువాత గైతోండే భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చారు. న్యూఢిల్లీలో నివసిస్తూ గోవా విముక్తి కోసం రాజకీయ, దౌత్యపరమైన ప్రయత్నాలు కొనసాగించారు. 1955 నుంచి 1960 వరకు ఢిల్లీలోని ఇర్విన్ ఆసుపత్రిలో (ప్రస్తుతం లోక్ నాయక్ జయప్రకాశ్ నారాయణ్ ఆసుపత్రి) గౌరవ సీనియర్ సర్జన్‌గా పనిచేశారు.
1960–61లో నేషనల్ కాంగ్రెస్ (గోవా) అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. 1961లో మొరాకోలోని కాసాబ్లాంకాలో జరిగిన పోర్చుగీసు వలస ప్రాంతాల జాతీయవాద సంస్థల సమావేశంలో పాల్గొన్నారు.
అంగోలా, మొజాంబిక్, గినియా-బిస్సావు వంటి ఆఫ్రికా దేశాల విముక్తి ఉద్యమాలతో కూడా సంబంధాలు పెంపొందించారు.
అమెరికా, బ్రిటన్, బ్రెజిల్, స్వీడన్, సోవియట్ యూనియన్ తదితర దేశాల్లో పర్యటిస్తూ గోవా విముక్తికి అంతర్జాతీయ మద్దతు కూడగట్టడానికి కృషి చేశారు.
గోవా విముక్తి – భారతదేశంలో రాజకీయ బాధ్యతలు
1961 డిసెంబరు 19న భారత సైనిక చర్య అనంతరం గోవా, డామన్, డయ్యూ పోర్చుగీసు పాలన నుంచి విముక్తి పొందాయి.
గోవా విముక్తి అనంతరం జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ప్రభుత్వం గైతోండేకు రాజకీయ బాధ్యతలు అప్పగించింది. 1962లో గోవా నుంచి లోక్‌సభకు నామినేట్ చేయబడిన సభ్యుడిగా పార్లమెంటులో ప్రాతినిధ్యం వహించారు. 1962–1966 మధ్య లోక్‌సభ సభ్యులుగా ఉన్నారు.
రచనలు, సాహిత్య సేవ
గైతోండే కేవలం స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడే కాదు, చరిత్ర, రాజకీయాలు, వైద్యశాస్త్రంపై రచనలు చేసిన రచయిత కూడా. ఆయన ముఖ్యమైన రచనలు- ‘ది లిబరేషన్ ఆఫ్ గోవా’ (The Liberation of Goa) గోవా విముక్తి ఉద్యమాన్ని ప్రత్యక్షంగా పాల్గొన్న వ్యక్తి దృష్టికోణంలో వివరించిన గ్రంథం.
‘పోర్చుగీస్ పయనీర్స్ ఇన్ ఇండియా: స్పాట్‌లైట్ ఆన్ మెడిసిన్’ (Portuguese Pioneers in India: Spotlight on Medicine- 1983) భారతదేశంలో పోర్చుగీసు వైద్య చరిత్రకు సంబంధించిన రచన.
గోవా విముక్తి ఉద్యమ చరిత్రను అర్థం చేసుకోవడానికి ఆయన రచనలు ఉపయోగకరమైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలుస్తాయి.
డాక్టర్ పుండలిక్ దత్తాత్రేయ గైతోండే 1992 నవంబరు 13న లండన్‌లో మరణించారు. గోవా విముక్తి కోసం పోరాడిన ఆయన జీవితాన్ని గోవా చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన అధ్యాయంగా గుర్తించాలి.
About the Author
Discover more from The Wire Telugu
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
