భారత స్వాతంత్య్ర సంగ్రామ చరిత్రలో దేశం కోసం అత్యంత చిన్న వయసులోనే ప్రాణత్యాగం చేసిన యువ విప్లవకారులలో ఖుదీరామ్ బోస్ పేరు చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది.
కేవలం 18 సంవత్సరాల 8 నెలల వయసులో బ్రిటిష్ వలస ప్రభుత్వం ఆయనను ఉరితీసింది.
1908 ఆగస్టు 11న ముజఫర్‌పూర్ జైలులో ఆయనను ఉరితీశారు.
ఖుదీరామ్ జీవితం చిన్నదే అయినా, ఆయనలోని దేశభక్తి, వలస పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఆయన చూపిన ధైర్యం, చివరి క్షణం వరకు ఆయన ప్రదర్శించిన నిబద్ధత భారత స్వాతంత్య్రోద్యమ చరిత్రలో ఒక ప్రత్యేక అధ్యాయంగా నిలిచాయి.
జననం – బాల్యం..
ఖుదీరామ్ బోస్ 1889 డిసెంబర్ 3న అప్పటి బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీలోని మిడ్నాపూర్ ప్రాంతంలో జన్మించారు.
ప్రస్తుతం ఆ ప్రాంతం పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని పశ్చిమ మిడ్నాపూర్ జిల్లాలో ఉంది. ఆయన తల్లిదండ్రులు చిన్న వయసులోనే మరణించడంతో, ఆయనను పెద్ద అక్క అపరూపా దేవి పెంచారు.
బాల్యంలోనే తల్లిదండ్రులను కోల్పోవడం ఆయన జీవితాన్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసింది. పాఠశాల విద్యను అభ్యసిస్తున్నప్పుడే ఆయనలో దేశభక్తి భావాలు బలంగా పెరిగాయి.
బ్రిటిష్ పాలనలో భారతీయులపై జరుగుతున్న వివక్ష, అణచివేత, అవమానాలు ఆయనలో తిరుగుబాటు భావాన్ని పెంచాయి.
బెంగాల్ విభజన – యువ ఖుదీరామ్‌పై ప్రభావం..
1905లో లార్డ్ కర్జన్ బెంగాల్ విభజనను ప్రకటించడం భారత జాతీయోద్యమ చరిత్రలో కీలక మలుపు.
బెంగాల్ విభజనకు వ్యతిరేకంగా స్వదేశీ ఉద్యమం ఉధృతమైంది. విదేశీ వస్తువుల బహిష్కరణ, స్వదేశీ వస్తువుల వినియోగం, బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా నిరసనలు దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించాయి.
ఈ ఉద్యమ వాతావరణం యువ ఖుదీరామ్‌ను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసింది. ఆయన వయసు చిన్నదైనా, దేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం ఏదైనా చేయాలనే సంకల్పం బలపడింది.
ఆ కాలంలో బెంగాల్‌లో అనుశీలన్ సమితి, యుగాంతర్ వంటి విప్లవ సంస్థలు యువతను ఆకర్షించాయి.
ఖుదీరామ్ కూడా ఈ విప్లవ వాతావరణంలోకి ప్రవేశించారు. ఆ కాలంలో భారత జాతీయోద్యమంలో రెండు ప్రధాన ధోరణులు కనిపించాయి.
ఒక వైపు రాజ్యాంగబద్ధమైన మార్గాల్లో సంస్కరణలు, రాజకీయ హక్కులు కోరుతున్న జాతీయవాదులు ఉన్నారు.
మరో వైపు బ్రిటిష్ పాలనను బలప్రయోగం ద్వారా కూలదోయాలని భావించిన యువ విప్లవకారులు ఉన్నారు. ఖుదీరామ్ రెండవ ధోరణికి ఆకర్షితుడయ్యారు.
అరవింద ఘోష్(శ్రీ అరవిందులు), బరీంద్ర కుమార్ ఘోష్ వంటి జాతీయవాదుల ఆలోచనలు, విప్లవ సంస్థల కార్యకలాపాలు ఆయనపై ప్రభావం చూపాయి.
చిన్న వయసులోనే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ప్రచార కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్న ఆయన క్రమంగా రహస్య విప్లవ కార్యకలాపాల్లో చురుకుగా మారారు.
కింగ్స్‌ఫోర్డ్ హత్యకు ప్రణాళిక..
1908 నాటికి డగ్లస్ కింగ్స్‌ఫోర్డ్ బ్రిటిష్ న్యాయాధికారిగా పనిచేస్తున్నాడు. బెంగాల్‌లో జాతీయవాదులు, విప్లవకారులపై కఠిన చర్యలు తీసుకున్న అధికారిగా ఆయనకు పేరు వచ్చింది.
దేశభక్తులపై కఠిన శిక్షలు విధించడంపై విప్లవకారుల్లో ఆయనపై తీవ్ర ఆగ్రహం ఏర్పడింది.
కింగ్స్‌ఫోర్డ్‌ను కలకత్తా నుంచి ముజఫర్‌పూర్‌కు జిల్లా న్యాయాధికారిగా బదిలీ చేశారు. విప్లవకారులు ఆయనను లక్ష్యంగా చేసుకోవాలని నిర్ణయించారు.
ఈ బాధ్యతను యువ ఖుదీరామ్ బోస్, ప్రఫుల్ల కుమార్ చాకీ చేపట్టారు.
ఖుదీరామ్, ప్రఫుల్ల చాకీ ముజఫర్‌పూర్ చేరుకున్నారు. వారు కింగ్స్‌ఫోర్డ్ కదలికలను గమనిస్తూ, ఆయన ప్రయాణించే మార్గాలను పరిశీలిస్తూ అవకాశం కోసం ఎదురు చూశారు.
ఈ సమయంలో వారు ముజఫర్‌పూర్‌లోని యూరోపియన్ క్లబ్ పరిసరాల్లో ఆయన రాకపోకలను గమనించారు. చివరకు 1908 ఏప్రిల్ 30 రాత్రి వారు తమ ప్రణాళికను అమలు చేయాలని నిర్ణయించుకున్నారు.
ఏప్రిల్ 30 రాత్రి కింగ్స్‌ఫోర్డ్ యూరోపియన్ క్లబ్ నుంచి తన బండిలో వస్తున్నాడని భావించిన ఖుదీరామ్, ప్రఫుల్ల చాకీ ఆ బండిపై బాంబు విసిరారు. కానీ అక్కడే విషాదకరమైన పొరపాటు జరిగింది.
ఆ బండి కింగ్స్‌ఫోర్డ్‌ది కాదు. అందులో న్యాయవాది ప్రింగిల్ కెన్నెడీ కుటుంబానికి చెందిన ఇద్దరు మహిళలు ప్రయాణిస్తున్నారు.
బాంబు పేలుడులో వారు మరణించారు. కింగ్స్‌ఫోర్డ్ మాత్రం ప్రాణాలతో బయటపడ్డాడు.
ఈ సంఘటనలో లక్ష్యం తప్పిపోవడంతో ఇద్దరు నిరపరాధ మహిళలు మరణించడం చరిత్రలో ఒక విషాదకరమైన అంశంగా మిగిలిపోయింది.
అయితే బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా అప్పటికి యువ విప్లవకారుల్లో ఏర్పడిన తీవ్ర అసంతృప్తికి ఈ సంఘటన ఒక ప్రతీకగా నిలిచింది.
బాంబు పేలిన వెంటనే ఖుదీరామ్, ప్రఫుల్ల చాకీ అక్కడి నుంచి పారిపోయారు. ఇద్దరూ విడిపోయారు.
ఖుదీరామ్ చాలా దూరం కాలినడకన ప్రయాణించాడు. సుమారు 25 మైళ్ల దూరం నడిచిన తరువాత ఆయన వైనీ రైల్వే స్టేషన్ సమీపానికి చేరుకున్నాడు.
అక్కడ అనుమానాస్పదంగా కనిపించడంతో పోలీసులు ఆయనను పట్టుకున్నారు.
అరెస్టు – ప్రఫుల్ల చాకీ బలిదానం..
ఆ సమయంలో ఆయన వద్ద కొన్ని వస్తువులు ఉండటం, ముజఫర్‌పూర్ ఘటనకు సంబంధించిన అనుమానాలు ఉండటంతో పోలీసులు ఆయనను అరెస్టు చేశారు.
తరువాత వైనీ స్టేషన్‌కు ఖుదీరామ్ పేరు పెట్టి ఖుదీరామ్ బోస్ పూసాగా పిలిచారు.
ఖుదీరామ్‌తో పాటు పరారైన ప్రఫుల్ల చాకీని కూడా పోలీసులు వెంబడించారు.
అరెస్టు తప్పదని భావించిన చాకీ పోలీసులకు చిక్కకుండా తన వద్ద ఉన్న తుపాకీతో తన ప్రాణాలను తానే తీసుకున్నారు.
దీంతో ముజఫర్‌పూర్ సంఘటనలో ఖుదీరామ్ మాత్రమే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ చేతికి చిక్కారు.
ముజఫర్‌పూర్ కుట్ర కేసు..
ఖుదీరామ్‌ను ముజఫర్‌పూర్‌కు తీసుకువచ్చి జైలులో నిర్బంధించారు.
ఈ కేసు తరువాత చరిత్రలో ముజఫర్‌పూర్ కుట్ర కేసుగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఖుదీరామ్‌పై హత్య, కుట్ర తదితర తీవ్రమైన ఆరోపణలు మోపింది. కోర్టులో విచారణ ప్రారంభమైంది. దేశవ్యాప్తంగా ఈ కేసుపై ఆసక్తి నెలకొంది.
కేవలం 18 సంవత్సరాల యువకుడు బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యాన్ని సవాలు చేసి, మరణశిక్షను ఎదుర్కొంటున్నాడనే విషయం ప్రజలను కదిలించింది.
విచారణ సమయంలో ఖుదీరామ్ తనపై వచ్చిన ఆరోపణలను ఎదుర్కొన్నారు. ఆయన తరఫున న్యాయవాదులు వాదించారు.
అయితే చివరకు బ్రిటిష్ న్యాయస్థానం ఆయనను దోషిగా నిర్ధారించి మరణశిక్ష విధించింది.
ఆ తీర్పు సమయంలో కూడా ఖుదీరామ్ భయపడలేదు. ఆయన వయసు, ధైర్యం, ప్రశాంతత ప్రజలలో గొప్ప స్పందనను కలిగించాయి.
అప్పీల్ – క్షమాభిక్షకు నిరాకరణ..
ఖుదీరామ్ తరఫున న్యాయపరమైన ప్రయత్నాలు కొనసాగాయి. అయితే చివరకు మరణశిక్ష అమలు చేయాలని నిర్ణయించారు.
ఈ సమయంలో దేశవ్యాప్తంగా ఆయనకు సానుభూతి పెరిగింది. కానీ ఖుదీరామ్ తన జీవితాన్ని దేశ స్వాతంత్ర్యానికి అర్పించడానికి సిద్ధమయ్యారు.
1908 ఆగస్టు 11 సమీపిస్తున్న కొద్దీ ముజఫర్‌పూర్ జైలు వెలుపల ప్రజల్లో తీవ్ర ఉద్వేగం నెలకొంది.
కేవలం 18 ఏళ్ల యువకుడిని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఉరితీయబోతున్నదనే విషయం భారతీయులను కలచివేసింది.
ఖుదీరామ్ చివరి రోజుల్లో కూడా భయాందోళనలకు లోనుకాకుండా ధైర్యంగా ఉన్నారు. చివరకు ఆ రోజు వచ్చింది. ఆయన చివరి క్షణాల్లో భయపడకుండా, ధైర్యంగా ఉరికంబం వైపు నడిచారు.
1908 ఆగస్టు 11న ముజఫర్‌పూర్ జైలులో ఖుదీరామ్ బోస్‌ను ఉరితీశారు.
అత్యంత చిన్న వయసులోనే ఉరికంబాన్ని అధిరోహించిన భారత విప్లవకారుల్లో ఆయన ఒకరిగా చరిత్రలో నిలిచిపోయారు.
ఆయన మరణం భారతీయ యువతలో అపారమైన ఆగ్రహాన్ని, దేశభక్తి భావాన్ని రేకెత్తించింది.
ఖుదీరామ్ ఉరి భారత జాతీయోద్యమంలో ఒక ప్రతీకాత్మక సంఘటనగా మారింది. ఆయన మరణం తరువాత బెంగాల్‌లోనే కాకుండా భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో యువత ఆయనను స్ఫూర్తిగా తీసుకున్నారు. ఆయన పేరు దేశభక్తి గీతాల్లో, కవితల్లో, ప్రజా స్మృతిలో స్థానం సంపాదించింది. ఒక యువకుడు దేశం కోసం తన జీవితాన్ని త్యాగం చేసిన కథగా ఖుదీరామ్ గాథ తరతరాలకు చేరింది.
బోస్‌ను ఎలా అర్థం చేసుకోవాలి?..
కేవలం “బాంబు విసిరిన యువకుడు”గా ఖుదీరామ్ బోస్‌ను చూడటం కాదు. బ్రిటిష్ వలస పాలన భారతీయుల రాజకీయ హక్కులను అణచివేసి, జాతీయవాదులపై కఠిన చర్యలు తీసుకుంటున్న కాలంలో ఒక వర్గం యువత సాయుధ విప్లవాన్ని మార్గంగా ఎంచుకుంది.
ఆ సాయుధ చర్యలో లక్ష్యం తప్పిపోవడంతో నిరపరాధులు మరణించారు. ఇది ముజఫర్‌పూర్ ఘటనలోని విషాదకరమైన వాస్తవం. అందువల్ల ఖుదీరామ్ జీవితాన్ని వలస పాలనకు వ్యతిరేకంగా పెరిగిన విప్లవ జాతీయవాదం, దాని త్యాగ స్ఫూర్తిగా చూడాలి. ఆయన త్యాగం తరువాతి తరాల స్వాతంత్ర్య సమరయోధులకు స్ఫూర్తిగా నిలిచింది.
భగత్‌సింగ్ వంటి తరువాతి తరం విప్లవకారుల కాలానికి ముందే ఖుదీరామ్ వంటి యువకులు బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యాన్ని సవాలు చేశారు. అందుకే భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో ఆయన పేరు ప్రత్యేకంగా నిలిచిపోయింది.
ఖుదీరామ్ బోస్ వారసత్వం..
స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత ఖుదీరామ్ జ్ఞాపకాన్ని దేశం స్మరించింది. ముజఫర్‌పూర్ జైలుకు తరువాత ఆయన పేరు పెట్టారు. వైనీ రైల్వే స్టేషన్ కూడా తరువాత ఖుదీరామ్ బోస్ పూసాగా పేరు మార్చబడింది.
పశ్చిమ బెంగాల్, బీహార్ ప్రాంతాల్లో ఆయన పేరుతో స్మారకాలు, విద్యాసంస్థలు, రహదారులు, ఇతర సంస్థలు ఉన్నాయి. ఆయన జీవితం ఆధారంగా సాహిత్యం, నాటకాలు, సినిమాలు కూడా వెలువడ్డాయి. ఖుదీరామ్ జీవితంపై తెలుగు భాషలో కూడా సినిమా నిర్మించబడింది.
ఖుదీరామ్ బోస్ జీవితం మనకు అనేక ప్రశ్నలను ముందుకు తెస్తుంది. దేశం కోసం జీవితం అర్పించడానికి సిద్ధపడేంతటి నిబద్ధత ఆయనలో ఎలా ఏర్పడింది?
కేవలం 18 సంవత్సరాల వయసులో ఒక యువకుడు తన కాలంలోని రాజకీయ పరిస్థితులను ఎంత లోతుగా అర్థం చేసుకున్నాడు? వలస పాలనలోని అన్యాయాలు యువతను ఎంత తీవ్రంగా ప్రభావితం చేశాయి?
కాబట్టి ఖుదీరామ్‌ను స్మరించుకోవడం అంటే కేవలం ఆయన ధైర్యాన్ని కొనియాడటం మాత్రమే కాదు. ఆయన జీవించిన కాలాన్ని, బ్రిటిష్ వలస పాలనను, స్వాతంత్య్రోద్యమంలోని విభిన్న మార్గాలను, వాటి పరిణామాలను అర్థం చేసుకోవడం కూడా.
వలస పాలనపై తిరుగుబాటు, స్వాతంత్ర్య ఆకాంక్ష, యువతలో పెరిగిన విప్లవ భావజాలం, త్యాగం, ధైర్యం, అలాగే సాయుధ పోరాటం, భారత స్వాతంత్ర్య సమరంలోని విషాదకరమైన పరిణామాలు.
భారత స్వాతంత్ర్యం అనేది ఒక్క రోజులో, ఒక్క నాయకుడి కృషితో వచ్చింది కాదు. అనేక రాజకీయ ధోరణులు, ప్రజా ఉద్యమాలు, రైతులు, కార్మికులు, విద్యార్థులు, మహిళలు, విప్లవకారులు, జాతీయవాదులు, అనేక వర్గాల పోరాటాల సమిష్టి ఫలితమే 1947 స్వాతంత్ర్యం.
ఆ మహా స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ చరిత్రలో కేవలం 18 ఏళ్ల వయసులోనే తన జీవితాన్ని కోల్పోయిన ఖుదీరామ్ బోస్‌కు ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది.
About the Author
Discover more from The Wire Telugu
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
