భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ చరిత్రలో అనేక మంది మహిళలు తమ జీవితాలను దేశం కోసం అంకితం చేశారు. కొందరు జైళ్లలో నిర్బంధాన్ని ఎదుర్కొన్నారు. మరికొందరు ప్రజలను సమీకరించి బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించారు.
మహిళలు రాజకీయాల్లో పాల్గొనడాన్ని సమాజంలోని కొన్ని వర్గాలు వ్యతిరేకించిన కాలంలోనూ ధైర్యంగా ముందుకు సాగిన నాయకులు ఉన్నారు.
అలాంటి ప్రముఖులలో నెల్లీ సేన్‌గుప్తా ఒకరు. ఇంగ్లాండ్‌లో జన్మించిన ఆమె భారతీయ స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొని, 1933లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షురాలిగా ఎన్నికయ్యారు.
జన్మతః భారతీయురాలు కాకపోయినా, భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం జైలు శిక్షను సైతం ఎదుర్కొన్న ఆమె జీవితం అంతర్జాతీయ మానవతా దృక్పథానికి, స్వేచ్ఛ పట్ల నిబద్ధతకు ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణ.
బాల్యం, భారతదేశానికి రాక
నెల్లీ సేన్‌గుప్తా అసలు పేరు ఎడిత్ ఎలెన్ గ్రే. ఆమె 1886 జనవరి 12న ఇంగ్లాండ్‌లోని కేంబ్రిడ్జ్‌లో జన్మించారు.
ఇంగ్లాండ్‌లో ఉన్న సమయంలో జతీంద్ర మోహన్ సేన్‌ గుప్తాతో పరిచయం ఏర్పడింది. ఆయన బెంగాల్‌కు చెందిన భారతీయుడు. వారిద్దరూ వివాహం చేసుకున్న తరువాత, నెల్లీ భారతదేశానికి వచ్చి భర్త కుటుంబంతో కలిసి చిట్టగాంగ్ ప్రాంతంలో నివసించారు.
భారతదేశానికి వచ్చిన తరువాత ఆమె క్రమంగా భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంతో సన్నిహిత సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు.
మహాత్మా గాంధీ, సరోజినీ నాయుడు వంటి నాయకుల ప్రభావంతో జాతీయోద్యమంలో పాల్గొన్నారు. ఒక దేశానికి చెందిన వ్యక్తి మరొక దేశ ప్రజల స్వేచ్ఛ కోసం తన సౌకర్యాలను వదులుకోవడం అరుదైన విషయం. నెల్లీ సేన్‌గుప్తా జీవితం ఈ విలువకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.
సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో పాల్గొనడం
1920లో ప్రారంభమైన సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి ప్రజా ఉద్యమ స్వరూపాన్ని ఇచ్చింది.
బ్రిటిష్ పాలనకు సహకరించకపోవడం, విదేశీ వస్తువులను బహిష్కరించడం, స్వదేశీ వస్తువులను ప్రోత్సహించడం వంటి కార్యక్రమాలు ఉద్యమంలో భాగమయ్యాయి.
నెల్లీ సేన్‌గుప్తా తన భర్త జతీంద్ర మోహన్ సేన్‌గుప్తాతో కలిసి ఈ ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. విదేశీ వస్త్రాల బహిష్కరణ, ఖాదీ వినియోగం, సమావేశాలు, రాజకీయ ప్రచార కార్యక్రమాల్లో ఆమె చురుకుగా పాల్గొన్నారు.
ఖాదీని ఇంటింటికీ తీసుకెళ్లి విక్రయించడం ద్వారా స్వదేశీ ఉద్యమానికి మద్దతు తెలిపారు. బ్రిటిష్ అధికారుల నిషేధాలను లెక్కచేయకుండా ప్రజల మధ్యకు వెళ్లి స్వాతంత్ర్య అవసరాన్ని ప్రచారం చేశారు.
కార్మికుల హక్కుల కోసం పోరాటం
నెల్లీ సేన్‌గుప్తా జాతీయోద్యమానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. ఆమె భర్త జతీంద్ర మోహన్ సేన్‌ గుప్తా బెంగాల్-అస్సాం రైల్వే కార్మికులు, నౌకా రవాణా రంగంలో పనిచేసే కార్మికుల ఉద్యమాలకు మద్దతు ఇచ్చారు. నెల్లీ కూడా ఈ ప్రయత్నాలకు సహకరించారు.
చాంద్‌ పూర్ ప్రాంతంలో టీ తోటల కార్మికులు ఎదుర్కొన్న సమస్యలు, బ్రిటిష్ పోలీసుల దమనకాండ వంటి అంశాలపై ఆమె స్పందించారు.
కార్మికుల హక్కుల కోసం పోరాడటంతో పాటు స్వాతంత్ర్యం కోసం కూడా ఆమె పోరాటాన్ని కొనసాగించారు. రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం, ఆర్థిక న్యాయం, కార్మికుల గౌరవం ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉంటాయి.
సమాజంలోని శ్రమజీవుల సమస్యలను విస్మరించే స్వాతంత్ర్య భావన అర్థం లేనిది.
జైలు శిక్షను ఎదుర్కొన్న ధైర్యవంతురాలు
బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం సమావేశాలపై నిషేధాలు విధించి, జాతీయోద్యమ నాయకులను అరెస్టు చేసిన సమయంలో నెల్లీ సేన్‌గుప్తా వెనుకడుగు వేయలేదు.
1931లో ఢిల్లీలో నిషేధించిన సమావేశంలో ప్రసంగించినందుకు ఆమెను అరెస్టు చేసి నాలుగు నెలల జైలు శిక్ష విధించారు.
ఆ కాలంలో మహిళలు రాజకీయ రంగంలో చురుకుగా పాల్గొనడం అంత సులభం కాదు. పైగా, బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా బహిరంగంగా మాట్లాడటం అరెస్టు, నిర్బంధం వంటి పరిణామాలకు దారితీసేది. అయినప్పటికీ ఆమె ప్రజా ఉద్యమాన్ని కొనసాగించారు.
స్వాతంత్ర్య పోరాటం అనేది కేవలం ప్రసంగాలకు పరిమితం కాకుండా, వ్యక్తిగత త్యాగాలకు సిద్ధం కావడం బాధ్యతగా ఆమె భావించారు.
1933లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షురాలు
నెల్లీ సేన్‌ గుప్తా జీవితంలో అత్యంత ముఖ్యమైన సంఘటన 1933లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షురాలిగా ఎన్నిక కావడం. ఆ సమయంలో కాంగ్రెస్ నాయకులలో పలువురు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ నిర్బంధంలో ఉన్నారు.
అధ్యక్ష పదవికి ఎన్నికైన మదన్‌మోహన్ మాలవీయ కాంగ్రెస్ సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించలేని పరిస్థితి ఏర్పడింది.
ఈ నేపథ్యంలో కలకత్తాలో జరిగిన 48వ కాంగ్రెస్ వార్షిక సమావేశానికి నెల్లీ సేన్‌గుప్తా అధ్యక్షత వహించారు. ఆమెకు ముందు అనీ బిసెంట్, సరోజినీ నాయుడు వంటి మహిళలు కాంగ్రెస్ అధ్యక్ష పదవిని చేపట్టారు. నెల్లీ సేన్‌గుప్తా కూడా ఆ ప్రముఖ స్థానాన్ని సంపాదించారు.
స్థానిక రాజకీయాలు, సామాజిక సేవ
కాంగ్రెస్ అధ్యక్ష బాధ్యతల తరువాత కూడా ఆమె ప్రజా జీవితాన్ని కొనసాగించారు. కలకత్తా కార్పొరేషన్‌లో 1933, 1936 సంవత్సరాల్లో ఆల్డర్‌మన్‌గా ఎన్నికయ్యారు. తరువాత బెంగాల్ శాసనసభకు కూడా ఎన్నికయ్యారు.
ఈ బాధ్యతలు ఆమెను జాతీయోద్యమ నాయకురాలిగా మాత్రమే కాకుండా, స్థానిక పరిపాలనలోనూ పాల్గొన్న ప్రజాప్రతినిధిగా నిలబెట్టాయి.
స్వాతంత్ర్యం తరువాత దేశ విభజన కారణంగా బెంగాల్ ప్రాంతం తీవ్రమైన సామాజిక, రాజకీయ మార్పులను ఎదుర్కొంది.
నెల్లీ సేన్‌గుప్తా చిట్టగాంగ్ ప్రాంతంలోనే ఉండి సామాజిక సేవా కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్నారు. 1954లో తూర్పు పాకిస్తాన్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు.
పద్మవిభూషణ్ పురస్కారం
1973లో భారత ప్రభుత్వం నెల్లీ సేన్‌గుప్తాకు పద్మవిభూషణ్ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది. భారత స్వాతంత్య్రోద్యమంలో ఆమె చేసిన సేవలకు, ప్రజా జీవితానికి లభించిన గుర్తింపుగా ఈ పురస్కారం లభించింది.
బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా పోరాడటం, జైలు శిక్షను అనుభవించడం, కార్మికుల హక్కులకు మద్దతు ఇవ్వడం, ప్రజాప్రతినిధిగా పనిచేయడం వంటి అనేక కోణాలు ఆమె జీవితాన్ని విశిష్టంగా నిలబెట్టాయి.
నెల్లీ సేన్‌గుప్తా జీవిత సందేశం
మానవ స్వేచ్ఛకు సరిహద్దులు లేవు. ఇంగ్లాండ్‌లో జన్మించిన ఆమె భారత స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాడారు. మానవ హక్కులు, ప్రజా స్వేచ్ఛ పట్ల నిబద్ధత జన్మస్థలం లేదా జాతీయతతో మాత్రమే నిర్ణయించబడవని ఆమె జీవితం తెలియజేస్తుంది.
మహిళలు నాయకత్వ బాధ్యతలు చేపట్టడానికి అడ్డంకులు ఉన్న కాలంలో కాంగ్రెస్ అధ్యక్షురాలిగా పనిచేయడం ఆమెకు దక్కిన చారిత్రక గుర్తింపు.
నిషేధాలు, అరెస్టులు ఎదురైనా ప్రజల మధ్యకు వెళ్లి ప్రసంగించడం ఆమె ధైర్యానికి నిదర్శనం. కార్మికుల సంక్షేమం జాతీయ పురోగతిలో భాగం.
జాతీయోద్యమంతో పాటు కార్మికుల సమస్యల పట్ల చూపిన శ్రద్ధ, స్వాతంత్ర్యం సామాజిక న్యాయంతో ముడిపడి ఉండాలని సూచిస్తుంది.
సేవకు పదవులు మాత్రమే ప్రమాణం కావు. కాంగ్రెస్ అధ్యక్షురాలిగా పనిచేసిన తరువాత కూడా స్థానిక రాజకీయాలు, సామాజిక సేవలో పాల్గొనడం ప్రజా జీవితానికి నిరంతర నిబద్ధత అవసరమని తెలియజేస్తుంది.
నెల్లీ సేన్‌గుప్తా 1973 అక్టోబర్ 23న మరణించారు. ఆమె జీవితం భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో మహిళల పాత్రకు, ప్రజా స్వేచ్ఛ పట్ల నిబద్ధతకు, సామాజిక బాధ్యతకు గుర్తుగా నిలిచింది.
స్వాతంత్ర్య పోరాటం అనేక ప్రాంతాల, భాషల, సామాజిక నేపథ్యాల ప్రజలు కలసి సాగించిన చారిత్రక ఉద్యమం. ఆ ఉద్యమంలో విదేశీయురాలైనా భారత ప్రజల స్వేచ్ఛ కోసం తన జీవితాన్ని అంకితం చేసిన నెల్లీ సేన్‌గుప్తా ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించారు.
About the Author
Discover more from The Wire Telugu
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
