అవినీతిపరులను కాపాడేందుకు చక్రబంధం- డేటా ప్రొటెక్షన్‌-4

సమస్య కేవలం జర్నలిస్టులకు ఏమవుతుందన్నది కాదు. మొత్తం సమాజంలోనే భయ వాతావరణం ఏర్పడుతుంది.

మళ్లీ గుర్తుంచుకోవాలి. ప్రభుత్వం అంటే వారు మన సేవకులు. కానీ ఈ విధమైన చట్టాల ద్వారా, వారు మన జీవితాలపై అధిపతులుగా మారే ప్రమాదం ఉంది.

ఇది చాలా ముఖ్యమైన విషయం. ఎందుకంటే ప్రతి వ్యక్తి ఎప్పుడూ దొంగతనాలను పట్టుకోవడంలో ఉండడు కదా.

అతను తన రోజువారీ పనులు చేస్తాడు, టీవీ చూస్తాడు. కానీ ఈ చట్టం ప్రకారం, పొరపాటునైనా మీ చేతికి నిజమైన సమాచారం వచ్చినా, మీరు దానికి బాధ్యులవుతారు. ఈ చట్టం ఎలాంటి మినహాయింపు ఇస్తోంది?

ప్రస్తుతం మనం చట్టంలో ఉన్న విషయాలను మాత్రమే చూస్తూ, ప్రభుత్వం జర్నలిజం విషయంలో తీసుకున్న చర్యలను కలిపి అర్థం చేసుకుంటున్నాం.

ఒకవేళ మీకు అనుకోకుండా ఏదైనా సమాచారం అందితే, ఉదాహరణకు, ఎవరో ఒకరు ఒక డేటా షీట్ ఇచ్చారు.

అందులో నాలుగు పేర్లు ఉన్నాయి, ఎవరికెంత డబ్బు ఇచ్చారు, ఎవరికెంత కాంట్రాక్ట్ ఇవ్వబోతున్నారు అనే వివరాలు ఉన్నాయి.

మీరు దాన్ని మరొకరికి ఇచ్చినా, మీరు కూడా నేరస్థుడిగా పరిగణించబడతారు.

క్రోనీ క్యాపిటలిజం, వ్యవస్థలో లోపాలు..

జర్నలిజంలో పెద్ద వ్యాపారవేత్తలు లేదా ప్రభుత్వం ప్రధాన పాత్రలో ఉంటాయి.

సాధారణ ప్రజలు ఇందులో భాగం కారు. చిన్నచిన్న నగదు దొంగతనాలను మనం పట్టుకోవడం కాదు.

దీనిని ఆంగ్లంలో “క్రోనీ క్యాపిటలిజం” అంటారు. డబ్బు ప్రత్యక్షంగా కనిపించకపోయినా, దోపిడీ మాత్రం స్పష్టంగా ఉంటుంది.

మునుపు ప్రజాస్వామ్యంలో ఒక సూత్రం ఉండేది. ఒకే వ్యక్తి న్యాయవాది, అభియోగాధికారి, న్యాయమూర్తి అయి ఉండకూడదు. ఈ పాత్రలు వేర్వేరుగా ఉండాలి. అప్పుడే న్యాయం జరుగుతుంది.

అయితే ఈ చట్టం కింద చూస్తే, దొంగ, పోలీసు, న్యాయవాది, న్యాయమూర్తి కూడా ఒక్కరే అన్నట్లు ఉంది.

నేను మాత్రం నిందితుడిగా నిలబడాల్సి వస్తోంది. ఎందుకంటే నేను ఈ వ్యవస్థలోని లోపాలను బయటపెట్టాను.

జర్నలిస్టులు ప్రత్యేక వర్గం కాదు – ప్రతి పౌరుడికీ హక్కుంది..

అవును. ఈ చట్టం చాలా విచిత్రంగా ఉంది. అందుకే మేము ‘ది రిపోర్టర్స్ కలెక్టివ్’ తరఫున కోర్టులో పిటిషన్ దాఖలు చేశాము. ఎందుకంటే ఈ చట్టం కింద జర్నలిజం నిలబడదు.

సాధారణ పౌరుడికి కూడా న్యాయం జరగదు. మేము జర్నలిస్టుల కోసం ప్రత్యేక హక్కులు కోరలేదు.

జర్నలిస్టులు దేవుడిచే ప్రత్యేకంగా సృష్టించబడినవారు కాదు. వారు కూడా సాధారణ పౌరులే. ఇది వారి వృత్తి మాత్రమే.

భారతదేశంలో “జర్నలిస్టు” అనే ప్రత్యేక వర్గాన్ని చట్టం గుర్తించదు. అలాగే ప్రభుత్వం అలా గుర్తించకూడదని కూడా మేము భావిస్తున్నాం.

లేదంటే దాని ఫలితం ఏమిటో మనకు తెలుసు. మనకు అనుకూలంగా ఉన్నవారు జర్నలిస్టులుగా గుర్తించబడతారు, మిగిలిన వారు జైలుకు వెళ్లాల్సి వస్తుంది.

అందుకే మేము కోర్టులో చెప్పింది ఏమిటంటే— ఎవరికైనా, ఏ పౌరుడికైనా, ప్రజా ప్రయోజనం కోసం సమాచారాన్ని సేకరించి బయటపెట్టే హక్కు ఉండాలి.

ప్రజా ప్రయోజనం ఏమిటి, ఏమి కాదు అనేది స్పష్టంగా గుర్తించవచ్చు. అందువల్ల ప్రతి పౌరుడికి సమాన హక్కు ఉండాలి.

ఈరోజు నేను జర్నలిస్టుని కాబట్టి ఎవరో నాకు సమాచారం ఇస్తారు. నేను దాన్ని ప్రచురిస్తాను. ఇది నిజం. జర్నలిస్టుగా తన పేరుతో రాయడానికి ధైర్యం అవసరం. కానీ అది వారి వృత్తి.

అయితే కోర్టులో మేము చెబుతున్నది ఏమిటంటే, ఎవరైనా సరే, ప్రభుత్వం లేదా ఇతరుల గురించి నిజాలను బయటపెడుతూ, వ్యక్తిగత గోప్యతను భంగం కలిగించకుండా, ప్రభుత్వ విధానాలు, ప్రజా వనరుల వినియోగంపై మాత్రమే రాస్తే, వారికి ఆ హక్కు ఉండాలి.

భావప్రకటనా స్వేచ్ఛ మరియు ఒక “విషపూరిత సంబంధం”..

ఇది ఒక మౌలిక హక్కు. మాట స్వేచ్ఛ, వ్యక్తీకరణ స్వేచ్ఛ, పత్రికా స్వేచ్ఛ— ఇవి అన్నీ బాధ్యతతో కూడినవే. కానీ ఇప్పుడు చూస్తే, మన ప్రజాస్వామ్యపు పునాదులు కొంతవరకు బలహీనంగా మారినట్లు అనిపిస్తోంది.

ఒకప్పుడు ఆశలు ఉండేవి. కానీ అవి త్వరగానే చెదిరిపోయాయి. ఇప్పుడు సాధారణ పౌరుడి హక్కును కూడా తీసేస్తున్నారు. “నేనే వారిని ఎన్నుకున్నాను, ఓటు వేసి ఐదేళ్ల పాటు నా తరఫున పని చేయమని బాధ్యత ఇచ్చాను” అని చెప్పేది ప్రజల హక్కు.

కానీ అధికారంలో కూర్చున్న వెంటనే పరిస్థితి మారుతోంది. ఇప్పుడు వారు నా గురించి సమాచారం సేకరించగలరు. కానీ నేను వారి గురించి తెలుసుకోలేను. అంటే, బాధ్యతను నిర్ధారించే అన్ని మార్గాలు మూసుకుపోతున్నాయి.

దీనికి ఒక ఉదాహరణగా, మా ఆర్‌టీఐ వర్గంలో ఉన్న ప్రదీప్ సహా చెప్పిన మాట గుర్తు వస్తుంది.

ఇది జర్నలిజానికి దూరమైన ఉదాహరణ అయినప్పటికీ, చాలా సరైన పోలిక. ఆయన ఇలా అన్నారు: “ఇది ఒక ప్రేమ సంబంధంలాంటిది. ఒకరు తమ గురించి ఏమీ చెప్పరు. కానీ ప్రతిరోజూ మీ ఫోన్‌ను పరిశీలిస్తారు.” అంటే, ఇది ఒక విషపూరిత సంబంధం.

డేటా ప్రొటెక్షన్ బోర్డ్ మరియు భయ వాతావరణం..

ఇప్పుడు పరిస్థితి ఇలా మారుతోంది. సమాచారాన్ని కేంద్రీకరించి, దాన్ని ఒక ఆయుధంగా మార్చుతున్నారు. ఇక ఎఫ్‌ఐఆర్ అవసరం కూడా లేకుండా, ఎవరైనా చిన్న ఫిర్యాదు చేసినా సరిపోతుంది.

డేటా ప్రొటెక్షన్ బోర్డు ద్వారా కోట్ల రూపాయల జరిమానాలు విధించవచ్చు. ఈ భారీ జరిమానాలు చెల్లించలేకపోతే దివాలా ప్రక్రియలు వంటి చర్యలు కూడా ప్రారంభించవచ్చు. అంటే, మొత్తం సమాజంలో భయ వాతావరణం సృష్టించబడుతోంది.

సెక్షన్ 36: వ్యక్తిగత గోప్యతకు తీవ్ర విఘాతం..

అంజలి భరద్వాజ్: మీరు దాఖలు చేసిన పిటిషన్‌లో సెక్షన్ 36ను కూడా సవాలు చేశారు. ఈ సెక్షన్ ప్రకారం ప్రభుత్వం ఎవరి దగ్గర నుంచైనా ఏ డేటానైనా కోరగలదు.

ఇది గోప్యతకు పూర్తిగా విరుద్ధం. గోప్యతను రక్షించేందుకు ఈ చట్టాన్ని తీసుకొచ్చామని చెబుతూ, ఇలాంటి అధికారం ఇవ్వడం విరుద్ధంగా ఉంది.

ఇప్పటికే గత కొన్ని సంవత్సరాల్లో అనేక జర్నలిస్టుల పరికరాలపై దాడులు జరిగినట్లు మనం చూశాం. వారి ఫోన్లు, కంప్యూటర్లు స్వాధీనం చేసుకున్నారు.

ఇప్పటివరకు అలాంటి చర్యలు తీసుకోవాలంటే కనీసం ఎఫ్‌ఐఆర్ నమోదు చేయాలి, కొన్ని నేర ఆరోపణలు చేయాలి.

కానీ ఇప్పుడు ఈ చట్టం కింద అలాంటి నియంత్రణలు లేకుండా అధికారం లభిస్తుంది. రేపు “ఈ సమాచారం నీకు ఎవరు ఇచ్చారు?” అని కూడా అడిగే అవకాశం ఉంది.

ఇది ఆలోచించడానికే భయంగా అనిపిస్తోంది. ఇప్పటికి ఇది కేవలం చట్టంలో ఉంది. కానీ దాన్ని అమలు చేయడం ప్రారంభమైతే పరిస్థితి ఎలా ఉంటుంది? మన వ్యక్తిగత జీవితాలపై, సమాజంపై దీని ప్రభావం ఎలా ఉంటుందో అనేది ఒక పెద్ద ప్రశ్న.

నిజానికి, ప్రభుత్వానికి ఇప్పటికే అనేక చట్టపరమైన అధికారాలు ఉన్నాయి. యూరప్ వంటి దేశాల్లో జర్నలిస్టులకు కొంత రక్షణ ఉంటుంది—వారి డేటాను సులభంగా స్వాధీనం చేసుకోలేరు. కానీ మన దేశంలో అలాంటి రక్షణలు లేవు.

ఇప్పటికీ, వివిధ చట్టాల కింద ఒక న్యాయమూర్తి లేదా పోలీసులు “మీ డేటాను ఇవ్వండి” అని ఆదేశించగలరు. మీరు చెప్పినట్లుగా, కొన్ని సందర్భాల్లో జర్నలిస్టుల పరికరాలు స్వాధీనం చేసుకోబడ్డాయి. కొన్నిసార్లు సరైన కారణాలతో, మరికొన్నిసార్లు అనుమానాస్పదంగా.

చట్టపరమైన లొసుగులు – అధికారుల ఆధిపత్యం..

ఇటీవల ఆదాయపు పన్ను చట్టంలో కూడా సవరణలు వచ్చాయి. వాటి కింద కూడా ఇలాంటి అధికారాలు ఇవ్వబడ్డాయి.

మొత్తంగా చూస్తే, వ్యక్తిగత గోప్యత, సమాచార స్వేచ్ఛ మధ్య సమతుల్యత మరింత సవాలుగా మారుతోంది.

ఇది కేవలం ఆదాయపు పన్ను అధికారుల వరకే పరిమితం కాదు. వారు సేకరించిన సమాచారాన్ని మూడవ వ్యక్తికి కూడా ఇచ్చి, “దీన్ని తెరిచి చూడండి. ఇందులో ఏముంది చూడండి” అని చెప్పగలరు. అంటే, ఈ విధమైన అధికారాలు ఇప్పటికే ఉన్నాయి. కనీసం వాటిలో చట్టపరమైన ఒక రూపం ఉన్నట్టు కనిపిస్తుంది. అది ఎంతవరకు అమలు అవుతుందో, ఎంతవరకు కాదు అన్నది మనందరికీ తెలుసు. మన అసంపూర్ణ ప్రజాస్వామ్యం మెరుగుపడుతుందనే ఆశతో కొనసాగుతోంది.

కానీ డీపీడీపీ చట్టం కింద పరిస్థితి ఏమిటంటే, మీరు నేరుగా నాలుగు బ్యూరోక్రాట్ల ముందు నిలబడాల్సి వస్తుంది.

వారు ప్రభుత్వానికి అనుబంధంగా ఉంటారు. మీరు ప్రభుత్వంపై రాశారు. ఇప్పుడు వారే న్యాయమూర్తులుగా మారారు. నేను వారి ముందు వెళ్లి “మీ అధిపతులు అవినీతిపరులు, నేను దాని గురించి రాశాను” అని చెబితే, వారు ఎలా స్పందిస్తారు? నేను వారి స్థానంలో ఉన్నా కూడా, “నీకు పాఠం నేర్పుతాను” అనేవాడిని. పాఠం నేర్పడానికి ఎన్నో మార్గాలు ఉన్నాయి. మీ ఫోన్ తీసుకోవచ్చు. మీ ఇంటికి వచ్చి పత్రాలు స్వాధీనం చేసుకోవచ్చు. మీ కార్యాలయం పనిచేయకుండా చేయవచ్చు.

ఇంకా ఒక విషయం గుర్తుంచుకోవాలి. ప్రభుత్వం ప్రతిరోజూ రూ 250 కోట్లు, రూ 500 కోట్లు, రూ 200 కోట్లు జరిమానాలు విధించకపోవచ్చు.

అది వారి కోపం, పరిస్థితి మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇంకా న్యాయవ్యవస్థలో నిజాయితీగా పనిచేసే న్యాయమూర్తులు ఉన్నారని నేను ఇప్పటికీ నమ్ముతున్నాను. వారు రాజ్యాంగాన్ని అనుసరిస్తారు. కానీ ఆ స్థాయికి చేరుకునేలోపే పరిస్థితి ఏమవుతుంది?

“ప్రక్రియే శిక్ష” – వనరుల గోప్యత మా ప్రాథమిక సూత్రం..

నేను ఇప్పుడే 51 సంవత్సరాల వయస్సులో ఉన్నాను. మన దేశంలో కోర్టు ప్రక్రియలు ఎలా సాగుతాయో మనకు తెలుసు. కేసు వేయడం మాత్రమే కాదు, దాన్ని పోరాడే సామర్థ్యం కూడా ముఖ్యం. జర్నలిస్టుగా నేను ఈ ప్రమాదాలను ముందే అంగీకరించాను.

మీరు పెద్ద శక్తులను కదిలిస్తే, వారు ప్రతిస్పందిస్తారు. మనం చిన్నవాళ్లమే. ఇది మంచి పరిస్థితి కాదు. కానీ ఇప్పుడు “ప్రక్రియే శిక్ష” అనే స్థితి ఏర్పడింది.

కథనాలు రాయాల్సిన సమయంలో, మీరు సంవత్సరాల పాటు కోర్టుల్లో లేదా అధికారుల ముందు వాదనలు వినిపిస్తూ గడపాల్సి వస్తుంది.

‘ది రిపోర్టర్స్ కలెక్టివ్’లో మేము పిటిషన్ దాఖలు చేసే ముందు ఒక ముఖ్యమైన నిర్ణయం తీసుకున్నాము.

ఈ చట్టం అమల్లో ఉన్నా లేకపోయినా, మా వనరుల గోప్యతను కాపాడటం మా ప్రాథమిక సూత్రం. గత 25 సంవత్సరాల్లో ఎన్నోసార్లు “ఈ సమాచారం ఎవరు ఇచ్చారు?” అని ఒత్తిడి వచ్చింది. కానీ మేము ఎప్పుడూ వెల్లడించలేదు.

ఈ చట్టం ఉన్నా లేకపోయినా, ఏ బ్యూరోక్రాట్ అయినా, ఏ కమిటీ అయినా అడిగినా, మేము మా వనరులను బయటపెట్టము అనే నిర్ణయాన్ని తీసుకున్నాము.

అందువల్ల, ఈ చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన తర్వాత పరిస్థితి స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.

ప్రచారాత్మక జర్నలిజం మాత్రమే కొనసాగగలదు. కానీ ప్రజాస్వామ్యంలో అవసరమైన నిజమైన, స్వతంత్ర జర్నలిజం, అధికారాన్ని ప్రశ్నించే జర్నలిజం సాధ్యం కాకపోవచ్చు.

(ది వైర్ ప్రతినిధి అంజలి భరద్వాజ్, పరిశోధనాత్మక జర్నలిస్టు నితిన్ సేతి, ఆర్‌టీఐ కార్యకర్త అమృతా జోషీతో జరిపిన ఇంటర్వ్యూ ఆధారంగా ఈ వ్యాసాన్ని అందిస్తున్నాము. నాలుగు భాగాలుగా ప్రచురితమైన ఈ వ్యాసం చివరిది 1, 2, 3వ భాగాల కోసం సంఖ్యల మీద క్లిక్ చేయండి.)

About the Author

J Nagaswerao

View All Posts