భారత స్వాతంత్య్రోద్యమ చరిత్రలో బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా పోరాడిన నాయకులతో పాటు, దేశంలోని సంస్థానాధీశుల నిరంకుశ పాలనకు, భూస్వామ్య దోపిడీకి వ్యతిరేకంగా పోరాడిన వీరులకూ విశిష్టమైన స్థానం ఉంది.
అటువంటి ధైర్యసాహసాలు, ఆత్మగౌరవం, ప్రజల హక్కుల పోరాటానికి ప్రతీక కొమురం భీమ్. ఆదివాసీ సమాజపు జీవనాధారాలైన భూమి, అడవి, నీటిపై ప్రజలకు హక్కులు ఉండాలనే లక్ష్యంతో ఆయన సాగించిన పోరాటం చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది. అక్టోబరు 22 ఆయన జయంతి.
జననం, బాల్యం, సామాజిక పరిస్థితులు
కొమురం భీమ్ 1901 అక్టోబరు 22న ప్రస్తుత తెలంగాణలోని ఆదిలాబాద్ ప్రాంతంలో గోండు ఆదివాసీ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన జన్మస్థలంగా సంకేపల్లి గ్రామం ప్రసిద్ధి చెందింది.
ఆయన జీవించిన కాలంలో ఆదివాసీ ప్రజలు భూములపై హక్కులు కోల్పోయారు. అటవీ వనరులను వినియోగించుకోకుండా నిరోధించడం, భూస్వాములు, అధికారుల దౌర్జన్యాలు తీవ్రంగా ఉండేవి.
అడవిని నమ్ముకుని జీవించే గిరిజనులకు అడవి కేవలం చెట్ల సమూహం కాదు. అది వారి ఆహారం, జీవనోపాధి, సంస్కృతి, సంప్రదాయం, ఆత్మగౌరవానికి మూలం. అటువంటి జీవన విధానంపై అధికార యంత్రాంగం జోక్యం చేసుకోవడం, భూములను స్వాధీనం చేసుకోవడం, అక్రమంగా పన్నులు విధించడం వారి మనుగడకే ముప్పుగా మారాయి. ఈ పరిస్థితులే భీమ్‌లో తిరుగుబాటు భావాలకు కారణమయ్యాయి.
నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా పోరాటం
ఆ కాలంలో హైదరాబాద్ సంస్థానాన్ని నిజాం పాలించేవాడు. సంస్థానంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో భూస్వామ్య వ్యవస్థ, అధికారుల దౌర్జన్యాలు, పేదలపై ఆర్థిక దోపిడీ ప్రజలను తీవ్ర ఇబ్బందులకు గురిచేశాయి. ముఖ్యంగా ఆదివాసీ ప్రాంతాల్లో తమ సంప్రదాయ హక్కులను కాపాడుకోవడం పెద్ద సమస్యగా ఉండేది.
కొమురం భీమ్ ఈ అన్యాయాలకు వ్యతిరేకించారు. తన ప్రజలను సంఘటితం చేసి, వారి హక్కుల కోసం పోరాటానికి నాయకత్వం వహించారు.
వివిధ ఆదివాసీ నాయకులతో కలిసి నిజాం ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా సాయుధ గెరిల్లా పోరాటాన్ని సాగించారు.
1930వ దశకం నుంచి 1940 వరకు ఆయన పోరాటం కొనసాగింది. ఆయన పోరాటం తన వ్యక్తిగత ప్రయోజనానికి కాకుండా తన ప్రజలు భయం లేకుండా జీవించాలని, తమ భూములపై హక్కులు పొందాలని, ప్రకృతి వనరులను స్వేచ్ఛగా వినియోగించుకోవాలని ఆయన ఆకాంక్షించారు.
“జల్, జంగల్, జమీన్”- ఒక విప్లవాత్మక సందేశం
కొమురం భీమ్ పేరు వినగానే గుర్తుకు వచ్చే నినాదం “జల్, జంగల్, జమీన్”. అంటే నీరు, అడవి, భూమి అని అర్థం.
ఈ మూడు ప్రకృతి వనరులపై వాటిని నమ్ముకుని జీవించే ఆదివాసీ ప్రజలకు హక్కులు ఉండాలనే భావన ఈ నినాదంలో ఉంది.
నీరు లేకుండా జీవితం లేదు. అడవి లేకుండా అనేక ఆదివాసీ ప్రజల మనుగడ సాధ్యం కాదు. భూమి లేకుండా వ్యవసాయం, నివాసం, జీవన భద్రత ఉండవు.
ఈ నినాదం కేవలం ఒక ప్రాంతానికి సంబంధించిన డిమాండ్ కాదు. ప్రకృతి వనరులపై స్థానిక ప్రజల హక్కులు, సామాజిక న్యాయం, ఆర్థిక సమానత్వం, ఆత్మగౌరవం వంటి విస్తృతమైన భావాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. నేటికీ ఆదివాసీ హక్కుల ఉద్యమాల్లో ఈ నినాదం స్ఫూర్తినిస్తోంది.
జోడేఘాట్ పోరాటం
కొమురం భీమ్ పోరాటంలో జోడేఘాట్ ప్రాంతానికి ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది. నిజాం ప్రభుత్వ సాయుధ బలగాలతో జరిగిన ఘర్షణలో 1940లో ఆయన ప్రాణాలు కోల్పోయారు.
ఆయన త్యాగం గోండు ఆదివాసీ సమాజంలో వీరోచిత ప్రతిఘటనకు ప్రతీకగా నిలిచింది. ఆయన మరణంతో ఉద్యమం ముగిసిపోలేదు. అన్యాయాన్ని ఎదిరించాలనే సంకల్పం తర్వాతి తరాలకు స్ఫూర్తిగా మారింది.
ప్రస్తుతం అభివృద్ధి పేరుతో అడవులు, భూములు, సహజ వనరుల వినియోగంపై అనేక చర్చలు జరుగుతున్నాయి.
పారిశ్రామిక ప్రాజెక్టులు, గనుల తవ్వకాలు, మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణం వంటి సందర్భాల్లో స్థానిక ప్రజల జీవనాధారాలు, పర్యావరణ పరిరక్షణ, పునరావాసం, హక్కుల రక్షణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
అభివృద్ధి ఫలాలు సమాజంలోని అట్టడుగు వర్గాలకు కూడా అందాలి. ఆదివాసీ ప్రజల భూమి, సంస్కృతి, జీవన విధానాన్ని గౌరవించాలి.
ప్రకృతి వనరుల వినియోగంలో సామాజిక న్యాయం, పర్యావరణ పరిరక్షణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. అన్యాయం ఎదురైనప్పుడు ప్రజాస్వామ్యబద్ధంగా సంఘటితమై హక్కుల కోసం పోరాడాలి అనేది కొమురం భీమ్ పోరాట లక్ష్యం.
“ప్రజల హక్కులను కాపాడటానికి అధికారం లేదా సంపద అవసరం లేదు. ధైర్యం, నిబద్ధత, సంఘటిత ప్రజాశక్తి ఉంటే చరిత్రను ప్రభావితం చేయవచ్చు” అనేది కొమురం భీమ్ జీవితం తెలియజేస్తోంది.
About the Author
Discover more from The Wire Telugu
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
