విచారణ కూడా ప్రారంభం కాకుండానే జైలులో 6 సంవత్సరాలు గడిపిన ఉమర్ ఖాలిద్..

ప్రత్యేక ఇంటర్వ్యూ: భారతదేశంలో ప్రముఖ రాజకీయ ఖైదీలలో ఒకరిగా జైలు జీవితంలో ఎదురైన అనుభవాలను, అలాగే ప్రధాని మోదీ ప్రభుత్వ విధానాలను ఎందుకు వ్యతిరేకిస్తున్నారో ఒక ఉద్యమనేత వివరించారు.

జైలులో అత్యంత కఠినమైన సమయం సూర్యాస్తమయం. ఢిల్లీలోని అత్యంత అపఖ్యాతి చెందిన జైలులో నిర్బంధించబడిన వేలాది మంది ఖైదీలను వారి సెల్‌ల నుంచి బయటకు పంపించి, చీకటి పడే వరకు ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే తేమతో కూడిన ప్రాంగణంలో ఉండేలా బలవంతం చేస్తారు.

ఆ సమయంలో ఖైదీ నంబర్ 6,26,714 మనసులో శిక్షలా అనిపించే భయం, ఆందోళన నెమ్మదిగా పెరగడం ప్రారంభమవుతుంది.

అయితే ఖైదీ నంబర్ 6,26,714 అంటే అందరికీ బాగా తెలిసిన ఉమర్ ఖాలిద్, ఇటీవల ఒక విషయం తెలుసుకుని భావోద్వేగానికి గురయ్యారు.

150 ఏళ్లకు పైగా క్రితం భారతదేశానికి వేల మైళ్ల దూరంలో ఉన్న ఒక నిర్బంధ శిబిరంలో బంధించబడిన మరో రాజకీయ ఖైదీ కూడా సూర్యాస్తమయం సమయమే అత్యంత కష్టమైనదని తన రచనల్లో పేర్కొన్నాడని ఆయన తెలుసుకున్నారు.

“ప్రసిద్ధ రష్యన్ రచయిత కూడా తన జైలు జ్ఞాపకాల గ్రంథంలో సూర్యాస్తమయం సమయంలో కలిగే ఈ మానసిక స్థితి గురించి ప్రస్తావించాడు” అని 2020లో జైలుకు వెళ్లిన తర్వాత తొలిసారిగా ఇంటర్వ్యూ ఇస్తూ ఉమర్ ఖాలిద్ చెప్పారు.

“బహుశా ఆ సమయంలో మన జీవితంలో మరో రోజు కూడా బందీగానే గడిచిపోయిందనే విషయం మనసుకు బలంగా తాకుతుంది. అందుకే ఆ భావన మరింత భారంగా అనిపిస్తుందేమో” అని ఆయన అన్నారు.

తీహార్ జైలు గోడల వెలుపల..

భారతదేశంలో ఉమర్ ఖాలిద్ పేరు తెలియని వారు చాలా తక్కువమంది ఉంటారు. గత దశాబ్దంలో ఆయన మొదట ఉత్సాహభరితమైన విద్యార్థి ఉద్యమ నాయకుడిగా గుర్తింపు పొందారు. ఆ తర్వాత 2019లో దేశవ్యాప్తంగా జరిగిన కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యతిరేక నిరసనలకు ప్రధాన ముఖచిత్రంగా నిలిచారు. ఆ నిరసనలు ప్రభుత్వానికి ఎదురైన తొలి పెద్ద సవాలుగా భావించబడ్డాయి.

అయితే 2020 సెప్టెంబరులో ఆయనను ఉగ్రవాద చట్టాల కింద అరెస్టు చేసి జైలుకు పంపించారు. ఢిల్లీలో జరిగిన ప్రాణాంతక మత ఘర్షణలకు ఆయన ప్రధాన కుట్రదారుల్లో ఒకరని, అలాగే హింసాత్మక మార్గంలో ప్రభుత్వాన్ని కూల్చేందుకు కుట్ర పన్నారని ఆయనపై ఆరోపణలు చేశారు.

ఈ రోజుకీ కొన్ని టీవీ వార్తా కార్యక్రమాల్లో వ్యాఖ్యాతలు ఉమర్ ఖాలిద్ పేరును ప్రస్తావిస్తూ ఆయనను ముస్లిం ఉగ్రవాది, దేశద్రోహని సంబోధిస్తుంటారు.

మరోవైపు వామపక్ష కార్యకర్తలు నిర్వహించే నిరసనల్లో ఆయన పేరును నినదిస్తారు. అలాగే ఆయన చిత్రంతో ఉన్న టీ-షర్టులు ధరించి తమ సంఘీభావాన్ని వ్యక్తం చేస్తుంటారు.

మానవ హక్కుల సంఘాలకు, కార్యకర్తలకు ఖాలిద్ ఒక ఉదాహరణగా మారారు. మోదీ పాలనలో ప్రభుత్వాన్ని వ్యతిరేకించేవారిని ఎలా అణచివేస్తున్నారో చూపించే ఉదాహరణ. మోదీకి చెందిన బీజేపీ పార్టీ 12 సంవత్సరాలుగా అధికారంలో ఉంది. తనను వ్యతిరేకించేవారిపై చర్యలు తీసుకోవడానికి కోర్టు వ్యవస్థను ఇలా వాడుకుంటోందని బీజేపీపై ఆరోపణలు ఉన్నాయి.

ముస్లిం, వామపక్ష హక్కుల కార్యకర్త అయిన ఖాలిద్ భారతదేశాన్ని లౌకిక దేశం నుంచి హిందూ దేశంగా మార్చాలని చూస్తున్న బీజేపీ హిందూ జాతీయవాద ఎజెండాను తీవ్రంగా విమర్శిస్తున్నారు.

“దేశంలోని 20 కోట్ల మంది ముస్లింలతో పాటు ఇతర మైనారిటీలపై వేధింపులను, హింసను మోదీ ప్రభుత్వం ప్రోత్సహిస్తోంది” అని ఆయన ఆరోపించారు. మత వివక్షకు సంబంధించిన అన్ని ఆరోపణలను బీజేపీ పదేపదే ఖండించింది.

ఖాలిద్ దాదాపు 6 సంవత్సరాలుగా విచారణ లేకుండా జైలులో ఉండటాన్ని అంతర్జాతీయ మానవ హక్కుల సంఘాలు తీవ్రంగా ఖండించాయి. ఇది అన్యాయమని అవి చెబుతున్నాయి.

న్యూయార్క్ మేయర్ జొరాన్ మమ్దానీ ఖాలిద్‌కు తన సంఘీభావం తెలుపుతూ చేతితో రాసిన లేఖ పంపారు. దీనిపై భారత ప్రభుత్వం తీవ్రంగా స్పందించింది. భారతదేశ న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రంగా పనిచేస్తుందని, ఖాలిద్‌పై కేసుకు రాజకీయాలతో సంబంధం లేదని బీజేపీ చెబుతోంది.

ఉమర్ ఖాలిద్ జైలులో ఉన్న పరిస్థితులు, ఆయన నిర్బంధానికి సంబంధించిన నిబంధనల కారణంగా ఈ ఇంటర్వ్యూ కోసం ‘ది గార్డియన్’ పత్రిక ప్రతినిధులు ఆయనను నేరుగా కలుసుకునే అవకాశం పొందలేదు. అందువల్ల ఈ ఇంటర్వ్యూలోని ప్రశ్నలు, వాటి సమాధానాలు ఆయన కుటుంబ సభ్యులు, స్నేహితుల ద్వారా చేరవేయబడ్డాయి.

తాను ఖండిస్తున్న ఆరోపణలను ఎన్నో సంవత్సరాలుగా ఎదుర్కొంటూ, తన నియంత్రణకు అతీతంగా పనిచేస్తోందని భావించే ప్రచార యంత్రాంగాన్ని కూడా భరిస్తూ వచ్చిన 38 ఏళ్ల ఉమర్ ఖాలిద్ పూర్తిగా మానసికంగా కుంగిపోకుండా నిలబడటం చాలా కష్టమైందని అంగీకరించారు.

“మిమ్మల్ని కేవలం ఒక ఇమేజ్‌గా చూసినప్పుడు అది మంచి ఇమేజ్ అయినా, చెడు ఇమేజ్ అయినా మీ మానవత్వాన్ని కాపాడుకోవడం కష్టం అవుతుంది. కొన్నిసార్లు మీ మనసు స్థిమితంగా ఉంచుకోవడం కూడా కష్టమవుతుంది” అని ఆయన చెప్పారు.

“నా మీద జాలి చూపేవారు, నన్ను గొప్పవాడిగా చూపేవారు కూడా ఒక విషయం మర్చిపోతారు; నేను కూడా మామూలు మనిషినే. నాకు కూడా బలహీనతలు ఉంటాయి. భయాలూ ఉంటాయి. తప్పులు ఉంటాయి. ఇన్ని సంవత్సరాలు జైలులో ఉండటం వల్ల నా మనసుకి, శరీరానికి చాలా హాని జరిగింది. దీనివల్ల నా భయాలు, ఆందోళనలు ఇంకా ఎక్కువయ్యాయి.”

అయితే జైలులో గడిపిన ఇన్ని సంవత్సరాలు కూడా మోదీ ప్రభుత్వంపై ఉమర్ ఖాలిద్ అభిప్రాయాన్ని మార్చలేకపోయాయి.

“భారతదేశంలో హిందూ జాతీయవాదం ప్రధాన రాజకీయ శక్తిగా ఎదిగిన నేపథ్యంలో ద్వేషపూరిత ప్రసంగాలు, ఒక వర్గాన్ని పూర్తిగా నిర్మూలించాలని సూచించే భాష సమాజంలో క్రమంగా సాధారణ విషయాలుగా మారిపోవడం, వాటిని కొందరు గొప్పవిగా కీర్తించడం తనను తీవ్రంగా కలచివేస్తోంది” అని ఉమర్ ఖాలిద్ చెప్పారు.

“ఈ రోజు పరిస్థితిని చూస్తే భారతదేశం వాస్తవాల కంటే ప్రచారం, తప్పుడు సమాచారం, వ్యక్తిగత నమ్మకాలే ఎక్కువ ప్రభావం చూపే సత్యానంతర(పోస్ట్-ట్రూత్) సమాజంగా మారే ప్రక్రియ దాదాపు పూర్తయిందని నాకు అనిపిస్తోంది” అని ఉమర్ ఖాలిద్ అన్నారు.

ఈ ఇంటర్వ్యూలో ఉమర్ ఖాలిద్‌పై ఉన్న న్యాయపరమైన కేసు గురించి గానీ, జైలులో ఆయన ఎదుర్కొంటున్న పరిస్థితుల గురించి గానీ చర్చించకూడదని మేము ముందుగానే పరస్పరం అంగీకరించాము. అయినప్పటికీ తాను మౌనంగా ఉండడం మాత్రం సాధ్యం కాదని, అలా ఉండబోనని ఉమర్ ఖాలిద్ స్పష్టం చేశారు.

“నాతో కలిసి భోజనం చేసిన ఖైదీలు కూడా నా వెనుక ఇతను ఉగ్రవాది అని గుసగుసలాడుకోవడం నేను వింటాను. ఈ దుష్ప్రచారం వల్ల ప్రజలు నన్ను ఒక మనిషిగా చూడటం మానేస్తారు” అని ఆయన చెప్పారు. “నా లాంటి వాళ్లకు మనుషులుగా గుర్తింపు దొరకటం ఒక అదృష్టం. నాలాంటి వారికి మానవత్వంతో వ్యవహరించబడటం, ఒక మనిషిగా గుర్తింపు పొందడం ఇప్పుడు సహజ హక్కు కాదు. అది కొద్దిమందికే దక్కే ఒక ప్రత్యేక హక్కుగా మారిపోయింది” అని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు.

మౌనం ఈ ప్రభుత్వానికి మరింత ధైర్యాన్ని ఇస్తుంది..

దక్షిణ–తూర్పు ఢిల్లీలోని ముస్లింలు అధిక సంఖ్యలో నివసించే జామియా నగర్ ప్రాంతంలో పెరిగిన ఉమర్ ఖాలిద్, హిందూ జాతీయవాద రాజకీయాల ఎదుగుదల సమాజాన్ని మతం ఆధారంగా ఎలా విభజించడం ప్రారంభించిందో, అలాగే ముస్లింల హక్కులు, గౌరవం ఎలా దెబ్బతింటున్నాయో తాను ప్రత్యక్షంగా చూశానని చెప్పారు.

“నేను పెరిగింది ముస్లింలు అధికంగా నివసించే ఒక ప్రాంతంలో. ఆ సమయంలో ముస్లింలు క్రమంగా అణచివేతకు, అట్టడుగుస్థాయికి నెట్టివేతకు, సమాజంలో చెడ్డవారిగా ముద్రవేయబడటానికి గురవుతున్నారని నేను ప్రత్యక్షంగా చూశాను” అని ఆయన అన్నారు.

“కొంచెమైనా సున్నితమైన మనస్తత్వం ఉన్న ఏ వ్యక్తైనా తన చుట్టూ జరుగుతున్న ఇలాంటి పరిణామాలను చూసి చలించకుండా, వాటి ప్రభావానికి లోనుకాకుండా ఉండటం అసాధ్యం” అని ఆయన చెప్పారు.

ఢిల్లీలోని జేఎన్‌యూలో పీహెచ్‌డీ చదువుతున్న సమయంలో ఉమర్ ఖాలిద్ అక్కడ బలంగా ఉన్న విద్యార్థి రాజకీయాల్లో చురుకుగా పాల్గొన్నారు.

అయితే వామపక్ష ఉద్యమాలు, మేధోచర్చలు, విమర్శనాత్మక ఆలోచనలకు కేంద్రంగా పేరొందిన ఈ ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని మితవాద భావజాల వర్గాలు విమర్శలు ప్రారంభించడంతో ఉమర్ ఖాలిద్ ఒక్కసారిగా దేశవ్యాప్తంగా ప్రముఖ వ్యక్తిగా మారారు.

2016లో జేఎన్‌యూలో జరిగిన ఒక రాజకీయ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న అనంతరం ఉమర్ ఖాలిద్‌పై దేశద్రోహం కేసు నమోదు చేసి ఆయనను అరెస్టు చేశారు.

“అదే సమయంలో తీవ్రంగా ధ్రువీకరించబడిన భారతీయ మీడియాలోని కొన్ని సంస్థలు ఆయనను దేశద్రోహి అనీ, దేశానికి ముప్పుగా చిత్రీకరిస్తూ సంచలనాత్మక కథనాలు ప్రచురించాయి.

ఆ క్షణం నుంచి నా జీవితం మునుపటిలా ఎప్పుడూ లేదు” అని ఉమర్ ఖాలిద్ అన్నారు.

అంతేకాకుండా జేఎన్‌యూ యాజమాన్యం ఆయన తన పీహెచ్‌డీ సిద్ధాంత గ్రంథం (థీసిస్) సమర్పించకుండా అడ్డుకునేందుకు ప్రయత్నించింది. అయితే ఆయన హైకోర్టును ఆశ్రయించి ఆ నిర్ణయాన్ని విజయవంతంగా సవాలు చేశారు. ఆ పీహెచ్‌డీ పరిశోధనే ఇప్పుడు ఆయన తొలి పుస్తకంగా ‘ఫ్రాక్చర్డ్ కమ్యూనిటీస్’ పేరుతో ఈ నెలలో ప్రచురితమవుతోంది.

2019లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ముస్లింలపై వివక్ష చూపుతుందని విమర్శలు ఎదుర్కొన్న పౌరసత్వ చట్టాన్ని తీసుకువచ్చిన తర్వాత ఉమర్ ఖాలిద్‌కు బీజేపీ ప్రభుత్వంతో ఉన్న విభేదాలు అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకున్నాయి. ఆ చట్టానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన నిరసనల్లో జేఎన్‌యూ ప్రాంగణం ప్రధాన కేంద్రంగా మారింది. ఆ తర్వాత దేశవ్యాప్తంగా నగరాలు, పట్టణాల్లో లక్షలాది మంది ప్రజలు వీధుల్లోకి వచ్చి నిరసనలు వ్యక్తం చేశారు. ఆ ఉద్యమాలు ప్రభుత్వానికి ఎదురైన తొలి ప్రధాన రాజకీయ సవాళ్లలో ఒకటిగా పరిగణించబడ్డాయి.

ఆ ఉద్యమంలో ఉమర్ ఖాలిద్ ఒక ప్రముఖ నాయకుడిగా, ప్రజలను సమీకరించిన కీలక వ్యక్తిగా నిలిచారు. ఇప్పుడు విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక ప్రసంగంలో ఆయన ప్రజలనుద్దేశించి, “హింసకు మనం హింసతో ప్రతిస్పందించం. ద్వేషానికి మనం ద్వేషంతో బదులివ్వం. వారు ద్వేషాన్ని వ్యాప్తి చేస్తే, మనం దానికి ప్రేమతో ప్రతిస్పందిస్తాం” అని అన్నారు.

ప్రభుత్వం ఈ నిరసనలకు కఠినంగా స్పందించింది. నిరసనకారులపై పోలీసుల చర్యల వల్ల ప్రాణనష్టం సంభవించింది. అలాగే బీజేపీకి చెందిన కొందరు నాయకులు ముస్లింలపై రెచ్చగొట్టే, విద్వేషాన్ని పెంచే వ్యాఖ్యలు చేశారని విమర్శలు వచ్చాయి.

ఉద్రిక్తతలు పెరుగుతుండగా 2020 ఫిబ్రవరిలో ఢిల్లీలో మతపరమైన అల్లర్లు చెలరేగాయి. ఆన్‌లైన్‌లో వ్యాపించిన తప్పుడు సమాచారంతో రెచ్చిపోయిన కొన్ని హిందూ మూకలు రాజధానిలో విధ్వంసానికి పాల్పడి మసీదులను, అలాగే ముస్లిం పేర్లు ఉన్నవారిని లేదా సున్తీ చేయించుకున్న వారిని లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయని నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. మరోవైపు కొంతమంది ముస్లింలు కూడా ప్రతీకార దాడులకు పాల్పడ్డారు.

ఆ అల్లర్లు మూడు రోజుల పాటు కొనసాగాయి. మొత్తం 53 మంది ప్రాణాలు కోల్పోగా వారిలో ఎక్కువ మంది ముస్లింలే. అయితే ఢిల్లీ పోలీసులు దాఖలు చేసిన చార్జ్‌షీట్లలో బీజేపీకి చెందిన ఏ నాయకుడిపైనా అభియోగాలు నమోదు కాలేదు. అలాగే అల్లర్లలో పాల్గొన్న హిందూ వ్యక్తుల్లో కూడా చాలా కొద్దిమందిపైనే కేసులు నమోదయ్యాయి. దీనికి బదులుగా అల్లర్లు జరిగిన సమయంలో ఢిల్లీకి దాదాపు వెయ్యి మైళ్ల దూరంలో ఉన్న ఉమర్ ఖాలిద్‌పైనే ఈ అల్లర్లకు సూత్రధారి అని ఆరోపణలు చేశారు.

ఉమర్ ఖాలిద్‌తో పాటు డజనుకు పైగా ప్రముఖ మానవ హక్కుల కార్యకర్తలు, విద్యార్థి ఉద్యమ నాయకులపై కూడా కేసులు నమోదు చేశారు. వారిపై మతపరమైన అల్లర్లను పథకం ప్రకారం సృష్టించి, ఆయుధపూరిత తిరుగుబాటు ద్వారా దేశంపై ముందుగానే ప్రణాళిక వేసి దాడిని అమలు చేయడానికి కుట్ర పన్నారని ఆరోపించారు.

ఉమర్ ఖాలిద్ ఈ ఆరోపణలను డిస్టోపియన్ (అంటే, న్యాయం, స్వేచ్ఛలు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్న ఒక భయానక పరిస్థితిని గుర్తుచేసేలా ఉన్నవని) అభివర్ణించారు.

అయితే ఏడు నెలల తర్వాత ఢిల్లీలోని ఆయన ఇంటికి పోలీసులు వెళ్లి దేశంలోని అత్యంత కఠినమైన ఉగ్రవాద నిరోధక చట్టాల కింద, అలాగే మరికొన్ని తీవ్రమైన అభియోగాలపై ఆయనను అరెస్టు చేశారు.

ఆ తర్వాత నుంచి ఢిల్లీ అల్లర్లకు సంబంధించిన అనేక కేసుల్లో పోలీసులు సాక్ష్యాలను కల్పించారని, సాక్షుల వాంగ్మూలాలను నకిలీగా రూపొందించారని ఢిల్లీ పోలీసులపై ఆరోపణలు వచ్చాయి. అయితే ఈ ఆరోపణలకు ఢిల్లీ పోలీసులు ఎలాంటి స్పందన ఇవ్వలేదు.

అదే కేసులో నిందితులుగా ఉన్న మరికొందరికి బెయిల్ లభించినప్పటికీ ఉమర్ ఖాలిద్ కేసు మాత్రం అత్యంత వివాదాస్పదంగా, క్లిష్టంగా మారింది. ఆయన బెయిల్ పిటిషన్లపై నిర్ణయం తీసుకోవాల్సిన న్యాయమూర్తులు కొన్నిసార్లు విచారణను వాయిదా వేశారు, మరికొన్నిసార్లు కేసును మరో తేదీకి వేశారు. ఇంకొన్ని సందర్భాల్లో తాము ఆ కేసు విచారణ నుంచి తప్పుకున్నారు. చివరికి ఆయన దాఖలు చేసిన ప్రతి బెయిల్ దరఖాస్తును తిరస్కరించారు. అయితే బీజేపీ ఉమర్ ఖాలిద్ కేసుతో తమకు ఎలాంటి సంబంధం లేదని చెబుతోంది. అదే సమయంలో ఆయన బెయిల్ పిటిషన్లు తిరస్కరించబడిన నిర్ణయాలను మాత్రం బహిరంగంగా స్వాగతించింది.

“ప్రతిసారీ స్వేచ్ఛ లభిస్తుందనే ఆశ కలగడం, ఆ వెంటనే అది మళ్లీ మళ్లీ చెదిరిపోవడం ఎంతో హృదయవిదారకంగా అనిపించింది” అని ఉమర్ ఖాలిద్ అన్నారు.

“క్రమంగా ఆ ఆశే కరిగిపోవడం ప్రారంభమైంది. పట్టుకుని నిలబడేందుకు ఆశ లేకపోతే జైలు జీవితాన్ని తట్టుకుని జీవించడం సాధారణంగా కష్టమవుతుంది. అది మనిషిపై భావోద్వేగపరంగా, మానసికంగా, శారీరకంగా తీవ్రమైన ప్రభావం చూపుతుంది” అని ఆయన చెప్పారు.

పోలీసుల దర్యాప్తు ఎప్పుడు పూర్తవుతుందో స్పష్టత లేకుండా కొనసాగుతుండగా విచారణ ప్రారంభానికి కూడా ఇప్పటివరకు ఎలాంటి తేదీ ఖరారు కాలేదు. ఈ పరిస్థితిలో ఉమర్ ఖాలిద్ ఇంకా జైలులోనే ఉన్నారు.

భారతదేశంలో బీజేపీ అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత జైళ్లలో రాజకీయ కారణాలతో నిర్బంధించబడ్డారని విమర్శకులు భావిస్తున్న వారి సంఖ్య పెరుగుతోందని చెబుతున్నారు.

అయితే వారి హక్కులను కాపాడేందుకు ప్రభుత్వాన్ని ధైర్యంగా ప్రశ్నించడంలో ఇప్పటికే బలహీనపడుతున్న ప్రతిపక్ష పార్టీలు విఫలమయ్యాయని ఉమర్ ఖాలిద్ తన తీవ్ర అసంతృప్తిని వ్యక్తం చేశారు.

రాజకీయ కారణాలతో జైలులో ఉన్నవారి హక్కుల కోసం ప్రతిపక్షం బలంగా నిలబడలేకపోయిందనే విషయంపై ఆయన తీవ్ర నిరాశ వ్యక్తం చేశారు. వారిలో కొందరు జైలు నుంచి బయటకు వచ్చే అవకాశం కూడా పొందలేదు. ఫాదర్ స్టాన్ స్వామి లాంటి సామాజిక కార్యకర్తలు జైలులోనే మరణించారు.

“ఆరు సంవత్సరాలు గడిచిన తర్వాత నేను నిజంగా తీవ్ర నిరాశకు గురయ్యాను. కొన్నిసార్లు పూర్తిగా ఒంటరివాడిననే భావన కూడా కలుగుతోంది” అని ఉమర్ ఖాలిద్ అన్నారు.

“ప్రతిపక్ష పార్టీల మౌనం, పౌర సమాజ సంస్థల మౌనం, ప్రజా ఉద్యమాలను తమ వ్యక్తిగత గుర్తింపు, పేరు ప్రతిష్ఠ కోసం ఉపయోగించుకుని పేరు సంపాదించిన కొందరు ప్రముఖ కార్యకర్తల మౌనం ఇవన్నీ ఈ ప్రభుత్వానికి మరింత ధైర్యాన్ని ఇస్తున్నాయి. దాని ఫలితంగా భిన్నాభిప్రాయాలు వ్యక్తం చేసే వారిపై ప్రభుత్వం మరింత తీవ్రంగా చర్యలు తీసుకునే పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది” అని ఆయన అన్నారు.

రాత్రులే ఖాలిద్‌కు ప్రశాంతతను ఇచ్చేవి. తన గదికి తిరిగి వచ్చాక వార్డెన్ తాళాల గలగల శబ్దం నిశ్శబ్దమైపోగానే తన డైరీలో ఆగ్రహంతో రాసుకున్న మాటల నుండి గోడపై గీసుకున్న కొన్ని వాక్యాలు అతను నిద్రపోయే ముందు అతనికి కొంత సాంత్వనను ఇస్తాయి. వలస వ్యతిరేక విప్లవకారుడైన భగత్ సింగ్ చిత్రపటం పక్కన ఖాలిద్ ఆయన ప్రసిద్ధ వాక్యాలను రాశాడు. నేను బందీగా ఉన్నా, స్వేచ్ఛగా ఉండే ఆ వెర్రి ఆత్మను.

అనువాదం : మనోహర రాజు

About the Author

Telugu staff

Administrator

View All Posts