ప్రజా ఉద్యమాలకు పరోక్ష పూర్వగామి దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య..

దేశం గర్వించదగిన నిస్వార్థ నాయకులలో దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య ఒకరు. జూన్ 2న ఆయన జయంతి సందర్భంగా వారికి నివాళులర్పిస్తూ వారి గురించి తెలుసుకుందాం.

దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్యను చాలా మంది కేవలం స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిగా మాత్రమే గుర్తిస్తారు. కానీ ఆయన పాత్ర అంతకంటే విస్తృతమైనది.

ఆంధ్రరత్న దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య ప్రజా చైతన్య నిర్మాత–జాతీయోద్యమ శిల్పి–ఆంధ్ర ప్రజా రాజకీయాల పూర్వగామి.

భారత స్వాతంత్య్రోద్యమ చరిత్రలో కొందరు నాయకులు కేవలం రాజకీయ కార్యకర్తలుగానే కాకుండా ప్రజా చైతన్యానికి ప్రతీకలుగా నిలుస్తారు.

అలాంటి అరుదైన నాయకులలో ఆంధ్రరత్న దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య ఎంతో ప్రముఖులు.

ఆయన ప్రజా ఉద్యమ నిర్మాత, గొప్ప వక్త, సాంస్కృతిక ఉద్యమకారుడు, ప్రజలను సంఘటితం చేసిన నాయకుడు. గ్రామీణ రాజకీయాలకు రూపకల్పన చేసిన వ్యక్తి.

ఆంధ్ర ప్రాంతంలో జాతీయోద్యమానికి ప్రజా స్వరూపం ఇచ్చిన నాయకుడిగా ఆయన చరిత్రలో నిలిచిపోయారు.

జననం–కుటుంబ నేపథ్యం..

దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య 1889 జూన్ 2న ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పెనుగంచిప్రోలు గ్రామంలో జన్మించారు.

చిన్నప్పటి నుంచే ఆయనలో నాయకత్వ లక్షణాలు, సాహిత్య ఆసక్తి, ప్రజలతో మమేకమయ్యే స్వభావం, సామాజిక అవగాహన పెరిగాయి.

తరువాత కుటుంబ సంబంధాలు, సామాజిక అనుబంధాల కారణంగా ఆయన పేరు దుగ్గిరాలతో ముడిపడి “దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య”గా ప్రసిద్ధి చెందారు.

విద్యాభ్యాసం- జాతీయోద్యమంలో ప్రవేశం..

ఉన్నత విద్యను పూర్తి చేసిన ఇంగ్లాండ్‌కు దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య వెళ్లారు. ప్రజాస్వామ్య భావనలు, జాతీయోద్యమాల చరిత్ర, మ్రాజ్యవాద రాజకీయాలు, యూరోపియన్ రాజకీయ వ్యవస్థలు అధ్యయనం చేశారు.

అయితే విదేశీ విద్య ఆయనను బ్రిటిష్ పాలనకు దగ్గర చేయలేదు. దానికి విరుద్ధంగా, భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో పాల్గొనాలనే సంకల్పాన్ని బలపరిచింది.

20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో భారత జాతీయోద్యమం వేగంగా ఎదుగుతున్న సమయంలో ఆయన ఉద్యమాలలో పాల్గొన్నారు. ఆయన సభలకు రైతులు, కార్మికులు, యువత, మహిళలు, సామాన్య ప్రజలు భారీగా హాజరవుతుండేవారు.

ఆయన ప్రసంగాల్లో హాస్యం, వ్యంగ్యం, చరిత్ర, రాజకీయ సందేశం, ప్రజల భాష ఉండేవి. ఇవి ఆయనను అసాధారణ ప్రజానాయకుడిగా నిలిపాయి.

మహాత్మా గాంధీ ప్రభావం..చీరాల–పేరాల ఉద్యమం..

గాంధీ ప్రారంభించిన సహాయనిరాకరణ ఉద్యమం గోపాలకృష్ణయ్యపై ప్రభావం చూపింది. అయితే ఆయన గాంధీని యాంత్రికంగా అనుసరించలేదు. ఆయన గాంధీ సిద్ధాంతాలను స్థానిక పరిస్థితులకు అన్వయించారు. గ్రామీణ సమాజాన్ని ఉద్యమ కేంద్రంగా మార్చారు. రాజకీయాలను ప్రజల దైనందిన జీవితంతో కలిపారు.

ఇది ప్రజా ప్రతిఘటనకు చారిత్రక ఉదాహరణ. ఆయన జీవితంలో అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టం. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం మునిసిపాలిటీ పేరిట అధిక పన్నులు విధించడానికి ప్రయత్నించింది. ప్రజలు తీవ్ర ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నారు.

ఈ సమయంలోనే “అన్యాయ పన్నులను రద్దు చేయకపోతే ఊరినే ఖాళీ చేద్దాం” అని గోపాలకృష్ణయ్య ఉద్యమానికి పిలుపునిచ్చారు. వేలాది మంది ప్రజలు తమ ఇళ్లను వదిలి బయటకు వెళ్లి కొత్త నివాస ప్రాంతాలు ఏర్పరచుకున్నారు.

ఈ ఉద్యమం పన్నుల వ్యతిరేక పోరాటం. సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేకత, సామూహిక నిరాకరణకు చారిత్రక ఉదాహరణగా నిలిచింది.

రామదండు–ప్రజా సంఘటన..

దుగ్గిరాల నిర్మించిన “రామదండు” ఒక స్వచ్ఛంద ప్రజా కార్యకర్తల దళం. రామదండు లక్ష్యాలలో ప్రజలను క్రమశిక్షణతో తీర్చిదిద్దడం. గ్రామీణ సంఘటన నిర్మించడం. జాతీయ భావజాలం వ్యాప్తి. ఉద్యమాలకు కార్యకర్తలను తయారు చేయడం. ఈ రామదండు తరువాతి ప్రజా ఉద్యమాలకు ఒక నమూనాగా నిలిచింది.

“రాజకీయాలు ప్రజల జీవితాల నుంచి వేరుగా ఉండకూడదు” అని ఆయన బలంగా విశ్వసించడు ఆచరణలో చూపాడు. అందువల్ల ఆయన పాటలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, స్థానిక భాష, హాస్యం,ప్రజా కళారూపాలు ఉపయోగించారు. ఇది రాజకీయాలను ప్రజలకు దగ్గర చేసింది.

కాంగ్రెస్ కార్యకలాపాలలో ఆయన చురుకుగా పాల్గొన్నారు. అయితే ఆయన ప్రధాన బలం సంస్థాగత రాజకీయాలు కాదు. ప్రజా సంఘటన.

దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య కమ్యూనిస్టునా?

స్పష్టంగా చెప్పాలంటే కాదు. ఆయన కమ్యూనిస్టు నాయకుడు కాదు. ఆయన ప్రధానంగా జాతీయవాది. గాంధీయ ప్రభావం పొందిన ఉద్యమకారుడు. ప్రజా సంఘటనా నాయకుడు.

అయితే ఆయన రూపొందించిన ప్రజా రాజకీయ పద్ధతులు తరువాత వామపక్ష ఉద్యమాలపై ప్రభావం చూపాయి. కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం బలపడకముందే ఆయన గ్రామీణ ప్రజా రాజకీయాలకు నమూనా చూపించారు. ఆయన చూపిన అంశాలలలో గ్రామాలే రాజకీయ కేంద్రం. ఈ భావన తరువాత రైతు ఉద్యమాలు, కౌలు రైతు పోరాటాలు, భూసంస్కరణ ఉద్యమాలలో కనిపించింది.

సంఘటిత ప్రజలే శక్తి..

రామదండు నమూనా తరువాత స్వచ్ఛంద దళాలు, కార్యకర్తల నిర్మాణం, గ్రామస్థాయి నాయకత్వం అభివృద్ధి చెందాయి.

రాజకీయాలు ప్రజల జీవితాల్లో ఉండాలి..

ఈ ఆలోచన తరువాత ప్రజా సాంస్కృతిక ఉద్యమాలు, రైతు సాంస్కృతిక బృందాలు, వామపక్ష సాంస్కృతిక సంస్థలలో ప్రతిఫలించింది.

రైతు–కార్మిక ఉద్యమాలపై ప్రభావం..

రైతు సంఘాలు, వ్యవసాయ కార్మిక ఉద్యమాలు, పన్నుల వ్యతిరేక ఉద్యమాలు, కార్మిక సంఘటనలు ప్రజా సమీకరణ విషయంలో ఆయన చూపిన మార్గాలను కొంతవరకు అనుసరించాయి.

చరిత్రకారుల అభిప్రాయాలు..

కొంతమంది ఆయనను “గాంధేయ ప్రజా ఉద్యమ నిర్మాత” అంటారు. మరికొందరు “ఆంధ్ర ప్రజా రాజకీయాల రూపశిల్పి”అంటారు. ఇంకొందరు “తరువాత కాలపు వామపక్ష ప్రజా ఉద్యమాలకు పరోక్ష పూర్వగామి”అని విశ్లేషిస్తారు.

1928లో ఆయన మరణించారు. అప్పటికి ఆయన వయస్సు కేవలం 39 సంవత్సరాలు. చిన్న జీవితం అయినప్పటికీ అసాధారణ ప్రభావం చూపారు.

దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్యను కేవలం ఒక స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిగా చూడటం సరిపోదు. ఆయన ప్రజలను సంఘటితం చేయడం, గ్రామాలను రాజకీయ కేంద్రాలుగా మార్చడం, రాజకీయాలను ప్రజల జీవితాలతో అనుసంధానం చేయడం, సాంస్కృతిక శక్తిని ఉద్యమాల్లో ఉపయోగించడం వంటి అన్ని అంశాలలో ప్రజ్ఞాశాలి.

అందుకే ఆంధ్ర చరిత్రలో ఆంధ్రరత్న దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య పేరు చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుంది.

About the Author

The Wire Telugu Staff

View All Posts