సెప్టెంబర్ 10 చాకలి ఐలమ్మ వర్ధంతి. తెలంగాణ చరిత్రలో సామాన్య కుటుంబంలో పుట్టి, అసామాన్య ధైర్యసాహసాలతో సామంత పెత్తందారులను, భూస్వామ్య దోపిడీని, వెట్టి చాకిరీని, మహిళలపై వివక్షను ఎదిరించిన వీరనారి చాకలి ఐలమ్మ. ఆమె అసలు పేరు చిట్యాల ఐలమ్మ.
తెలంగాణ రైతాంగ పోరాట చరిత్రలో ఆమె పేరు ఒక వ్యక్తి పేరు మాత్రమే కాదు. భూమి, భుక్తి, విముక్తి, ఆత్మగౌరవ పోరాటానికి ప్రతీక.
భారత ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ కూడా చిట్యాల ఐలమ్మను తెలంగాణ తిరుగుబాటులో ప్రముఖ విప్లవ నాయకురాలిగా గుర్తించింది.
సాధారణ కుటుంబం నుంచి పోరాట యోధురాలిగా
ఐలమ్మ 1895లో అప్పటి వరంగల్ ప్రాంతంలోని కిష్టాపురం గ్రామంలో జన్మించారు. ఆమె తల్లిదండ్రులు ఒరుగంటి మల్లమ్మ, సాయిలు. ఆమె రజక కుటుంబానికి చెందినవారు. చిన్న వయస్సులోనే పాలకుర్తికి చెందిన చిట్యాల నర్సయ్యను వివాహం చేసుకున్నారు. వారికి ఐదుగురు సంతానం.
ఆ కాలంలో గ్రామీణ తెలంగాణలో కులవృత్తులపై ఆధారపడి జీవించే పేద కుటుంబాలకు జీవితం అత్యంత కష్టంగా ఉండేది.
మరోవైపు నిజాం పాలనలోని భూస్వామ్య వ్యవస్థలో దొరలు, దేశ్‌ముఖ్‌లు, జమీందారులు గ్రామీణ ప్రజలపై ఆధిపత్యాన్ని కొనసాగించేవారు.
భూమి ఉన్నవారికే అధికారం, భూమి లేని రైతులకు దోపిడీ, అప్పులు, వెట్టి చాకిరీ, అధిక కౌలు. ఇవన్నీ గ్రామీణ సమాజాన్ని పీడించేవి.
విస్నూరు దేశ్‌ముఖ్‌కు వ్యతిరేకంగా ధిక్కార స్వరం
ఐలమ్మ జీవితంలో కీలకమైన మలుపు ఆమె వ్యవసాయం చేయడానికి తీసుకున్న భూమి విషయంలో ఏర్పడిన వివాదం. ఆ కాలంలో విస్నూరు రామచంద్రారెడ్డి దేశ్‌ముఖ్‌కు విస్తారమైన భూములపై ఆధిపత్యం ఉండేది.
పేద రైతులు, కౌలు రైతులు తమకు కేటాయించబడిన లేదా సాగు చేస్తున్న భూముల పైనా భూస్వాముల ఒత్తిడిని ఎదుర్కొనేవారు. ఐలమ్మ తన కుటుంబ జీవనాధారం కోసం వ్యవసాయం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నారు.
అయితే ఆమె సాగు చేస్తున్న భూమిపై దేశ్ముఖ్ వర్గం కన్నుపడింది. “నా భూమిని నేను సాగు చేసుకుంటాను” అన్నది ఐలమ్మ. అది కేవలం ఒక కుటుంబం భూమి కోసం చేసిన పోరాటం కాదు. అది అప్పటి సామంత వ్యవస్థను ప్రశ్నించిన తిరుగుబాటు.
దేశ్ముఖ్ అనుచరులు ఆమె పంటను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు సంఘం కార్యకర్తలు ఆమెకు అండగా నిలిచారు.
ఐలమ్మ పొలంలో పండిన పంటను రక్షించి ఆమె ఇంటికి చేర్చడం ప్రజలలో గొప్ప ధైర్యాన్ని నింపింది. ఇది ఒక సాధారణ భూమి వివాదాన్ని దాటి “దొరను ఎదిరించవచ్చు” అనే ఆత్మవిశ్వాసాన్ని, ధైర్యాన్ని ఇచ్చింది.
విస్నూరు దేశ్ముఖ్ రామచంద్రారెడ్డికి వ్యతిరేకంగా తన భూమిని సాగు చేయడానికి ఐలమ్మ చేసిన ప్రతిఘటన తెలంగాణలోని భూస్వామ్య వ్యతిరేక పోరాటానికి స్ఫూర్తిగా మారింది.
ఒకవైపు దేశ్ముఖ్ అనుచరుల బెదిరింపులు, మరోవైపు నిజాం ప్రభుత్వ యంత్రాంగం, రజాకార్ల భయం. అయినా ఐలమ్మ వెనక్కి తగ్గలేదు. ఆమెకు సహకరించిన ఉద్యమకారులు, సంఘం కార్యకర్తలు కూడా ఈ పోరాటంలో భాగమయ్యారు. ఆమె ఇల్లు క్రమంగా ఉద్యమకారులకు ఆశ్రయంగా మారింది.
ఐలమ్మ స్వయంగా కూడా ప్రజా ఉద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. ఆమె ఆంధ్ర మహాసభతో పాటు కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంతోనూ అనుబంధం ఏర్పరచుకున్నారు.
నిజాం ప్రభుత్వానికి, భూస్వామ్య దోపిడీకి వ్యతిరేకంగా ఆమె ప్రజలను సమీకరించింది.
తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటానికి నేపథ్యం
చాకలి ఐలమ్మ పోరాటాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే అప్పటి తెలంగాణ సామాజిక పరిస్థితులను అర్థం చేసుకోవాలి.
నిజాం పాలనలో గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో భూస్వాముల ఆధిపత్యం, అధిక కౌలు, వెట్టి చాకిరీ, పేద రైతులపై దౌర్జన్యాలు, భూముల ఆక్రమణ, మహిళలపై సామాజిక వివక్ష, కుల ఆధారిత అణచివేత వంటి సమస్యలు తీవ్రంగా ఉండేవి.
ఈ పరిస్థితుల్లో ఆంధ్ర మహాసభ, కమ్యూనిస్టు కార్యకర్తలు గ్రామీణ ప్రజలను సంఘటితం చేశారు. ఐలమ్మ వంటి మహిళలు ఈ ఉద్యమానికి సామాజిక పునాదిని బలపరిచారు. తరువాత 1946లో ప్రారంభమైన తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం(1946–1951) దేశ చరిత్రలోనే అత్యంత ముఖ్యమైన రైతాంగ ఉద్యమాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.
మహిళా ఆత్మగౌరవానికి ప్రతీక
చాకలి ఐలమ్మ పోరాటంలో అత్యంత ముఖ్యమైన అంశాలలో ఒకటి మహిళా ఆత్మగౌరవం. ఆమె ఒక పేద కులవృత్తి కుటుంబానికి చెందిన మహిళ.
అధికారమూ లేదు, సంపదా లేదు, సామాజికంగా ఉన్నత స్థానం లేదు. కానీ ఆమెకు ధైర్యం, ఆత్మవిశ్వాసం, న్యాయం పట్ల నిబద్ధత ఉన్నాయి. అందుకే ఐలమ్మ పోరాటం కేవలం భూమి కోసం జరిగిన పోరాటంగా చూడటం సరిపోదు. అది భూమి కోసం, భుక్తి కోసం, వెట్టి విముక్తి, కుల వివక్షకు వ్యతిరేకంగా, మహిళా ఆత్మగౌరవం కోసం పోరాటం లాంటివి అన్నీ కలిసిన ఉద్యమం.
అణచివేతకు లొంగని ధైర్యం
ఐలమ్మ కుటుంబం కూడా ఈ పోరాటానికి మూల్యం చెల్లించాల్సి వచ్చింది. ఆమె కుమారులు, భర్త కూడా జైలు పాలైనారు.
కుటుంబంపై ఒత్తిడి పెరిగినా ఆమె ఉద్యమాన్ని విడిచిపెట్టలేదు. ఇక్కడే ఐలమ్మ వ్యక్తిత్వంలోని గొప్పతనం కనిపిస్తుంది.
సాధారణంగా కుటుంబంపై దాడి జరిగినప్పుడు వ్యక్తి వెనక్కి తగ్గుతారు. కానీ ఐలమ్మ మాత్రం తన కుటుంబ బాధను కూడా ప్రజల బాధతో కలిపి చూసింది.
“అన్యాయాన్ని ఎదిరించడానికి అధికారం అవసరం లేదు” అనే గొప్ప సందేశం చాకలి ఐలమ్మ జీవితంలో కనిపిస్తుంది.
ఒక పేద మహిళ ఒక శక్తివంతమైన దేశ్‌ముఖ్‌ను ఎదిరించడం ఆ కాలంలో చిన్న విషయం కాదు. ఆమె చేతిలో సైన్యం లేదు. ఆయుధాలు లేవు. ఆస్తి లేదు. కానీ ఆమె వెనుక ప్రజల న్యాయబద్ధమైన ఆకాంక్ష ఉంది. అదే ఆమె బలంగా మారింది.
తెలంగాణ రైతాంగ పోరాటంలో ఐలమ్మ పాత్ర
ఐలమ్మ పోరాటం తెలంగాణ రైతాంగ ఉద్యమానికి ఒక ముఖ్యమైన ప్రతీకగా మారింది. ఆమె పోరాటం జరిగిన కాలం, తెలంగాణలో భూస్వామ్య వ్యతిరేక చైతన్యం పెరుగుతున్న కాలం. తరువాతి రైతాంగ సాయుధ పోరాటంలో వేలాది మంది రైతులు, కూలీలు, మహిళలు పాల్గొన్నారు.
భూమి, వెట్టి విముక్తి, సామాజిక న్యాయం, ప్రజాస్వామిక హక్కులు వంటి అంశాలు ఉద్యమానికి కేంద్రంగా నిలిచాయి. అందువల్ల ఐలమ్మను తెలంగాణ రైతాంగ పోరాట చరిత్రలో ఒక ప్రారంభ ప్రేరణగా చూడవచ్చు.
తెలంగాణ రైతాంగ పోరాటం ముగిసిన తరువాత కూడా ఐలమ్మ సాధారణ జీవితం గడిపారు. ఆమె పేరు మాత్రం ప్రజలలో మరింతగా నిలిచిపోయింది. ఆమె 1985 సెప్టెంబర్ 10న పాలకుర్తిలో అనారోగ్యంతో మరణించారు.
ప్రభుత్వం అధికారికంగా గుర్తించిన వీరనారి
చాకలి ఐలమ్మ జయంతి, వర్ధంతి కార్యక్రమాలను అధికారికంగా నిర్వహించాలని తెలంగాణ ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది.
2024 సెప్టెంబర్ 10న ఆమె వర్ధంతి సందర్భంగా హైదరాబాద్‌లోని రవీంద్ర భారతిలో జరిగిన కార్యక్రమంలో తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి కూడా పాల్గొన్నారు.
అదే సందర్భంలో మహిళా విశ్వవిద్యాలయానికి ఐలమ్మ పేరు పెట్టే నిర్ణయాన్ని ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. ఇది ఐలమ్మ చరిత్రకు అధికారికంగా లభించిన గుర్తింపుకు ఒక ఉదాహరణ.
చాకలి ఐలమ్మను కేవలం చరిత్ర పుస్తకాల్లోని ఒక నాయకురాలిగా గుర్తుంచుకోవడం సరిపోదు. నేటికీ భూమి సమస్య ఉంది. వ్యవసాయ సంక్షోభం ఉంది. పేద రైతుల సమస్యలు ఉన్నాయి. మహిళలపై వివక్ష ఉంది. కుల వివక్ష పూర్తిగా తొలగిపోలేదు. కార్మికులు, కూలీలు అనేక సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్నారు. సామాజిక, ఆర్థిక అసమానతలు కొనసాగుతున్నాయి.
ఈ పరిస్థితుల్లో ఐలమ్మ జీవితం మనకు నేర్పేది అన్యాయం కనిపించినప్పుడు మనం మౌనంగా ఉండటం కాకుండా దాన్ని ప్రశ్నించడం, ఎదిరించి పోరాడటం.
ఐలమ్మ వారసత్వం ఒక కులానికో, ఒక రాజకీయ పార్టీకో మాత్రమే పరిమితం కాదు. ఆమెను రైతుల పోరాటానికి ప్రతీకగా, మహిళా ధైర్యానికి ప్రతీకగా, బహుజన ఆత్మగౌరవానికి ప్రతీకగా, భూస్వామ్య వ్యతిరేక పోరాటానికి ప్రతీకగా, తెలంగాణ ప్రజా ఉద్యమ చరిత్రలో ఒక గొప్ప వీరనారిగా గుర్తుంచుకోవాలి.
చాకలి ఐలమ్మ పోరాటాన్ని కేవలం ఒక వ్యక్తి జీవితచరిత్రగా కాకుండా, నిజాం కాలం తెలంగాణ సామాజిక, ఆర్థిక పరిస్థితులు, వెట్టి వ్యవస్థ, దొరల ఆధిపత్యం, ఆంధ్ర మహాసభ, కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం, 1946–51 తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం, మహిళల పాత్ర, దాని ఫలితాలు అన్నింటితో కలిపి చూడాలి.
వెట్టికి వ్యతిరేకంగా.. భూమి కోసం పోరాటం
తెలంగాణ రైతాంగ పోరాటానికి ప్రధాన కారణాలలో వెట్టి చాకిరీ ఒకటి. పేద రైతులు, వ్యవసాయ కూలీలు, కులవృత్తులపై ఆధారపడిన కుటుంబాలు దొరల కోసం ఉచితంగా పనిచేయాల్సి వచ్చేది.
వ్యవసాయ పనులు చేయడం, దొరల ఇళ్లలో పనులు చేయడం, పశువులను చూసుకోవడం, సామాను మోయడం వంటి అనేక రకాల పనులను వెట్టి పేరుతో చేయించేవారు. దీనివల్ల పేద ప్రజల ఆర్థిక దోపిడీ మాత్రమే కాదు, వారి మానవ గౌరవం కూడా దెబ్బతినేది. అందుకే తెలంగాణ రైతాంగ ఉద్యమంలో “వెట్టి రద్దు” ఒక ముఖ్యమైన డిమాండ్‌గా మారింది.
ఆంధ్ర మహాసభ, కమ్యూనిస్టు కార్యకర్తలు గ్రామీణ ప్రజలను సంఘటితం చేస్తూ వెట్టి, అక్రమ వసూళ్లు, బలవంతపు భూ బహిష్కరణలకు వ్యతిరేకంగా పోరాటాలు నిర్వహించారు.
అత్యధిక శాతం భూములు పెద్ద భూస్వాముల అధీనంలో ఉండేవి. పేద రైతులు కౌలుదారులుగా లేదా వ్యవసాయ కూలీలుగా మారిపోయేవారు.
కౌలు, అప్పులు, అక్రమ వసూళ్లు, బలవంతపు తొలగింపులు, భూముల ఆక్రమణలు గ్రామీణ ప్రజల జీవితాన్ని సంక్షోభంలోకి నెట్టాయి.
ఈ పరిస్థితుల్లో ఒక కీలకమైన ప్రశ్న ముందుకు వచ్చింది. “భూమిని సాగు చేసేవారికే భూమిపై హక్కు ఉండాలా?” ఈ ప్రశ్నే తరువాత “దున్నేవాడికే భూమి” అనే నినాదానికి దారితీసింది.
తెలంగాణలో ప్రజా చైతన్యానికి ఆంధ్ర మహాసభ ముఖ్యమైన వేదిక. 1920ల చివర్లో ప్రారంభమైన ఆంధ్ర మహాసభ మొదటగా విద్య, తెలుగు భాష, సామాజిక సంస్కరణలు, పౌర హక్కులు వంటి అంశాలపై పనిచేసింది. క్రమంగా గ్రామీణ సమస్యలు దాని కార్యక్రమంలోకి వచ్చాయి.
1930లలోనే భూమిశిస్తు తగ్గింపు, వెట్టి రద్దు వంటి డిమాండ్లు ముందుకు వచ్చాయి. రెండో ప్రపంచ యుద్ధ కాలంలో కమ్యూనిస్టుల ప్రభావం పెరిగింది.
1944లో ఆంధ్ర మహాసభలో జరిగిన విభేదాల తరువాత వామపక్ష శక్తుల ప్రభావం మరింత బలపడింది. గ్రామాల్లో సంఘాలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ సంఘాలు ప్రజలను సంఘటితం చేసి వెట్టికి, అక్రమ వసూళ్లకు వ్యతిరేకంగా, కౌలు రైతుల హక్కులు, భూమి నుంచి బహిష్కరణకు వ్యతిరేకత, మెరుగైన వేతనాలు, పౌర హక్కులు వంటి అంశాలను ముందుకు తెచ్చాయి.
కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం పాత్ర
తెలంగాణ రైతాంగ ఉద్యమంలో కమ్యూనిస్టు పార్టీ పాత్ర అత్యంత ముఖ్యమైనది. గ్రామీణ పేదలు, కౌలు రైతులు, వ్యవసాయ కూలీలు, మహిళలు, వివిధ కులాలకు చెందిన సామాన్య ప్రజలు విస్తృతంగా పాల్గొన్నారు.
కమ్యూనిస్టులు గ్రామ స్థాయి సంఘాలను నిర్మించడంలో, రైతులను సంఘటితం చేయడంలో, ఉద్యమానికి రాజకీయ దిశను ఇవ్వడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు.
1946లో ఆంధ్ర మహాసభలో పనిచేసిన కమ్యూనిస్టులు, కిసాన్ సభల కార్యకర్తలు నాయకత్వ స్థానాల్లోకి వచ్చి వెట్టికి వ్యతిరేకంగా, దున్నేవారికి భూమి అనే డిమాండ్లను ముందుకు తెచ్చారు.
1946–1951 — తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం
1946లో ప్రారంభమైన ఉద్యమం క్రమంగా విస్తరించి 1946–1951 తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటంగా రూపాంతరం చెందింది. దీని ప్రధాన లక్ష్యాలు వెట్టి రద్దు, భూస్వామ్య దోపిడీకి ముగింపు, అక్రమ వసూళ్ల నిర్మూలన, బలవంతపు భూ ఆక్రమణకు వ్యతిరేకత, భూమిపై రైతుల హక్కు, పౌర హక్కులు, ప్రజా స్వపరిపాలన.
తెలంగాణ రైతాంగ పోరాటాన్ని మూడు పదాలలో చెప్పాలంటే భూమి, భుక్తి, విముక్తి. ఈ మూడు అంశాలు పరస్పరం విడదీయలేనివి. అందుకే ఈ పోరాటం కేవలం భూమి కోసం జరిగిన ఉద్యమం కాదు. ఇది ఆర్థిక హక్కులు + సామాజిక గౌరవం + రాజకీయ స్వేచ్ఛ కోసం సాగిన మహత్తర ఉద్యమం. సుమారు 3,000 గ్రామాలకు ఈ ఉద్యమం విస్తరించింది.
1946 జూలై 4 — దొడ్డి కొమురయ్య అమరత్వం
ఐలమ్మ పోరాటం జరిగిన ప్రాంతంలో కొద్ది కాలానికే మరో కీలక సంఘటన జరిగింది. 1946 జూలై 4న కడవెండి గ్రామంలో సంఘం కార్యకర్తలపై దాడులకు వ్యతిరేకంగా ప్రజలు ప్రదర్శన నిర్వహించారు.
దేశ్ముఖ్ అనుచరులు కాల్పులు జరిపారు. దొడ్డి కొమురయ్య మరణించారు. ఈ సంఘటన తరువాత ఉద్యమం మరింత తీవ్రరూపం దాల్చింది. ఐలమ్మ భూమి పోరాటం, కొమురయ్య అమరత్వం, ఈ రెండూ తెలంగాణ రైతాంగ ఉద్యమ చరిత్రలో కీలక ఘట్టాలు.
తెలంగాణా సాయుధ రైతాంగ తిరుగుబాటు ఉద్యమంలో వేలాది మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. అనేక వేల మంది చిత్రహింసలకు గురయ్యారు.
సాయుధ పోరాటం ఉపసంహరణ.. ఫలితాలు
1947లో దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చింది. పరిస్థితులు మారాయి. భారత ప్రభుత్వ సైన్యం తెలంగాణాలో దిగింది. భారత ప్రభుత్వం కమ్యూనిస్టు సాయుధ ఉద్యమాన్ని అణచివేయడానికి సైనిక, పోలీసు చర్యలు చేపట్టింది.
కమ్యూనిస్టు పార్టీ అంతర్గతంగా కూడా పోరాట మార్గం, రాజకీయ వ్యూహంపై చర్చలు జరిగాయి. చివరకు 1951లో తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం ఉపసంహరించబడింది. దొరల దాష్టీకాలు అంతమయ్యాయి.
కొన్ని ప్రాంతాల్లో గ్రామస్థాయిలో ప్రజా కమిటీలు ఏర్పడి స్థానిక పరిపాలనను నిర్వహించాయి. విద్య, ఆరోగ్యం, భూమి, న్యాయం వంటి అంశాలు ప్రజా కమిటీలు నిర్వహించాయి. ఇది భారత రైతాంగ చరిత్రలో ఒక విశేషమైన ప్రయోగంగా నిలిచింది.
ఉద్యమం ప్రభావంతో అనేక ప్రాంతాల్లో భూస్వాముల ఆధీనంలోని సుమారు 10 లక్షల ఎకరాల భూములు పేద రైతులకు పంచబడ్డాయి.
అదే సమయంలో వెట్టి రద్దు, వ్యవసాయ కార్మికుల వేతనాల పెంపు వంటి మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. ఇవి కేవలం ఆర్థిక మార్పులు కాదు. శతాబ్దాలుగా “దొర” ముందు తలవంచిన గ్రామీణ పేద మనిషి తనను తాను ఒక హక్కులున్న పౌరుడిగా భావించడం ప్రారంభించాడు.
ఈ పోరాటం భారతదేశంలోని భూ సంస్కరణల చర్చను ప్రభావితం చేసింది. రైతు సమస్యను జాతీయ రాజకీయాల కేంద్రంలోకి తీసుకువచ్చింది.
వెట్టి, భూస్వామ్య దోపిడీ, కౌలు రైతుల హక్కులు, భూమి పంపిణీ, గ్రామీణ పేదరికం వంటి అంశాలను ప్రజా చర్చలోకి తీసుకొచ్చింది.
ప్రజాస్వామ్యం కేవలం ఎన్నికల హక్కుతో పూర్తి కాదు, సామాజిక, ఆర్థిక హక్కులు కూడా అవసరం అనే ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని నిరూపించింది.
About the Author
Discover more from The Wire Telugu
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
