ప్రశ్నించే విద్యార్థి ప్రజాస్వామ్యానికి శత్రువా? దిక్సూచినా?

“విశ్వవిద్యాలయాలు కేవలం డిగ్రీలు ఇచ్చే భవనాలు కావు. అవి దేశ భవిష్యత్తును ఆలోచించే ప్రయోగశాలలు.”

దేశ రాజధాని ఢిల్లీలో జంతర్ మంతర్ వద్ద విద్యార్థులు విద్యా వ్యవస్థపై తమ అసంతృప్తిని వ్యక్తం చేస్తూ నిర్వహించిన నిరసన, ఆ సందర్భంగా చోటుచేసుకున్న ఉద్రిక్తతలు “ప్రశ్నించే విద్యార్థిని మనం ఎలా చూస్తున్నాం?” అనే ఒక పాత ప్రశ్నను మన ముందుకు మరోసారి తెచ్చాయి.

ఏ ప్రజాస్వామ్యానికైనా ఈ ప్రశ్నకు ఇచ్చే సమాధానమే ఆ దేశ రాజకీయ సంస్కృతిని నిర్ణయిస్తుంది. ఒక దేశం తన విద్యార్థుల గొంతును వినగలిగితే అది ఆత్మవిశ్వాసం కలిగిన ప్రజాస్వామ్యం. ప్రశ్నలకు భయపడితే అది ఆత్మపరిశీలన చేయాల్సిన సమయం.

విద్యార్థి ఉద్యమాలు: భారత చరిత్రలో మార్పుల ప్రవాహం..

భారతదేశంలో విద్యార్థి ఉద్యమాలు కొత్తవి కావు. స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో విద్యార్థులు విదేశీ వస్త్ర బహిష్కరణ, సత్యాగ్రహాలు, క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం వంటి కార్యక్రమాల్లో కీలక పాత్ర పోషించారు. “దేశం ఎలా ఉండాలి?” అనే ప్రశ్నను అప్పటి యువత వేసింది.

1974లో జయప్రకాశ్ నారాయణ్(జేపీ) పిలుపుతో ప్రారంభమైన ఉద్యమం మొదట విద్యార్థుల అసంతృప్తి నుంచి పుట్టి, తర్వాత అవినీతి వ్యతిరేక జాతీయ ఉద్యమంగా విస్తరించింది. భారత రాజకీయ చరిత్రలో అది ఒక కీలక మలుపుగా నిలిచింది.

అస్సాం ఉద్యమం(1979–1985)లో కూడా విద్యార్థి సంస్థలు ప్రధాన పాత్ర పోషించాయి. అక్రమ వలసలు, గుర్తింపు, స్థానిక హక్కుల వంటి క్లిష్టమైన అంశాలపై సాగిన ఆ ఉద్యమం చివరకు అస్సాం ఒప్పందానికి దారితీసింది. అదే సమయంలో, దీర్ఘకాలిక సామాజిక ఉద్రిక్తతలు, హింస కూడా జరిగాయి. ఇది విద్యార్థి ఉద్యమాలు ఎంత ప్రభావవంతమో, అలాగే అవి శాంతియుత మార్గంలో నడవాల్సిన అవసరాన్ని కూడా గుర్తు చేస్తుంది.

1990లో మండల్ కమిషన్ అమలు నేపథ్యంలో దేశవ్యాప్తంగా భారీ విద్యార్థి నిరసనలు జరిగాయి. ఒకవైపు సామాజిక న్యాయం కోసం వాదనలు, మరోవైపు అవకాశాలపై ఆందోళనలు— ఈ రెండూ ఒకేసారి వ్యక్తమయ్యాయి. ప్రజాస్వామ్యం విభిన్న అభిప్రాయాలకు వేదిక కావాల్సిన అవసరాన్ని ఈ దశ మరింత స్పష్టం చేసింది.

ఇటీవలి కాలంలో వివిధ విద్యా విధానాలు, ఫీజులు, ప్రవేశ పరీక్షలు, విశ్వవిద్యాలయ పరిపాలన, పౌర హక్కులు వంటి అంశాలపై దేశంలోని అనేక విశ్వవిద్యాలయాల్లో విద్యార్థి నిరసనలు చోటుచేసుకున్నాయి.

ప్రతి ఉద్యమంతో అందరూ ఏకీభవించాల్సిన అవసరం లేదు. కానీ వాటి వెనుక ఉన్న ప్రశ్నలను వినడం మాత్రం ప్రజాస్వామ్య బాధ్యత.

రాజ్యాంగం చెప్పేది ఏమిటి?

భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 19(1)(ఎ) పౌరులకు భావ వ్యక్తీకరణ స్వేచ్ఛను, ఆర్టికల్ 19(1)(బీ) శాంతియుతంగా సమావేశమయ్యే హక్కును కల్పిస్తుంది.

ఇవి సంపూర్ణ హక్కులు కావు; ప్రజా శాంతి, భద్రత వంటి కారణాల దృష్ట్యా చట్టబద్ధమైన పరిమితులు ఉండవచ్చు. కానీ ఆ పరిమితులు కూడా న్యాయసమ్మతంగా, అవసరానికి తగినంత మేరకే ఉండాలి.

అందువల్ల ఒక ప్రజాస్వామ్యంలో రెండు విషయాలు ఒకేసారి నిజం కావచ్చు—ప్రజలకు శాంతియుత నిరసన హక్కు ఉంది; ప్రభుత్వానికి చట్టవ్యవస్థను కాపాడే బాధ్యత ఉంది. ఈ రెండింటి మధ్య సమతుల్యతే ప్రజాస్వామ్య పరిపక్వతకు పరీక్ష.

ప్రపంచం నుంచి నేర్చుకోవాల్సిన పాఠాలు..

1968లో ఫ్రాన్స్‌లో విద్యార్థి ఉద్యమాలు విశ్వవిద్యాలయాల నుంచి ప్రారంభమై దేశ రాజకీయాలను కుదిపేశాయి.

అమెరికాలో వియత్నాం యుద్ధ వ్యతిరేక ఉద్యమాల్లో విశ్వవిద్యాలయాలు ప్రధాన వేదికలయ్యాయి. దక్షిణ కొరియాలో ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమాల్లో విద్యార్థుల పాత్ర చరిత్రలో ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించింది.

ఈ ఉద్యమాలన్నీ ఒకేలా లేవు. కొన్ని శాంతియుతంగా జరిగాయి, కొన్ని హింసాత్మక మలుపులు కూడా తీశాయి. కానీ యువత గొంతును పూర్తిగా మూయడం ద్వారా ఏ ప్రజాస్వామ్యమూ బలపడలేదనే విషయం మాత్రం స్పష్టమైంది. సంభాషణ, సంస్కరణ, భాగస్వామ్యమే దీర్ఘకాలిక పరిష్కారాలను ఇచ్చాయి.

విశ్వవిద్యాలయం అంటే ఉద్యోగాల ఫ్యాక్టరీ కాదు..

గొప్ప విశ్వవిద్యాలయాలు ఉద్యోగాలు మాత్రమే ఇవ్వవు; ప్రశ్నించే పౌరులను తయారు చేస్తాయి.

విద్యార్థి ఒక సిద్ధాంతాన్ని సమర్థించవచ్చు. వ్యతిరేకించవచ్చు. ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నించవచ్చు. ప్రతిపక్షాన్ని కూడా ప్రశ్నించవచ్చు. అదే విమర్శనాత్మక ఆలోచన (క్రిటికల్ థింకింగ్) సారాంశం. ఆలోచించే యువత లేకపోతే శాస్త్రం ఎదగదు; సమాజం ముందుకు సాగదు; ప్రజాస్వామ్యం కూడా బలహీనపడుతుంది.

నిపుణులు ఏమంటున్నారు?

రాజకీయ తత్వవేత్తలు హన్నా అరెంట్, జాన్ డ్యూయీ వంటి ఆలోచనాపరులు ప్రజాస్వామ్యం అనేది కేవలం ఎన్నికల వ్యవస్థ మాత్రమే కాదని, అది నిరంతర ప్రజా భాగస్వామ్య ప్రక్రియ అని పేర్కొన్నారు.

భారత రాజ్యాంగ శిల్పి డా బీఆర్ అంబేద్కర్ కూడా రాజ్యాంగ పద్ధతుల ద్వారానే విభేదాలను వ్యక్తపరచాలని, ప్రజాస్వామ్య సంస్కృతిని కాపాడాలని హెచ్చరించారు.

“ప్రశ్నించడం ప్రజాస్వామ్యానికి అవసరం; అదే సమయంలో ప్రశ్నించే విధానం కూడా రాజ్యాంగబద్ధంగా ఉండాలి” అని ఈ ఆలోచనలు ఒకే సందేశాన్ని ఇస్తాయి.

ప్రభుత్వానికి కొన్ని సూచనలు..

విద్యార్థి సంఘాలతో నిరంతర సంభాషణకు శాశ్వత వేదిక ఏర్పాటు చేయాలి.
విద్యా విధానాలపై స్వతంత్ర సమీక్షా కమిటీలు ఏర్పాటు చేసి విద్యార్థుల అభిప్రాయాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.
పోలీసు జోక్యం చివరి మార్గంగా మాత్రమే ఉండాలి; మొదటి మార్గం సంభాషణ కావాలి.
విశ్వవిద్యాలయాల్లో మానసిక ఆరోగ్యం, విద్యార్థి సంక్షేమం, ఫిర్యాదు పరిష్కార వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయాలి.
శాంతియుత నిరసనలకు అవసరమైన ప్రజాస్వామ్య స్థలాలను కాపాడాలి.
ప్రజాస్వామ్యం హక్కులతో పాటు బాధ్యతలను కూడా కోరుతుంది. నిరసనలు శాంతియుతంగా సాగాలి. ప్రజా ఆస్తులకు నష్టం కలగకుండా చూడాలి. భిన్నాభిప్రాయం ఉన్న వారిని గౌరవించాలి. వాస్తవాల ఆధారంగా వాదించాలి. ఉద్యమం నైతిక బలం కోల్పోతే దాని లక్ష్యాలు కూడా బలహీనపడతాయి.

వ్యక్తిగతంగా, విద్యార్థులపై బలప్రయోగం జరిగినట్లు కనిపించే దృశ్యాలు చూసినప్పుడల్లా మనసు భారమవుతుంది. దేశ భవిష్యత్తును నిర్మించాల్సిన యువత తమ ఆవేదనను వీధుల్లో వినిపించాల్సి రావడం ఒక సమాజంగా మనందరికీ ఆత్మపరిశీలనకు కారణం కావాలి.

ప్రజాస్వామ్యం అంటే అందరూ ఒకేలా ఆలోచించడం కాదు. భిన్నాభిప్రాయాలను వినగలిగే సంస్కృతి. ప్రశ్నలను భయపడని ధైర్యం. సమాధానాలు వెతికే సహనం. ప్రశ్నించే విద్యార్థి ప్రజాస్వామ్యానికి శత్రువు కాదు, సమాజానికి ఒక హెచ్చరిక గంట, ఒక దిక్సూచి, కొన్నిసార్లు రేపటి మార్పుకు నాంది.

ఆ స్వరాన్ని వినడం బలహీనత కాదు. అది ఒక ఆత్మవిశ్వాసంతో కూడిన ప్రజాస్వామ్యానికి నిజమైన గుర్తు.

ShyamMohan

About the Author

The Wire Editorial Team

Administrator

View All Posts