రాజకీయ భాష తరచుగా రాజకీయంగా వినిపించడం మానేసినప్పుడే ఎందుకు ఎక్కువ ప్రభావవంతంగా పనిచేస్తుంది?
ఈ మధ్య మీరు విని ఉండే అవకాశమున్న ఒక వాక్యం ఏంటంటే; బ్రిటన్ పార్టీ రాజకీయ చర్చలన్నింటిలో అది కనిపిస్తూనే ఉంది. న్యూ లేబర్ “శ్రామిక కుటుంబాల” పదజాలం నుంచి, కష్టపడి పనిచేయడం, బాధ్యత, ఆకాంక్షలను ప్రస్తావించిన తర్వాతి కన్జర్వేటివ్ పిలుపుల వరకు అదే వినిపించింది. “మేము కష్టపడి పనిచేసే కుటుంబాల పక్షాన నిలబడతాం” అనేలా అది సాగుతుంది.
ఇది సహేతుకంగా వినిపిస్తుంది. న్యాయంగా వినిపిస్తుంది. చాలా విధాలుగా, స్పష్టమైన విషయంలా వినిపిస్తుంది. ఆ “స్పష్టత” భావనను వివరించడానికే ఆంటోనియో గ్రాంసీ తన జీవితాన్ని వెచ్చించారు.
గ్రాంసీ (1891–1937) ఇటలీకి చెందిన మార్క్సిస్ట్ తత్వవేత్త, రాజకీయ నాయకుడు. టూరిన్ విశ్వవిద్యాలయంలో భాషాశాస్త్రాన్ని ప్రత్యేకంగా అభ్యసించారు. ఫాసిస్టుల నిర్బంధంలో ఉండగానే ఆయన మరణించారు.
1929 నుంచి 1935 మధ్య కాలంలో, ముస్సోలినీ ఆదేశాల మేరకు జైలులో నిర్బంధానికి గురైన ఆయన, రాజకీయ సిద్ధాంతాలు, చారిత్రక విశ్లేషణలు, భాషపై లోతైన పరిశీలనలతో ముప్పై మూడు నోట్బుక్లను రాశారు.
ఆ నోట్బుక్ల నుంచి ఎంపిక చేసిన రచనలు ఆయన మరణానంతరం జైలు నోట్బుక్లు పేరుతో 1947లో ఇటాలియన్ భాషలో ప్రచురితమయ్యాయి. ఆ తర్వాత 1957లో తొలిసారిగా ఆంగ్ల అనువాదం వెలువడింది.
ఆ రచనలు అప్పటి నుంచి విమర్శనాత్మక సిద్ధాంతం, సాంస్కృతిక అధ్యయనాలు, రాజకీయ ప్రసంగాల విశ్లేషణ వంటి రంగాలకు పునాది గ్రంథాలుగా మారాయి.
వాటిలోని ప్రధాన ప్రశ్న పైకి చూస్తే చాలా సరళంగా అనిపిస్తుంది. కానీ దాని అంతరార్థం ఎంతో లోతైనది:
ఒక పాలకవర్గం నిరంతరం బలప్రయోగానికి పాల్పడకుండానే తన అధికార స్థానాన్ని ఎలా నిలబెట్టుకోగలుగుతుంది?
దీనికి సమాధానం ఆధిపత్యం. ఈ ఆధిపత్యం చాలా వరకు భాష ద్వారానే పనిచేస్తుంది.
ఆధిపత్యం (హెజిమనీ) అంటే ఏది కాదు
ఆధిపత్యం అనే భావనను తరచుగా కేవలం ఒక వర్గం మరో వర్గంపై పెత్తనం చెలాయించడం లేదా ఒక నిర్దిష్ట భావజాలాన్ని రుద్దడం అనే అర్థాలకు పరిమితం చేస్తుంటారు. కానీ గ్రాంసీ వాదనలోని అసలు సారాంశం ఇది కాదు.
ఆయన దృష్టిలో ఆధిపత్యం అంటే ఒక వర్గం తన ఇష్టాయిష్టాలను మరో వర్గంపై బలవంతంగా రుద్దడం మాత్రమే కాదు. ఆధిపత్య వర్గపు ప్రపంచ దృక్పథమే అందరికీ సహజమైన, సాధారణమైన ఆలోచనా సరళిగా మారే ప్రక్రియ అది. ఇతరుల ఆలోచనలను, అభిప్రాయాలను కూడా ఆ ఆధిపత్య వర్గం ఏర్పరచిన దృక్పథం ఆధారంగానే అంచనా వేసే పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది.
ఇది బలవంతం ద్వారా కాకుండా అంగీకారం ద్వారా, చట్టం ద్వారా కాకుండా సంస్కృతి ద్వారా పనిచేస్తుంది. అలాగే ఏదైనా ఒక నిర్దిష్ట వాదనలోని విషయాల ద్వారా మాత్రమే కాకుండా, ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి మనం ఉపయోగించే భావనలు, పదజాలం, ఆలోచనా చట్రాల ద్వారా కూడా తన ప్రభావాన్ని చూపుతుంది.
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత పశ్చిమ ఐరోపా అంతటా విప్లవోద్యమాలు విఫలమవడం, అదే సమయంలో ఇటలీలో ఫాసిజం విజయవంతం కావడం అనే నిర్దిష్ట రాజకీయ పరాజయం నుంచి గ్రాంసీ ఈ వాదనను అభివృద్ధి చేశారు. ఆ విప్లవ వైఫల్యానికి సంబంధించిన ఆయన విశ్లేషణే జైలు నోట్బుక్లలోని మొత్తం ఆలోచనలకు పునాది అయింది.
అభివృద్ధి చెందిన పెట్టుబడిదారీ సమాజాల్లో రాజకీయ అధికారాన్ని కేవలం స్వాధీనం చేసుకోవడం సాధ్యం కాదని ఆయన నిర్ధారణకు వచ్చారు. అందుకు ముందుగానే సుదీర్ఘమైన “స్థానాల కోసం పోరాటం” ద్వారా సమాజాన్ని సిద్ధం చేయాలి.
అంటే రాజ్యాధికారం అనే ప్రశ్న ముందుకు రావడానికి ముందే పౌర సమాజంలో క్రమంగా మేధోపరమైన, సాంస్కృతిక ఆధిపత్యాన్ని నిర్మించాలి. ఇందుకోసం పాఠశాలలు, వార్తాపత్రికలు, వృత్తిపరమైన సంఘాలు, రాజకీయ పదజాలం వంటి వివిధ వేదికల ద్వారా ప్రజల ఆలోచనలపై, సమాజపు దృక్పథంపై ప్రభావం సాధించాలి.
రాజకీయ అధికారాన్ని ఎవరు గెలుచుకుంటే వారికి బహుమతిగా లభించేది ఆధిపత్యం కాదు. రాజకీయ అధికారాన్ని గెలుచుకోవడానికి ముందుగానే సాధించాల్సిన పునాది ఆధిపత్యం.
గ్రాంసీ గుర్తించిన ఈ ప్రక్రియను ఆయన “సాధారణ జ్ఞానం” అని పిలిచారు. అయితే, ఈ పదబంధాన్ని మనం సాధారణంగా వాడే అర్థంలో ఆయన ప్రయోగించలేదు.
రోజువారీ వ్యవహారాల్లో సాధారణ జ్ఞానం అంటే ఆచరణాత్మక తెలివి, ఏది చేయాలో స్పష్టంగా తెలిసి ఉండటం అనే అర్థంలో ఉపయోగిస్తాం. కానీ గ్రాంసీ విశ్లేషణలో దీనికి భిన్నమైన అర్థం ఉంది.
ఒక నిర్దిష్ట సమాజంలోని అత్యధికులు ఎలాంటి పరిశీలన చేయకుండా, ప్రశ్నించకుండా అంగీకరిస్తూ వస్తున్న నమ్మకాలు, భావనలు, ఆలోచనా చట్రాల సమాహారమే సాధారణ జ్ఞానం.
సాధారణ జ్ఞానం భావజాల ప్రభావంతో నిండి ఉంటుంది. అయితే అది యాంత్రికంగా ప్రజలపై రుద్దేది కాదు. సాధారణంగా దాన్ని ఎవరూ ఉద్దేశపూర్వకంగా లేదా ఒక కేంద్రీకృత పద్ధతిలో రూపొందించరు. దాన్ని ఒక రకంగా మనలో ముందుగానే అమర్చిన ఆలోచనా విధానం అని చెప్పవచ్చు.
కాలక్రమంలో అనేక సంవత్సరాల పాటు సమాజంలో ప్రచారంలో ఉండే ఆలోచనలు, పదేపదే వినిపించే పదబంధాలు, సంస్థాగత అలవాట్లు, మీడియా ఉపయోగించే భావనలు, రాజకీయ పదజాలం ద్వారా ఇది రూపుదిద్దుకుంటుంది. ఇవన్నీ కలిసి ఒక సమాజం దేనిని సహేతుకమైనదిగా, సహజమైనదిగా, ప్రశ్నించనవసరం లేనిదిగా భావించాలో నిర్ణయిస్తాయి.
అందువల్ల సాధారణ జ్ఞానం అనేది ఒకే విధమైనది కాదు. దానిలోని కొన్ని అంశాలు ఆధిపత్య వర్గాల ప్రయోజనాలకు మద్దతునిస్తాయి. మరికొన్ని అంశాల్లో ఆధిపత్యాన్ని ప్రశ్నించే, ప్రతిఘటించే ఆలోచనల తొలి బీజాలు కూడా ఉంటాయి.
ఇక్కడ కీలకమైన పదం “సహజమైనది”
ఒక రాజకీయ వైఖరి సాధారణ జ్ఞానంలా అనిపించినప్పుడు, అది వాస్తవ పరిస్థితుల గురించి చేస్తున్న ఒక వాదనగా కాకుండా వాస్తవాన్ని యథాతథంగా వివరిస్తున్న విషయంలా కనిపిస్తుంది.
ఒక రాజకీయ ఆలోచనను ప్రశ్నించాల్సిన అవసరం లేని సహజమైన విషయంగా ప్రజలు భావించేలా చేయడమే ఆధిపత్యం సాధించే విజయం.
పోరాటానికి వేదికగా భాష
అధికారం గురించి రాసినప్పుడు గ్రాంసీ భాషను కేవలం ఒక రూపకంగా ఉపయోగించలేదు. టూరిన్ విశ్వవిద్యాలయంలో మాటియో బార్టోలీ వద్ద ఆయన భాషాశాస్త్రాన్ని ప్రత్యేకంగా అభ్యసించారు.
భాషలోని వివిధ రూపాలకు సమాజంలో గౌరవం, ప్రాధాన్యం ఎలా లభిస్తాయి, అలాగే వాటిని ఎలా కోల్పోతాయి అనే అంశంపై బార్టోలీ పరిశోధనలు చేశారు.
భాషలో మార్పులు రావడానికి ప్రధాన కారణం దానిలోని వ్యాకరణ నియమాలు అంతర్గతంగా పరిణామం చెందడం కంటే, ప్రత్యేకమైన భాషా రూపాలను ఉపయోగించే సామాజిక వర్గాలకు సమాజంలో ఉన్న స్థానం, గౌరవం, ప్రతిష్ఠ అని బార్టోలీ వాదించారు.
ఈ పాఠాన్ని గ్రాంసీ తన ఆలోచనల్లో అంతర్భాగం చేసుకున్నారు. భాష ఎప్పుడూ తటస్థమైన సాధనం కాదు. అది ఎల్లప్పుడూ సామాజిక సంబంధాల ప్రభావంతో రూపుదిద్దుకుంటుంది.
అదే సమయంలో, ఆ సామాజిక సంబంధాలను తిరిగి పునరుత్పత్తి చేస్తుంది, కొనసాగిస్తుంది.
దీని అర్థం ఏమిటంటే, రాజకీయ చర్చకు అందుబాటులో ఉండే పదజాలం కూడా రాజకీయ పోరాటం ద్వారా సాధించిందే.
ఒక చర్చలో ఏ పదాలను ఉపయోగించాలి, ఏ భావనలతో చర్చ సాగాలి అనేదాన్ని ఎవరు నియంత్రిస్తారో, ఆ చర్చ ద్వారా ఎలాంటి నిర్ణయాలకు చేరుకోగలమో కూడా ముందుగానే ప్రభావితం చేయగలుగుతారు.
“కష్టపడి పనిచేసే కుటుంబాలు” అనే పదబంధాన్ని పరిశీలించండి. బ్రిటన్లోని రెండు ప్రధాన రాజకీయ పార్టీల ప్రసంగాల్లో ఈ పదబంధం చాలా కాలంగా కొనసాగుతోంది.
ఈ మాట వినడానికి అందరినీ కలుపుకుని పోయేదిగా అనిపిస్తుంది. కానీ వాస్తవానికి ఇది కొందరిని మినహాయించే విధంగా పనిచేస్తుంది.
ఈ పదబంధం రూపొందించే ఆదర్శవంతమైన, సమాజం నుంచి మద్దతు పొందడానికి అర్హమైన వ్యక్తి అంటే వేతనం పొందుతూ సంప్రదాయబద్ధమైన ఉద్యోగం లేదా పనిలో నిమగ్నమై ఉండేవాడు, ఒక కుటుంబ వ్యవస్థలో సభ్యుడై ఉండేవాడు. ఈ వర్గాల్లోకి రాని వారు — నిరుద్యోగులు, దివ్యాంగులు, ఒంటరిగా జీవించే పెద్దలు, సంప్రదాయేతర కుటుంబ వ్యవస్థల్లో నివసించే వారు — ఈ పదబంధం పరిధిలోకి రారు. ఈ మాటల్లో వారికి చోటే ఉండదు.
ఈ వర్గాల ప్రజలకు తక్కువ ప్రాధాన్యం ఉందని ఈ పదబంధం నేరుగా వాదించదు. కానీ వారిని చేర్చుకోని ఒక రాజకీయ వ్యక్తిత్వాన్ని నిర్మిస్తుంది. ఆ తర్వాత ఆ నిర్మాణమే “పనిచేసే ప్రజలు” అంటే ఎవరో వివరిస్తున్న వాస్తవిక చిత్రంగా మన ముందు ఉంచుతుంది.
గ్రాంసీ దీన్నే ఒక ఆధిపత్య వ్యూహం అని పిలుస్తారు.
ఈ పదబంధం సమాజంలోని ఒక సామాజిక వర్గాన్ని కేవలం వర్ణించడం లేదు. వాస్తవానికి, అది ఒక సామాజిక వర్గాన్ని తనకు అనుకూలంగా నిర్మిస్తోంది.
అయితే ఆ వర్గాన్ని ఇలా నిర్మిస్తున్నామనే విషయం బయటకు కనిపించకుండా, కేవలం సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను వివరిస్తున్నట్లుగా ఆ నిర్మాణాన్ని మన ముందు ఉంచుతుంది.
ఆర్థిక విధానాల్లో కుటుంబాన్ని ఉదాహరణగా చూపించే విధానం
“ఆర్థిక బాధ్యత” అనే పదబంధాన్ని తీసుకున్నా ఇదే తరహా విశ్లేషణ వర్తిస్తుంది. ఈ పదబంధం ప్రభుత్వ ఆర్థిక వ్యవహారాలను ఒక కుటుంబ బడ్జెట్తో పోల్చి వివరిస్తుంది. బాధ్యతగల కుటుంబం తన ఆదాయానికి మించి ఖర్చు చేయదు; అలాగే బాధ్యతగల ప్రభుత్వం కూడా తన ఆదాయానికి మించి ఖర్చు చేయకూడదన్న భావనను కలిగిస్తుంది.
ఈ పోలిక రాజకీయంగా ప్రభావం చూపుతుంది. ఎందుకంటే, చర్చ ప్రారంభం కావడానికి ముందే ఈ భావన భాషలో స్థిరపడిపోయి ఉంటుంది. ఈ చట్రంలో పొదుపు పేరుతో ప్రభుత్వ ఖర్చులను తగ్గించే విధానాన్ని ప్రశ్నించడం అంటే, బాధ్యతారాహిత్యాన్ని సమర్థిస్తున్నట్లుగా చిత్రీకరిస్తారు. అంటే, అసలు వాదన ప్రారంభం కాకముందే పదజాలం స్థాయిలోనే చర్చలోని ఒక భాగం ఎవరి వైపు ఉండాలో ఖరారవుతుంది.
ప్రభుత్వాలు మిగులు బడ్జెట్ను కలిగి ఉండాలా, లోటు బడ్జెట్ను కలిగి ఉండాలా అనేది ఆర్థిక శాస్త్రానికి సంబంధించిన ప్రశ్న.
ఈ వ్యాసం ఆ విషయంలో ఎలాంటి వైఖరినీ తీసుకోవడం లేదు. ఇక్కడ భాషకు సంబంధించిన ప్రశ్న వేరు: “ఆర్థిక బాధ్యత” అనే పదబంధం చర్చ ప్రారంభం కావడానికి ముందే ఆ చర్చకు ఎలాంటి రూపాన్ని ఇస్తోంది?
ఈ పదబంధం ఒక నిర్దిష్ట వైఖరిని—అంటే ప్రభుత్వ ఆర్థిక వ్యవహారాలను కుటుంబ బడ్జెట్తో పోల్చే భావనను— ఎలాంటి పక్షపాతం లేని సాధారణ వివరణాత్మక ప్రమాణంలా మన ముందు ఉంచుతుందన్నదే ఇక్కడ ప్రధాన విషయం.
ఇదే గ్రాంసీ చెప్పిన ఆధిపత్య భావజాల నిర్మాణ ప్రక్రియ. ఆర్థిక విధానాల గురించి చర్చించడానికి ఉపయోగించే రూపకాన్ని ఎవరు స్థాపిస్తారో, వాదనలు ఏ ప్రాతిపదికపై జరగాలనే చర్చా రంగాన్ని కూడా వారు ముందుగానే ప్రభావితం చేసినట్లవుతుంది.
భాషపై జరిగే పోరాటాన్ని రాజకీయాలపై జరిగే పోరాటం నుంచి వేరు చేయలేము అనేది గ్రాంసీ ఉద్దేశం.
సేంద్రీయ మేధావి
గ్రాంసీ మేధావులను రెండు రకాలుగా విభజించారు.
“సంప్రదాయ మేధావులు” తమను తాము రాజకీయాలకు అతీతంగా ఉన్నవారిగా చూపించుకుంటారు. విషయ నిపుణులు, స్వతంత్ర విశ్లేషకులు, సాంకేతిక వేత్తలు ఇందుకు ఉదాహరణలు.
“సేంద్రీయ మేధావులు” ఒక నిర్దిష్ట సామాజిక వర్గంలో అంతర్భాగంగా ఉంటూ, ఆ వర్గపు ప్రపంచ దృక్పథాన్ని వ్యక్తీకరిస్తారు. వారు తప్పనిసరిగా ఏదైనా నిర్దిష్ట లక్ష్యంతోనే పనిచేయాలని లేదు. తాము ప్రశ్నించని భావనాత్మక చట్రాల పరిధిలో పనిచేయడం ద్వారా కూడా ఆ వర్గపు దృక్పథాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లవచ్చు.
ఉదాహరణకు, “ఆర్థిక బాధ్యత” అనే పదాన్ని ఒక సాధారణ, తటస్థ వివరణగా ఉపయోగించే పాత్రికేయుడు లేదా కుటుంబ బడ్జెట్తో ప్రభుత్వ ఆర్థిక వ్యవహారాలను పోల్చడాన్ని సహజమైన విషయంగా భావించే ఒక పరిశోధనా సంస్థకు చెందిన ఆర్థికవేత్త, ఒక నిర్దిష్ట భావజాల వ్యవస్థకు చెందిన సేంద్రీయ మేధావిగా పనిచేసే అవకాశం ఉంది.
ఈ వాదనలో ఉద్దేశం ఎవరో దురుద్దేశంతో వ్యవహరిస్తున్నారని చెప్పడం కాదు. గ్రాంసీ ఆసక్తి ప్రతినాయకులను గుర్తించడంలో లేదు.
కొన్ని ఆలోచనలు సహజమైనవిగా, మరికొన్ని ఆలోచనలు తీవ్రవాద భావాలుగా ఎందుకు కనిపిస్తాయో నిర్ణయించే నిర్మాణాత్మక పరిస్థితులను అర్థం చేసుకోవడంపైనే ఆయన దృష్టి ఉంది.
ఆలోచనలు వ్యాప్తి చెందే సంస్థలపై కూడా గ్రాంసీ ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టడానికి ఇదే కారణం. పాఠశాలలు, చర్చి, పత్రికలు, 1930వ దశకంలో రేడియో వంటి సంస్థలను ఆయన నిశితంగా పరిశీలించారు. ఇవి తటస్థమైన మాధ్యమాలు కావు. ఇవే ఆధిపత్యం కోసం సాగే దీర్ఘకాలిక పోరాటానికి వేదికలు.
ప్రధాన ప్రసార మాధ్యమాలను ఎవరు నియంత్రిస్తారో, రాజకీయ జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రజలకు ఏ భావనా చట్రాలు అందుబాటులో ఉండాలి, ఏవి అప్రధానంగా మిగిలిపోవాలి అనే విషయాలను కూడా గణనీయమైన స్థాయిలో వారే ప్రభావితం చేస్తారు.
దీనినే గ్రాంసీ “జాతీయ-ప్రజా భావజాలం” కోసం జరిగే పోరాటం అని పిలిచారు. అంటే ఒక నిర్దిష్ట వర్గం ప్రయోజనాలకు సంబంధించిన ఆలోచనలు కాకుండా మొత్తం సమాజానికి చెందిన ఉమ్మడి ఆలోచనలుగా ఏ భావాలు గుర్తింపు పొందాలనే దానిపై జరిగే పోరాటం.
ఈ వ్యాసం ఇప్పటివరకు పరిశీలించిన భాషాపరమైన పద్ధతులు—సామాజిక పాత్రదారులను ఒక నిర్దిష్ట కోణంలో చూపించడం, ఆర్థిక రూపకాలను సహజమైనవిగా స్థిరపరచడం వంటివి—ఒంటరిగా పనిచేయవు. అవి రాజకీయ పోరాటం జరిగే వేదికలుగా ఉన్న సంస్థల ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతూ, తిరిగి పునరుత్పత్తి అవుతుంటాయి.
ఒక అవసరమైన స్పష్టీకరణ
భావజాల ఆధిపత్యం అనేది సమాజంలోని ప్రతి ఒక్కరినీ పూర్తిగా తన నియంత్రణలోకి తీసుకునే ప్రక్రియ కాదు.
ఆధిపత్య భావజాలాలు ప్రజలు ఎలా ఆలోచించాలనే దానిపై సంపూర్ణ నియంత్రణ సాధిస్తాయని గ్రాంసీ భావించినట్లు కొన్నిసార్లు ఆయన ఆలోచనలను అర్థం చేసుకున్నారు. కానీ అది అతిశయోక్తితో కూడిన వ్యాఖ్యానం.
గ్రాంసీ స్వయంగా “సాధారణ అవగాహన”, “సరైన అవగాహన” (Good Sense – Buon Senso) అనే రెండింటి మధ్య తేడాను గుర్తించారు.
సాధారణ ప్రజల ఆలోచనల్లోనే ఉండే విమర్శనాత్మక, వివేచనాత్మక సామర్థ్యమే రెండోది. సరైన పరిస్థితులు ఏర్పడినప్పుడు ఈ సామర్థ్యం ఆధిపత్య భావజాలంలోని అంతర్లీన ఊహలను గుర్తించి, వాటిని ప్రతిఘటించగలదు.
ప్రత్యామ్నాయ వ్యాఖ్యానాలు, వ్యతిరేక భావజాల చట్రాలు, భాషను ప్రతిఘటనకు ఉపయోగించే పద్ధతులు ఎల్లప్పుడూ సాధ్యమే.
స్టువర్ట్ హాల్ తన తదుపరి రచనల్లో వివరించిన “ఎన్కోడింగ్ – డీకోడింగ్” సిద్ధాంతం కూడా ఈ విషయాన్ని స్పష్టంగా వివరిస్తుంది. ఈ వ్యాస పరంపరలో వచ్చే తదుపరి వ్యాసం దీనిపై ఉంటుంది.
గ్రాంసీ – విమర్శనాత్మక ఉపన్యాస విశ్లేషణ
భాష, అధికార సంబంధాలపై తన పరిశోధనలతో 1980వ దశకం నుంచి విమర్శనాత్మక ఉపన్యాస విశ్లేషణ (Critical Discourse Analysis – CDA) రూపుదిద్దుకోవడంలో కీలక పాత్ర పోషించిన నార్మన్ ఫెయిర్క్లఫ్, తన రచనల్లో గ్రాంసీ ఆలోచనలను స్పష్టంగా ఉపయోగించుకున్నారు.
ఫెయిర్క్లఫ్ దృష్టిలో, ఉపన్యాసం (Discourse) అనేది ఒక సామాజిక ఆచరణ. అది సమాజంలోని సంబంధాలను పునరుత్పత్తి చేస్తుంది. అదే సమయంలో, ఆ సంబంధాలను ప్రశ్నించడానికి, సవాలు చేయడానికి, మార్చడానికి కూడా ఉపయోగపడుతుంది (Fairclough, 1992, p. 63).
ఇక్కడ గ్రాంసీ ఆలోచనల ప్రభావం నేరుగా కనిపిస్తుంది. భావజాల ఆధిపత్యం అనే భావన లేకపోతే, విమర్శనాత్మక ఉపన్యాస విశ్లేషణకు భాషలోని లక్షణాలను గుర్తించే పద్ధతి మాత్రమే ఉంటుంది. కానీ అవి ఎందుకు ఉనికిలో ఉన్నాయి, అవి ఎలా కొనసాగుతున్నాయి, ఎవరి ప్రయోజనాలకు సేవ చేస్తున్నాయి అనే విషయాలను వివరించడానికి అవసరమైన రాజకీయ సిద్ధాంతం దానికి ఉండదు.
ఒక పాఠ్యం దేన్ని సహజమైన విషయంగా స్థిరపరుస్తోంది? ఏ విషయాలను చర్చించి నిరూపించాల్సిన అవసరం లేనట్లుగా, అందరికీ స్పష్టంగా తెలిసిన వాస్తవాలుగా చూపిస్తోంది?
ఏ వైఖరులను బహిరంగంగా వ్యక్తం చేయడానికి అవకాశం కల్పిస్తోంది? ఏ వైఖరులను వ్యక్తం చేయడానికి వీలులేనివిగా మారుస్తోంది? అనే ప్రశ్నలు వేయడం గ్రాంసీ ఆలోచనా విధానానికి సంబంధించిందే. ఇవే ఆచరణాత్మక ఉపన్యాస విశ్లేషణలో కూడా కీలకమైన ప్రశ్నలు.
పదజాలం ఎందుకు ముఖ్యమైనది?
గ్రాంసీ 1937లో మరణించారు. థాచరిజం, థర్డ్ వే, 2008 తర్వాత అమలైన పొదుపు విధానాల రాజకీయ పదజాలాన్ని చూసే అవకాశం ఆయనకు లభించలేదు. అయినప్పటికీ, ఆ పదజాలాలు ఎలా పనిచేశాయో ఆయన ప్రతిపాదించిన భావనా చట్రం వివరిస్తుంది.
“ప్రత్యామ్నాయం లేదు” అనే మాట ఒక వాదనగా కాకుండా, ఏది ఆలోచించవచ్చో, ఏది ఆలోచించకూడదో నిర్ణయించే హద్దుగా ఎలా పనిచేసింది; “మార్కెట్” అనేది ఒక రాజకీయంగా ఏర్పడిన వ్యవస్థగా కాకుండా, ప్రకృతిలో సహజంగా ఉండే శక్తిలా ఎలా కనిపించడం ప్రారంభించింది; “సంస్కరణ” అనే పదానికి మార్పు అనే అర్థం కాకుండా, పదేపదే తగ్గింపు, కోత అనే అర్థమే ఎలా స్థిరపడిపోయింది — ఈ పరిణామాలన్నింటినీ గ్రాంసీ ఆలోచనా చట్రం ద్వారా అర్థం చేసుకోవచ్చు.
గ్రాంసీ భావజాల ఆధిపత్యాన్ని అత్యంత స్పష్టంగా, కచ్చితంగా వివరించారు. అయితే, ఒక నిర్దిష్ట పాఠ్యంలో ఆ ఆధిపత్యాన్ని ఎలా గుర్తించాలనే దానికి ఆయన ప్రత్యేకమైన విశ్లేషణా పద్ధతిని అందించలేదు.
సాధారణ అవగాహన సహజమైనదిగా అనిపిస్తుంది. ఆధిపత్యంలో ఉన్న పదజాలం ఎలాంటి పక్షపాతం లేనిదిగా కనిపిస్తుంది. అధికారంలో ఉన్నవారి ఊహలు, అభిప్రాయాలు ప్రపంచం గురించి అందరూ సాధారణంగా చేసే పరిశీలనలుగా చెలామణి అవుతాయి.
అయితే ఎవరు మాట్లాడుతున్నారు, ఎవరి మాటలకు గుర్తింపు లభిస్తోంది, ఎవరు చెప్పిన నిర్వచనాలు సమాజంలో స్థిరపడుతున్నాయి అనే స్థాయిలో ఇదంతా ఎలా జరుగుతోంది?
ఈ ప్రశ్నలను గ్రాంసీ సమాధానం లేకుండానే వదిలేశారు.
తదుపరి వ్యాసంలో ఈ ప్రశ్నలకు అత్యంత ఉపయోగకరమైన సమాధానాల్లో ఒకదాన్ని అందించిన పియర్ బోర్డ్యూ గురించి చర్చిస్తాను.
ప్రతి మాటా ఒక భాషా మార్కెట్లో జరిగే మార్పిడి అని బోర్డ్యూ వాదించారు. కొంతమంది మాట్లాడేవారికి ఇతరులకంటే ఎక్కువ ప్రతీకాత్మక మూలధనం ఉంటుందని, రాజ్యం, పాఠశాల ఉపయోగించే భాషను అందరూ అంగీకరించాల్సిన చెల్లుబాటయ్యే భాషగా రుద్దారని ఆయన వివరించారు.
గ్రాంసీ మనకు సాధారణ అవగాహనగా భావజాల ఆధిపత్యాన్ని వివరిస్తే, బోర్డ్యూ మాట్లాడే హక్కు, మాటకు లభించే గుర్తింపు, భాషను ఉపయోగించడంలో ఉండే అసమానతల ఆర్థిక వ్యవస్థగా భావజాల ఆధిపత్యాన్ని వివరిస్తారు.
ఈ ఇద్దరు ఆలోచనాపరుల సిద్ధాంతాలు పరస్పరం అనుసంధానమై ఉన్నాయి. అంతేకాకుండా, రాజకీయ సిద్ధాంతంలోని ఈ ఆలోచనా ధోరణి నుంచి వాస్తవ పాఠ్యాలపై ఆచరణాత్మక విశ్లేషణలకు వెళ్లడానికి బోర్డ్యూ ఒక పద్ధతిశాస్త్రపరమైన వారధిగా కూడా నిలుస్తారు. ఈ ఆచరణాత్మక విశ్లేషణలు ఆ తర్వాతి వారంలో ప్రారంభమవుతాయి.
LINGUISTICALLY YOURS సౌజన్యంతో ఈ వ్యాసాన్ని అందిస్తున్నాము.
అనువాదం: కె మనోహర రాజు.
Discover more from The Wire Telugu
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
