ప్రొఫెసర్ దారాషా నోషెర్వాన్ వాడియా: భారత భూగర్భ శాస్త్ర పరిశోధనకు పునాదులు వేసిన మహనీయుడు

మన చుట్టూ ఉన్న భూమి ఎలా ఏర్పడింది? పర్వతాలు ఎలా పుట్టుకొచ్చాయి? హిమాలయాలు ఎందుకు అంత ఎత్తుగా ఉన్నాయి? భూమి లోపల ఎలాంటి ఖనిజాలు ఉన్నాయి? వాటిని గుర్తించి దేశ అభివృద్ధికి ఎలా ఉపయోగించుకోవాలి? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు వెతికే శాస్త్రమే భూగర్భ శాస్త్రం.

భారతదేశంలో ఈ శాస్త్ర పరిశోధనను అభివృద్ధి చేసిన మార్గదర్శకుల్లో ప్రొఫెసర్ దారాషా నోషెర్వాన్ వాడియా, (సంక్షిప్తంగా D.N.Wadia), ప్రముఖులు. హిమాలయాల భౌగోళిక నిర్మాణం, రాళ్ల పొరలు, ఖనిజ వనరులు, భారతదేశ భూగర్భ చరిత్రపై ఆయన చేసిన పరిశోధనలు భారతీయ శాస్త్ర విజ్ఞాన అభివృద్ధికి విశేషంగా తోడ్పడ్డాయి. ఆయన పేరుతోనే నేడు డెహ్రాడూన్‌లోని వాడియా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ హిమాలయన్ జియాలజీ కొనసాగుతోంది. అక్టోబర్ 25 ఆయన జయంతి.

జననం, కుటుంబ నేపథ్యం:

దారాషా నోషెర్వాన్ వాడియా 1883 అక్టోబర్ 23న సూరత్‌ (గుజరాత్‌)లో జన్మించారు. ఆయన పార్సీ కుటుంబానికి చెందినవారు. వారి కుటుంబానికి నౌకా నిర్మాణంతో చారిత్రక సంబంధాలు ఉన్నాయి. తండ్రి ఉద్యోగ రీత్యా వివిధ ప్రాంతాల్లో ఉండాల్సి రావడంతో చిన్నతనంలో వాడియా తన అమ్మమ్మ సంరక్షణలో సూరత్‌లో పెరిగారు. అక్కడ ప్రాథమిక విద్యను అభ్యసించి, అనంతరం బరోడాలో చదువుకున్నారు.
చిన్నతనం నుంచే ప్రకృతి, మొక్కలు, జంతువులు, పరిసర ప్రపంచం గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి ఆయనలో పెరిగింది. ఆయన అన్నయ్య ముంచెర్‌షా వాడియా విద్యపై ఆసక్తిని పెంపొందించడంలో ప్రభావం చూపారు.

విద్యాభ్యాసం, భూగర్భ శాస్త్రంపై ఆసక్తి:

వాడియా బరోడా కళాశాలలో సహజ శాస్త్రాలు, జంతుశాస్త్రం, వృక్షశాస్త్రం వంటి అంశాలను అభ్యసించారు. 1905లో ఆయన పట్టభద్ర విద్యను పూర్తి చేశారు. ఆ కాలంలో భారతదేశంలో భూగర్భ శాస్త్రం విస్తృతంగా బోధించబడుతున్న విషయం కాదు. పరిమితమైన విద్యాసంస్థల్లో మాత్రమే ఈ రంగానికి సంబంధించిన పాఠాలు అందుబాటులో ఉండేవి.

అయినప్పటికీ వాడియా భూగర్భ శాస్త్రాన్ని స్వయంగా అధ్యయనం చేశారు. పుస్తకాలు చదవడం మాత్రమే కాకుండా, ప్రకృతిని పరిశీలించడం, రాళ్ల నమూనాలను అధ్యయనం చేయడం, పర్వత ప్రాంతాల్లో క్షేత్ర పరిశోధనలు నిర్వహించడం ద్వారా తన జ్ఞానాన్ని పెంచుకున్నారు.
ఒక శాస్త్రవేత్తకు పట్టా ఎంత ముఖ్యమో, ప్రశ్నించే స్వభావం, పరిశీలనా శక్తి, నిరంతర అధ్యయనం కూడా అంతే ముఖ్యమని ఆయన జీవితం తెలియజేస్తుంది.

జమ్మూలో అధ్యాపకుడిగా ప్రారంభం:

1907లో వాడియా జమ్మూలోని ప్రిన్స్ ఆఫ్ వేల్స్ కళాశాలలో భూగర్భ శాస్త్ర అధ్యాపకుడిగా నియమితులయ్యారు. అక్కడ సుమారు 14 సంవత్సరాలు పనిచేశారు. జమ్మూ, కాశ్మీర్ పరిసరాల్లోని పర్వతాలు ఆయన పరిశోధనలకు అనువైన ప్రదేశాలుగా నిలిచాయి. హిమాలయ పర్వత ప్రాంతాల్లోని రాళ్ల పొరలు, వాటి వయస్సు, భౌగోళిక నిర్మాణం గురించి పరిశీలనలు ప్రారంభించారు.
ఆయన అధ్యాపకుడిగా పనిచేస్తూనే క్షేత్ర పరిశోధనలకు సమయం కేటాయించారు. భూగర్భ శాస్త్రాన్ని పుస్తకాలకే పరిమితం చేయకుండా ప్రకృతిలోని ఆధారాలతో అర్థం చేసుకోవడానికి కృషి చేశారు. ఆయన బోధన, పరిశోధన కలిసిన ఈ కాలమే భారత భూగర్భ శాస్త్రంలో ఆయనకు ప్రత్యేక గుర్తింపు తీసుకొచ్చింది.

హిమాలయాలపై పరిశోధనలు:

హిమాలయాలు ప్రపంచంలోనే అత్యంత ముఖ్యమైన పర్వత శ్రేణులలో ఒకటి. వాటి నిర్మాణం, భౌగోళిక చరిత్ర, భూకంపాలు, కొండచరియలు, నదుల ప్రవాహాలు వంటి అంశాలను అర్థం చేసుకోవడానికి భూగర్భ శాస్త్ర పరిశోధనలు అవసరం. వాడియా ప్రధానంగా వాయవ్య హిమాలయాలు, కాశ్మీర్ ప్రాంతం, పీర్ పంజాల్ పర్వత శ్రేణి, పరిసర భూభాగాల నిర్మాణంపై పరిశోధనలు చేశారు.

ఈ పరిశోధనల్లో ఆయన పరిశీలించిన ముఖ్య అంశాలు. రాళ్ల పొరలు ఏ క్రమంలో ఏర్పడ్డాయి? వేర్వేరు ప్రాంతాల్లో కనిపించే రాళ్ల మధ్య సంబంధం ఏమిటి? పర్వత నిర్మాణానికి దారితీసిన భౌగోళిక ప్రక్రియలు ఏమిటి? గతంలో ఈ ప్రాంతాల్లో ఎలాంటి సహజ మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి? భూభాగ నిర్మాణాన్ని అధ్యయనం చేయడం ద్వారా ఖనిజ వనరుల గురించి ఏమి తెలుసుకోవచ్చు?

ఈ పరిశోధనలు హిమాలయాల భూగర్భ నిర్మాణంపై శాస్త్రీయ అవగాహనను పెంపొందించాయి. పర్వత ప్రాంతాల్లోని రాళ్ల వయస్సు, పొరల క్రమం, నిర్మాణ సంబంధాలను వివరించడంలో ఆయన చేసిన క్షేత్ర అధ్యయనాలు తరువాతి పరిశోధకులకు ఉపయోగపడ్డాయి.

భారత భూగర్భ సర్వే సంస్థలో సేవలు:

1921లో వాడియా భారత భూగర్భ సర్వే సంస్థలో చేరారు. 1938 వరకు ఆ సంస్థలో పనిచేశారు. ఈ సంస్థ దేశంలోని భౌగోళిక నిర్మాణాలు, ఖనిజ వనరులు, రాళ్ల స్వభావం, భూమి చరిత్రను పరిశోధించే ముఖ్యమైన ప్రభుత్వ శాస్త్ర సంస్థ. బొగ్గు, ఇనుము, రాగి, బాక్సైట్, సున్నపురాయి, యురేనియం వంటి ఖనిజ వనరులను గుర్తించడానికి భూగర్భ సర్వేలు ఉపయోగపడతాయి. ఈ వనరుల స్థానం, పరిమాణం, భౌగోళిక నిర్మాణాన్ని అర్థం చేసుకోవడం పారిశ్రామిక అభివృద్ధి, మౌలిక సదుపాయాల ప్రణాళికకు అవసరం.
వాడియా హిమాలయ ప్రాంతాలతో పాటు వాయవ్య భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో సర్వేలు, పరిశోధనలు నిర్వహించారు. ఆయన పరిశోధనల్లో భూభాగాల నిర్మాణాన్ని పద్ధతిగా నమోదు చేయడం, భౌగోళిక పటాలు రూపొందించడం, రాళ్ల పొరలను పోల్చడం వంటి పనులకు ప్రాధాన్యం ఉండేది.

Geology of India:

వాడియా రచించిన ముఖ్యమైన గ్రంథం Geology of India. మొదట 1919లో Geology of India for Students పేరుతో ప్రచురించబడింది. భారతదేశంలోని భౌగోళిక నిర్మాణాలు, రాళ్ల పొరలు, భూమి చరిత్ర, పర్వత వ్యవస్థలు వంటి అంశాలను పద్ధతిగా వివరించిన ఈ పుస్తకం విద్యార్థులకు, పరిశోధకులకు ముఖ్యమైన గ్రంథంగా గుర్తింపు పొందింది.

భూగర్భ శాస్త్రం నేర్చుకునేవారికి భారతదేశ భౌగోళిక నిర్మాణాన్ని అర్థం చేసుకునేలా ఈ రచన సహాయపడింది. కాలక్రమంలో పుస్తకానికి సవరించిన సంచికలు వెలువడ్డాయి. వాడియా మరణానికి కొద్దికాలం ముందు నాలుగో సంచికను సిద్ధం చేశారు. అది 1975లో ప్రచురితమైంది.
ఒక శాస్త్రవేత్త క్షేత్ర పరిశోధనల ద్వారా కొత్త విషయాలను కనుగొనడం ఎంత ముఖ్యమో, వాటిని పుస్తకాల రూపంలో క్రమబద్ధంగా నమోదు చేసి తరువాతి తరాలకు అందించడం కూడా అంతే ముఖ్యం. ఈ రెండు బాధ్యతలను వాడియా సమర్థంగా నిర్వహించారు.

ఖనిజ వనరులు, అణుశక్తి రంగానికి చేసిన సేవ:

భూగర్భ శాస్త్ర పరిశోధన పర్వతాల గురించి తెలుసుకోవడానికే పరిమితం కాదు. దేశంలో ఖనిజ సంపద ఎక్కడ ఉంది, దాన్ని ఎలా గుర్తించాలి, పారిశ్రామిక అవసరాలకు ఎలా ఉపయోగించుకోవాలి అనే అంశాలకు కూడా ఇది పునాది.

వాడియా భారత ప్రభుత్వానికి భూగర్భ శాస్త్ర సలహాదారుగా పనిచేశారు. అణుశక్తి కార్యక్రమానికి అవసరమైన ఖనిజాల అన్వేషణలో కూడా ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు. 1949 నుంచి అణు ఖనిజాల అన్వేషణకు సంబంధించిన బాధ్యతల్లో పాల్గొన్నారు. అణుశక్తి ఉత్పత్తికి కొన్ని ప్రత్యేక ఖనిజాలు అవసరం. వాటిని గుర్తించడానికి శాస్త్రీయ సర్వేలు, భూగర్భ పరిశోధనలు, నమూనాల విశ్లేషణ, బోరింగ్ వంటి పద్ధతులు ఉపయోగిస్తారు.
వాడియా మార్గదర్శకత్వంలో అణు ఖనిజాల అన్వేషణకు సంబంధించిన వ్యవస్థాగత కృషి అభివృద్ధి చెందింది. జాదుగూడా ప్రాంతంలో యురేనియం నిక్షేపాల అన్వేషణ, దేశంలో అణు ఖనిజాల సర్వే వ్యవస్థను నిర్మించడం వంటి పనులకు ఆయన మార్గదర్శకత్వం తోడ్పడింది.

అంతర్జాతీయ గుర్తింపు, పురస్కారాలు:

భారతదేశంలో చేసిన పరిశోధనలకే కాకుండా అంతర్జాతీయ శాస్త్ర ప్రపంచంలోనూ వాడియాకు గుర్తింపు లభించింది. 1934లో రాయల్ జియోగ్రాఫికల్ సొసైటీ నుంచి బ్యాక్ అవార్డు అందుకున్నారు. 1943లో జియాలజికల్ సొసైటీ ఆఫ్ లండన్ నుంచి లైల్ మెడల్ పొందారు. 1960లో జర్మన్ జియాలజికల్ సొసైటీ నుంచి లియోపోల్డ్ వాన్ బుచ్ అవార్డు అందుకున్నారు. 1942లో భారతీయ విజ్ఞాన కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. రాయల్ సొసైటీ ఫెలోగా ఎన్నికయ్యారు. ఈ గుర్తింపులు ఆయన పరిశోధనలకు అంతర్జాతీయ శాస్త్ర ప్రపంచంలో ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని తెలియజేస్తాయి.

వాడియా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ హిమాలయన్ జియాలజీ:

హిమాలయాలపై పరిశోధనను కొనసాగించడానికి ప్రత్యేక సంస్థ అవసరమనే భావనతో భారతదేశంలో హిమాలయ భూగర్భ శాస్త్ర అధ్యయనాలకు ప్రాధాన్యం పెరిగింది. వాడియా మరణానంతరం ఆయన కృషిని గౌరవిస్తూ డెహ్రాడూన్‌లోని హిమాలయ భూగర్భ శాస్త్ర పరిశోధనా సంస్థకు ఆయన పేరు పెట్టారు. ప్రస్తుతం అది వాడియా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ హిమాలయన్ జియాలజీగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

ఈ సంస్థ హిమాలయాల భూగర్భ నిర్మాణం, భూకంపాలు, పర్వతాల పరిణామం, పర్యావరణ మార్పులు, భౌగోళిక ప్రమాదాలు వంటి అంశాలపై పరిశోధనలు చేస్తోంది. హిమాలయ ప్రాంతాల్లో భూకంపాలు, కొండచరియలు, హిమనదుల మార్పులు, పర్వత ప్రాంతాల అభివృద్ధి వంటి సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడంలో ఇటువంటి పరిశోధనలు ప్రజలకు, ప్రభుత్వాలకు ఉపయోగపడతాయి. ప్రొఫెసర్ దారాషా నోషెర్వాన్ వాడియా 1969 జూన్ 15న న్యూఢిల్లీలో మరణించారు. ఆయన జీవితం దాదాపు ఆరు దశాబ్దాల శాస్త్రీయ సేవతో నిండిపోయింది.

About the Author

The Wire Editorial Team

Administrator

View All Posts