దేశభక్తి: పాటలోనా.. మానవత్వంలోనా?

గాంధీజీ జయంతి సందర్భంగా ఆయనను స్మరించడం ఆనవాయితీ. ఈ సంవత్సరం ఆయనకు బదులుగా, ఆయన జీవించిన కాలానికి సంబంధించిన ఒక పాట గురించి చూడాలి.

మరో పాటను పాడాలనే పట్టుదలతో రిపబ్లిక్‌ గత పది నెలలుగా ప్రయత్నిస్తున్న సమయంలో, జాతీయవాదం అంటే ఏమిటి, ఏమి కాదనే అంశంపై ఈ రెండు పాటల మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసం ఆలోచించదగినది.

2026 జనవరిలో పార్లమెంట్‌లో వందే మాతరంపై చర్చ జరిగింది. అధికారిక కార్యక్రమాల్లో జాతీయ గీతంలోని మొత్తం ఆరు చరణాలను తప్పనిసరిగా ఆలపించాలని కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ ఆదేశించింది.

జూలైలో మరో ఆదేశం జారీ చేసి, ఆరు చరణాల “అధికారిక సంస్కరణ”ను రూపొందించి, జాతీయ గీతం ముందు వందేమాతరాన్ని ఉంచింది.

జాతీయ గౌరవాన్ని అవమానించడం నిరోధక చట్టం, 1971ను సవరించి, సభలో పాడుతున్న వారిని ఉద్దేశపూర్వకంగా అడ్డుకోవడం లేదా గందరగోళం సృష్టించడం మొదటిసారిగా నేరంగా పరిగణించాలని, గరిష్ఠంగా మూడు సంవత్సరాల జైలు శిక్ష విధించేలా పార్లమెంట్ చట్టం చేసింది.

కోర్టు విచారణ.. న్యాయమూర్తుల స్పందన

సెప్టెంబర్ 22న సుప్రీంకోర్టు, సంగీతకారుడు, న్యాయవాది అయిన టీఎం కృష్ణ ఈ చట్టం, ఆదేశాలను సవాలు చేసిన పిటిషన్‌ను విచారించింది.

న్యాయస్థానం వెంటనే తీర్పు ఇవ్వలేదు. కేంద్ర ప్రభుత్వం సమాధానం ఇవ్వాలని కోరింది.

అయితే న్యాయమూర్తి జస్టిస్ జయమాల్య బాగ్చి మాట్లాడుతూ— పాటకు రెండు చరణాలున్నా, ఆరు చరణాలున్నా, దాన్ని పాడాలని ఎవరినీ బలవంతం చేయలేమని సూచించారు. ఆయన మాటల్లో, “పాడకపోవడం” కూడా ఒక ఎంపికగా ఉండాలని భావన వ్యక్తమైంది.

అదే ఉదయం సొలిసిటర్ జనరల్ ఈ పిటిషన్‌ను కొట్టివేయాలని వాదించారు. వందే మాతరాన్ని పాడే సందర్భంలో గందరగోళం సృష్టించడం లేదా అడ్డుకోవడం నేరంగా పరిగణించడంలో తప్పేమీ లేదన్నారు.

అయితే, ఒక జాతీయ గీతాన్ని పాడేందుకు ఎవరినైనా బలవంతం చేయవచ్చా అనే ప్రశ్న మాత్రం మిగిలే ఉంది.

ఇక్కడ విచిత్రమైన విషయం ఏమిటంటే— పాటను పాడమని బలవంతం చేయడం కన్నా, అది పాడుతున్నప్పుడు అడ్డుకోవడాన్ని నేరంగా పరిగణించడం ద్వారా ఒక ప్రత్యేకమైన జాతీయవాద భావనను ప్రతిపాదిస్తున్నారు.

వందేమాతరం నేపథ్యం

ఈ నేపథ్యంలో వందే మాతరం పాటలోని ఈ ఆరు చరణాల చరిత్రను ఒకసారి జాగ్రత్తగా పరిశీలించాలి.

బంకిమ్ చంద్ర ఛటర్జీ సుమారు 1875లో మొదటి రెండు చరణాలను రచించారు. అవి ఆయన నవలలోని ఒక పాత్ర పాడే గీతంగా వచ్చాయి.

అవి అందమైన ప్రకృతి దృశ్యాన్ని వర్ణిస్తాయి— సస్యశ్యామలమైన, నీటితో సమృద్ధిగా ఉన్న, దక్షిణ గాలులతో చల్లగా ఉండే భూమి అని. ఏ మతానికి చెందిన వారైనా ఈ చరణాలను తమ మాతృభూమి గురించి పాడవచ్చు. తరువాతి చరణాలు ఆయన నవల ఆనందమఠంలో వచ్చాయి. అక్కడ మాతృభూమికి పేర్లు పెట్టబడతాయి. ఆమె దుర్గగా, పది ఆయుధాలు ధరించిన దేవతగా; లక్ష్మి, సరస్వతిగా చిత్రీకరించబడుతుంది.

అంటే, మొదట రెండు పాటలుగా ఉన్నది తరువాత ఒకటిగా అయింది. 1905లో బెంగాల్ విభజన సమయంలో స్వదేశీ ఉద్యమం ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి ఈ పాట చుట్టూ రాజకీయ వివాదాలు కొనసాగుతున్నాయి.

జాతీయ గేయంగా గుర్తింపు

చివరకు ఈ వివాదానికి 1937లో పరిష్కారం లభించింది. రాజేంద్ర ప్రసాద్ ప్రతిపాదించిన తీర్మానాన్ని, వల్లభభాయ్ పటేల్ మద్దతు ఇవ్వగా, కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ ఆమోదించింది.

ముస్లింలు, ఇతరుల అభ్యంతరాలను చెల్లుబాటు అయ్యేవిగా గుర్తించి, జాతీయ గీతాల కోసం మొదటి రెండు చరణాలను మాత్రమే స్వీకరించాలని నిర్ణయించారు.

సంగీతాన్ని రూపొందించిన తొలి వ్యక్తి రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ కూడా ఈ మార్పును స్వాగతించారు. మొదటి రెండు చరణాలను ఇష్టపడ్డారు; తరువాత వచ్చిన దేవతా రూపకాలను మాత్రం అంగీకరించలేదు.

1950 జనవరి 24న భారత తొలి రాష్ట్రపతి రాజేంద్ర ప్రసాద్ జనగణమనను జాతీయ గీతంగా, ఈ రెండు చరణాల వందే మాతరంను సమాన గౌరవం కలిగిన జాతీయ గేయంగా ప్రకటించారు.

జాతీయ పతాకాన్ని గౌరవించడం ఎంతకాలంగా మన బాధ్యతగా ఉందో, రాజ్యాంగం, జాతీయ గీతాన్ని గౌరవించడం కూడా అంతే బాధ్యత.

అయితే చట్టం, రాజ్యాంగం, జాతీయ గీతం ఉన్నప్పటికీ, వాటి వెలుపల పాట పాడనందుకు శిక్ష విధించడం అవసరం లేదు. పాటపై ప్రేమను ఆజ్ఞలతో లేదా శిక్షలతో రుద్దలేం.

ముస్లింల అభ్యంతరాలు

బంకిమ్ రాసిన మొదటి రెండు చరణాలకు అభ్యంతరం లేదని చెప్పినప్పటికీ, తరువాతి చరణాల్లో మాతృభూమిని దుర్గ, లక్ష్మి, సరస్వతి వంటి హిందూ దేవతలతో పోల్చడం ముస్లింలలో అభ్యంతరాలకు కారణమైంది.

వందే మాతరం భారతదేశ జాతీయ చిహ్నంగా స్థిరపడుతున్న సమయంలోనే, ఈ అంశంపై చర్చలు జరిగాయి.

1950, 1997ల్లో కూడా ఈ సమస్యపై చర్చలు జరిగాయి. తరువాతి కాలంలో చట్టాలు, తీర్మానాలు పునఃపరిశీలించబడ్డాయి. సుప్రీంకోర్టు కూడా కొన్ని సందర్భాల్లో ఈ అంశంపై తీర్పులు ఇచ్చింది.

రెండవ పాట: వైష్ణవ జనతో

బంకిమ్ చంద్ర ఛటర్జీ కంటే ఐదు శతాబ్దాల ముందు, జునాగఢ్‌కు చెందిన నర్సింహ్ మెహతా తన కాలంలో అస్పృశ్యులుగా పరిగణించబడిన వారితో కలిసి ఒక పాట పాడేవారు.

ఆయన రచించిన పాట:
“వైష్ణవ జనతో తేనే కహియే, జే పీర్ పరాయి జానే రే”
అంటే: “ఇతరుల బాధను తన బాధగా గుర్తించేవాడినే నిజమైన వైష్ణవుడని పిలవాలి.”

ఆ పాటకు సరిహద్దులు లేవు, మ్యాప్ లేదు, జెండా లేదు. అది ఒక సాధారణ మనిషి గురించి చెబుతుంది— ఎలాంటి గర్వం లేకుండా ఇతరులకు సేవ చేసేవాడు; తన మాటను నిలబెట్టుకునేవాడు; దానం చేసేవాడు; ప్రతి ఒక్కరినీ సమానంగా చూసేవాడు; పేదవాడి సంపదను తాకనివాడు; ఎవరి పట్లా ద్వేషం, కోపం లేనివాడు.

రాజ్యాంగాన్ని చదివితే, అందులోని రాజ్యాంగ పీఠికలో నర్సింహ్ మెహతా ఆలోచనల ప్రతిధ్వని కనిపిస్తుంది. ఆ పాటను చదివితే, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం, వ్యక్తిగత గౌరవం వంటి విలువలు గుర్తుకొస్తాయి.

అస్పృశ్యతను నిర్మూలించడం, అందరికీ సమానత్వాన్ని కల్పించడం, పేదల పట్ల సానుభూతి చూపడం—ఇవన్నీ మన రాజ్యాంగ విలువలతో ముడిపడి ఉన్నాయి.

గాంధీజీ తన ప్రార్థనా సభల్లో ఈ పాటను తరచూ పాడేవారు. కొరాన్, క్రైస్తవ గ్రంథాలు వంటి ఇతర మతాల గ్రంథాలతో పాటు దీనికి కూడా ఆయన స్థానం కల్పించారు.

వందే మాతరం మాతృభూమిని ఒక దేవతగా చూస్తే, వైష్ణవ జనతో మనిషిలోని మానవత్వాన్ని ముందుకు తెస్తుంది.

రెండు పాటలు — రెండు జాతీయవాదాలు

ఇక్కడ మన ముందున్నవి రెండు పాటలు, రెండు రకాల జాతీయవాద భావనలు. ఒకటి భూమిని, మాతృభూమిని ఆరాధిస్తుంది.

మరొకటి మనిషి హృదయాన్ని, మానవత్వాన్ని గుర్తిస్తూ ప్రజలను ఒకరినొకరు గౌరవించమని కోరుతుంది.

ఒకటి దేశాన్ని ఒక పవిత్రమైన తల్లిగా, దైవస్వరూపంగా చిత్రిస్తుంది. మరొకటి దేశాన్ని నిర్మించేది దాని ప్రజల మధ్య ఉన్న మానవ సంబంధాలేనని గుర్తుచేస్తుంది.

మనకు చట్టపరంగా రక్షించబడిన జాతీయ గీతం ఉంది. మనకు జాతీయ పాట కూడా ఉంది. అయితే, పాడే విధానాన్ని బలవంతం చేయడం కంటే, దాని అర్థాన్ని ప్రజలకు తెలియజేయడం ముఖ్యం.

ఎటువంటి జరిమానాలు లేకుండా, శిక్షలు లేకుండా, బలవంతపు హాజరు లేకుండా—జాతీయ గీతం పాడే ప్రతి ఒక్కరికీ దాని అర్థం తెలిసేలా చేయాలి.

పాఠశాల పిల్లలు ప్రతి భాషలో దాని అర్థాన్ని నేర్చుకోవాలి. ఒక ప్రార్థన అంటే ఏమిటో కూడా అర్థం చేసుకోవాలి. అదే అసలు విషయం.

బంకిమ్ రాసిన మూడవ చరణంలో “సప్తకోటి కంఠ కలకల నినాద కరాలే” అంటూ ఏడు కోట్ల గొంతుల గురించి చెప్పబడింది.

1905లో ఆయన బెంగాల్‌ను ఉద్దేశించి రాశారు. తరువాత విభజన జరిగింది. ఈ రోజు 140 కోట్ల మందితో కూడిన దేశాన్ని ఒకే స్వరంలో పాడించడం సాధ్యం కాదు.

ఒక పెద్ద సింఫనీకి ఒకే ఒక కళాకారుడు ఉండడు; వందలాది మంది సంగీతకారులు తమ తమ వాయిద్యాలను వాయిస్తారు. అయినప్పటికీ అందరూ కలసి సంగీతాన్ని సృష్టిస్తారు.

అలాగే, ప్రతి ఒక్కరూ ఒకే పాటను ఒకే విధంగా పాడాలని బలవంతం చేయడం కన్నా, విభిన్న స్వరాల మధ్య సమన్వయాన్ని సాధించడం ముఖ్యం.

రాజ్యాంగం కూడా అదే చెబుతుంది— దేశ బలం దాని వైవిధ్యంలో ఉంది. మన జాతీయత ప్రజలను ఒకే మూసలోకి నెట్టడం ద్వారా కాకుండా, వైవిధ్యాన్ని గౌరవిస్తూ అందరినీ కలుపుకోవడం ద్వారా మరింత అర్థవంతంగా ఉంటుంది.

అంతే తప్ప జాతీయ గేయాన్ని కూడా సంకుచిత రాజకీయ ప్రయోజనాలకు వాడుకోవడం; విద్వేషాలకు, విభజనలకు వేదిక చేయడం విజ్ఞత అనిపించుకోదు.

About the Author

A Aja Sharma

Ppma_guest_author

View All Posts