సెప్టెంబర్ 9 – కాళోజీ జయంతి. తెలంగాణ నేలపై పుట్టిన అనేక మంది కవులు, రచయితలు తమ సాహిత్యంతో తెలుగు భాషకు వన్నె తెచ్చారు.
అయితే సాహిత్యాన్ని ప్రజా ఉద్యమంతో, ప్రజల సమస్యలను తన కలంతో, సామాజిక చైతన్యాన్ని తన జీవితంతో ముడిపెట్టుకున్న అరుదైన ప్రజాకవి కాళోజీ నారాయణరావు. ఆయన కేవలం కవి మాత్రమే కాదు. స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, ప్రజాస్వామ్యవాది, సామాజిక కార్యకర్త, మానవ హక్కుల పరిరక్షకుడు, నిరంకుశ పాలనను ప్రశ్నించిన ధిక్కార స్వరం.
కాళోజీ నారాయణరావు 1914 సెప్టెంబర్ 9న అప్పటి బీజాపూర్ జిల్లాలోని రట్టిహళ్లి గ్రామంలో జన్మించారు. నేడు ఆ ప్రాంతం కర్ణాటకలోని విజయపుర జిల్లాలో ఉంది. ఆయన తల్లి రమా బాయమ్మ కర్ణాటకకు చెందినవారు కాగా, తండ్రి కాళోజీ రంగారావు మహారాష్ట్రకు చెందినవారు.
కుటుంబం తరువాత వరంగల్ సమీపంలోని మడికొండలో స్థిరపడింది. ఆయన అన్న కాళోజీ రామేశ్వరరావు ప్రముఖ ఉర్దూ కవి. అన్నయ్య సాహిత్య ప్రభావం కూడా కాళోజీ వ్యక్తిత్వ వికాసంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది.
చిన్న వయసులోనే ఉద్యమ బాట..
విద్యార్థి దశ నుంచే కాళోజీ సామాజిక, రాజకీయ ఉద్యమాల వైపు ఆకర్షితులయ్యారు. ఆర్య సమాజ ఉద్యమం, గ్రంథాలయ ఉద్యమం, ఆంధ్ర మహాసభ, హైదరాబాద్ స్టేట్ కాంగ్రెస్ వంటి ప్రజా ఉద్యమాలతో ఆయనకు అనుబంధం ఏర్పడింది.
1930ల నుంచే ఆంధ్ర మహాసభ కార్యక్రమాల్లో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. ఆ కాలంలో నిజాం సంస్థానంలో ప్రజలకు రాజకీయ, పౌర హక్కులు పరిమితంగా ఉండేవి.
నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా కాళోజీ నిర్భయంగా నిలబడ్డారు. ఆయన చేసిన, పాల్గొన్న ఉద్యమాల కారణంగా నిజాం పాలనలో జైలు శిక్ష కూడా అనుభవించారు.
భగత్సింగ్ ప్రభావం..
కాళోజీ లోని కవి చాలా చిన్న వయసులోనే మేల్కొన్నాడు. 1931లో భగత్సింగ్ను ఉరితీసిన సంఘటనకు స్పందిస్తూ ఆయన తన తొలి కవితను రచించారు. అంటే కాళోజీ కవిత్వానికి ఆరంభం నుంచే దేశభక్తి, అన్యాయంపై ఆగ్రహం, ప్రజల పట్ల బాధ్యత పునాదులుగా నిలిచాయి.
నిజాం నిరంకుశ పాలన, రజాకార్ల అరాచకాలు, సామాజిక అసమానతలు, ప్రజలపై జరుగుతున్న దోపిడీ లాంటి వన్నీ కాళోజీని తీవ్రంగా కలచివేశాయి. ఆయనకు కవిత్వం కేవలం అందమైన పదాల కూర్పు కాదు.
ప్రజల బాధను చెప్పే సాధనం. అన్యాయాన్ని ప్రశ్నించే ఆయుధం. పాలకులను నిలదీసే అక్షర స్వరం. అందుకే ఆయనను ప్రజలు “ప్రజాకవి”గా గౌరవించారు.
“నా గొడవ” – ప్రజల గొంతుక..
కాళోజీ రచనల్లో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందినది “నా గొడవ”. సమకాలీన రాజకీయ, సామాజిక పరిణామాలపై ఆయన స్పందన ఇందులో కనిపిస్తుంది. ఆయన కవిత్వంలో పాలకులపై విమర్శ, సామాన్య ప్రజల పట్ల అపారమైన అనురాగం కూడా ఉంటుంది. ఆయన కవిత్వం సామాజిక అన్యాయం, అసమానత, నిరంకుశత్వం, అవినీతి వంటి సమస్యలను నేరుగా ప్రశ్నిస్తుంది.
భారత ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక వేదిక కాళోజీ రచనలను సామాజిక సంస్కరణ, తిరుగుబాటు ధైర్యం, ప్రజా సమస్యల పట్ల నిబద్ధతకు ప్రతీకగా పేర్కొంది.
కాళోజీకి తెలుగు మాత్రమే కాకుండా ఉర్దూ, మరాఠీ, కన్నడ, హిందీ, ఇంగ్లిష్ భాషలపై కూడా మంచి పట్టు ఉంది. ఆయన వివిధ భాషల్లో రచనలు చేయడంతో పాటు అనువాదాలు కూడా చేశారు. అందువల్ల ఆయనను ఒక ప్రాంతానికే పరిమితమైన కవిగా కాకుండా భారతీయ బహుభాషా సాహిత్య సంప్రదాయానికి చెందిన ప్రజా మేధావిగా చూడాలి.
స్వాతంత్ర్యం తరువాత కూడా..
1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత కాళోజీ తన పోరాటాన్ని ఆపలేదు. ఎందుకంటే ఆయన దృష్టిలో స్వాతంత్ర్యం అంటే కేవలం విదేశీ పాలకులు వెళ్లిపోవడం కాదు.
ప్రజలకు స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సామాజిక న్యాయం, పౌర హక్కులు లభించాలి. అందుకే స్వాతంత్ర్యం తరువాత కూడా ప్రజా సమస్యలపై ఆయన నిరంతరం స్పందించారు. 1958–60 మధ్య ఆయన ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనమండలి సభ్యుడిగా కూడా పనిచేశారు.
ఆంధ్ర సరస్వత పరిషత్, ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ వంటి సంస్థలతో ఆయనకు అనుబంధం ఉంది. దేశానికి, సాహిత్యానికి, సమాజానికి చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా భారత ప్రభుత్వం 1992లో కాళోజీకి పద్మవిభూషణ్ పురస్కారాన్ని అందించింది.
అయితే ఆయనకు లభించిన పురస్కారాలన్నింటి కంటే “ప్రజాకవి” అనే బిరుదే అత్యంత ప్రియమైనది. ఎందుకంటే అది ఆయనను అధికారాలతో కాదు, ప్రజలతో అనుసంధానించింది.
తెలంగాణ భాషా దినోత్సవం..
తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత కాళోజీ జన్మదినమైన సెప్టెంబర్ 9ను “తెలంగాణ భాషా దినోత్సవం”గా నిర్వహించాలని నిర్ణయించారు.
ఇది కేవలం ఒక కవికి ఇచ్చిన గౌరవం కాదు. తెలంగాణ ప్రజల భాష, యాస, సంస్కృతి, జీవన విధానాలకు ఇచ్చిన గౌరవం.
కాళోజీ సామాన్య ప్రజలు మాట్లాడే భాషను సాహిత్యానికి దగ్గర చేశారు. అందుకే ఆయన రచనలు పండితులకే కాకుండా సామాన్యులకు కూడా చేరువయ్యాయి.
“నా గొడవ” ఎందుకు నేటికీ ప్రాసంగికం?..
కాళోజీ కాలంలో ఉన్న అనేక సమస్యలు రూపం మార్చుకున్నప్పటికీ, అసమానత, పేదరికం, అవినీతి, అధికార దుర్వినియోగం, సామాజిక వివక్ష, పౌర హక్కుల ప్రశ్నలు నేటికీ మన సమాజంలో ఉన్నాయి. అందువల్ల కాళోజీని ఆయన జయంతి రోజున స్మరించుకోవడం అంటే కేవలం ఆయన చిత్రపటానికి పూలమాల వేయడం కాదు. ఆయన ప్రశ్నించిన ప్రశ్నలను మనం మళ్లీ ప్రశ్నించాలి. ఆయన ప్రజల పక్షాన నిలిచినట్టే మనమూ నిలబడాలి. ఆయన నిరంకుశత్వాన్ని ఎదిరించినట్టే అన్యాయాన్ని ఎదిరించాలి. ఆయన భాషను ప్రజల భాషగా మార్చినట్టే ప్రజల గొంతుకకు విలువ ఇవ్వాలి.
చివరి దశ – శరీర దానం..
కాళోజీ 2002 నవంబర్ 13న తన 89వ ఏట కన్నుమూశారు. మరణానంతరం కూడా ఆయన ప్రజాసేవా భావనను కొనసాగించారు. తన శరీరాన్ని కాకతీయ మెడికల్ కాలేజీకి వైద్య పరిశోధన కోసం దానం చేశారు.
ఇది ఆయన జీవిత తత్వానికి అద్దం పడుతుంది. జీవించినంత కాలం ప్రజల కోసం, మరణించిన తరువాత కూడా సమాజం కోసం.
కాళోజీని స్మరించుకోవాల్సింది కేవలం జయంతి వేడుకలలో కాదు. ఆయన ఆలోచనలను నేటి తరానికి పరిచయం చేయడం, ప్రజాస్వామ్య విలువలను కాపాడడం, సామాజిక న్యాయం కోసం నిలబడడం, ప్రజల సమస్యలపై స్పందించడం. ఇవే ఆయనకు నిజమైన నివాళి.
కాళోజీ అంటే ఒక కవి మాత్రమే కాదు. ఒక ఉద్యమం, ఒక ప్రశ్న, ఒక ధిక్కార స్వరం, ఒక ప్రజా చైతన్యం, ప్రజల పక్షాన నిలిచిన ఒక నిబద్ధత. “ప్రజల భాషలో ప్రజల కోసం రాసిన కవి కాళోజీ. ప్రజల మధ్య జీవించి ప్రజల హక్కుల కోసం పోరాడిన యోధుడు కాళోజీ.”
About the Author
