భారత వామపక్ష రాజకీయాల ధ్రువతార జ్యోతి బసు..

ఉన్నత కుటుంబంలో పుట్టి, ఉన్నత విద్య నభ్యసించి, సాధారణ కార్మికులు, ప్రజలతో మమేకమైన ప్రముఖ ప్రజా నాయకులలో జ్యోతి బసు ఒకరు.

23 సంవత్సరాలు ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసినా ఒక్క ఆరోపణ లేని మహోన్నత నాయకుడు.

ప్రతిపక్షం ఆవశ్యకత, ప్రాధాన్యాన్ని నొక్కి చెప్పి ఆచరణలో అమలు చేసిన విశిష్ట వ్యక్తిత్వం వారిది. భిన్నత్వంలో ఏకత్వాన్ని సాధించిన ధీరుడు.

ప్రజాస్వామ్య మార్గంలో సామ్యవాదానికి చిరునామాగా నిలిచిన అసాధారణ నాయకుడు.

భారత రాజకీయ చరిత్రలో కొన్ని పేర్లు కేవలం నాయకులుగానే కాదు, ఒక రాజకీయ సంస్కృతికి ప్రతీకలుగా నిలిచిపోతాయి. అలాంటి అరుదైన నాయకులలో జ్యోతి బసు ఒకరు.

దాదాపు ఐదు దశాబ్దాల పాటు భారత వామపక్ష రాజకీయాలకు మార్గదర్శకుడిగా, ఇరవై మూడు సంవత్సరాలకు పైగా పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రిగా, కార్మిక–రైతు ఉద్యమాలకు అండగా, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతాలను ఆచరణలో పెట్టడానికి కృషి చేసిన మహోన్నత ప్రజానాయకుడు ఆయన.

నిరాడంబర జీవనం, సిద్ధాంతాల పట్ల అచంచల విశ్వాసం, ప్రత్యర్థుల పట్ల కూడా మర్యాద, ప్రజాస్వామ్య విలువల పట్ల గౌరవం, సమాఖ్య వ్యవస్థపై అంకితభావం- ఇవి జ్యోతి బసు వ్యక్తిత్వానికి చిరునామాలు.

అధికారాన్ని వ్యక్తిగత కీర్తి కోసం కాకుండా ప్రజా సంక్షేమానికి వినియోగించాలనే ఆయన రాజకీయ తత్వం భారత రాజకీయ చరిత్రలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించింది.

జననం – బాల్యం..

జ్యోతి బసు(జ్యోతిరీంద్ర బసు) 1914 జూలై 8న కలకత్తా(ప్రస్తుత కోల్‌కతా)లో జన్మించారు.

ఆయన తండ్రి డాక్టర్ నిశికాంత బసు ప్రముఖ వైద్యుడు. తల్లి హేమలతా బసు విద్య, సంస్కారం, సామాజిక బాధ్యతలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చే గృహిణి.

ఆర్థికంగా స్థిరమైన కుటుంబంలో జన్మించినప్పటికీ, చిన్నప్పటి నుంచే సమాజంలోని అసమానతలు ఆయనను ఆలోచింపజేశాయి.

పేదరికం, సామాజిక వివక్ష, వలస పాలన ప్రజలపై చూపుతున్న ప్రభావాన్ని ఆయన చిన్న వయసులోనే గమనించారు. అదే తరువాత ఆయన రాజకీయ ఆలోచనలకు బలమైన పునాది అయింది.

విద్యాభ్యాసం – లండన్‌లో సిద్ధాంతాల వైపు మలుపు..

కలకత్తాలోని సెయింట్ జేవియర్స్ స్కూల్లో చదివిన జ్యోతి బసు, అనంతరం ప్రెసిడెన్సీ కాలేజీలో ఆంగ్ల సాహిత్యంలో పట్టా పొందారు.

1935లో న్యాయ విద్య కోసం ఇంగ్లాండ్ వెళ్లారు. లండన్‌లోని మిడిల్ టెంపుల్‌లో బారిస్టర్ శిక్షణ పొందుతూ, అక్కడి మేధో వాతావరణం ఆయన జీవితాన్ని మలిచింది.

ఆ సమయంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థపై విమర్శలు, కార్మిక ఉద్యమాలు, ఫాసిజం వ్యతిరేక పోరాటాలు ఉధృతంగా సాగుతున్నాయి.

ప్రముఖ రాజకీయ ఆలోచనాపరుడు హెరాల్డ్ లాస్కీ ఉపన్యాసాలు ఆయనపై విశేష ప్రభావం చూపాయి.

అదే సమయంలో మార్క్స్, ఎంగెల్స్, లెనిన్ రచనలను అధ్యయనం చేసి సామ్యవాద సిద్ధాంతాల పట్ల ఆకర్షితులయ్యారు.

భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో పాల్గొంటున్న విదేశీ భారతీయ విద్యార్థులతో ఆయనకు సన్నిహిత సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి.

బ్రిటన్ కమ్యూనిస్టు పార్టీ కార్యకర్తలతో పరిచయం ఆయన రాజకీయ దృక్పథాన్ని మరింత విస్తరించింది.

న్యాయవాదిగా కాదు – ప్రజా నాయకుడిగా..

న్యాయవాదిగా గొప్ప భవిష్యత్తు ఉన్నప్పటికీ, జ్యోతి బసు ఆ మార్గాన్ని ఎంచుకోలేదు.

భారత్‌కు తిరిగి వచ్చిన తరువాత వ్యక్తిగత వృత్తి కంటే ప్రజా జీవితానికే అంకితం కావాలని నిర్ణయించుకున్నారు.

ఆయన నమ్మకం ఒకటే. “సమాజంలో అసమానతలు తొలగాలంటే ప్రజలతో కలిసి పనిచేయాలి. అధికారాన్ని దూరం నుంచి విమర్శించడం కాదు, ప్రజా ఉద్యమాల ద్వారా మార్పు తీసుకురావాలి.” ఈ ఆలోచనే ఆయనను పూర్తికాల కమ్యూనిస్టు కార్యకర్తగా మార్చింది.

కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో ప్రవేశం..

1940లో భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీలో చేరిన జ్యోతి బసు, త్వరలోనే కార్మిక ఉద్యమంలో కీలక నాయకుడిగా ఎదిగారు. అప్పటి బ్రిటిష్ పాలనలో పారిశ్రామిక కార్మికులు దుర్భర పరిస్థితుల్లో పనిచేసేవారు. తక్కువ వేతనాలు, అధిక పని గంటలు, సంక్షేమ సౌకర్యాల లేమి, యూనియన్ హక్కుల నిరాకరణ వంటి సమస్యలు తీవ్రమయ్యాయి.

ఈ పరిస్థితుల్లో జ్యోతి బసు రైల్వే కార్మిక సంఘాలతో అనుబంధం ఏర్పరచుకున్నారు. స్టేషన్లు, లోకో షెడ్లు, వర్క్‌ షాపులు, కార్మిక కాలనీల్లో తిరుగుతూ వారి సమస్యలను తెలుసుకున్నారు. కార్మికులతో నేలమీద కూర్చొని మాట్లాడే నాయకుడిగా పేరు తెచ్చుకున్నారు. త్వరలోనే ఆయన దేశంలోని ప్రముఖ ట్రేడ్ యూనియన్ నాయకులలో ఒకరిగా ఎదిగారు.

ట్రేడ్ యూనియన్ నాయకత్వం..

రైల్వే కార్మిక సంఘాల ఐక్యత కోసం ఆయన విశేషంగా కృషి చేశారు. సమ్మెలు, చర్చలు, చట్టబద్ధ పోరాటాల ద్వారా కార్మికుల హక్కులను సాధించడానికి ఉద్యమాలను నడిపించారు.

జ్యోతి బసు దృష్టిలో ట్రేడ్ యూనియన్ అనేది కేవలం వేతనాల కోసం పోరాడే వేదిక కాదు. అది కార్మికుల్లో చైతన్యం, ఐక్యత, ప్రజాస్వామ్య విలువలను పెంపొందించే పాఠశాల.

ఆయన తరచూ చెప్పే భావన ఏమిటంటే: “సంఘటిత కార్మిక వర్గమే ప్రజాస్వామ్యానికి బలమైన పునాది.”

ప్రజాప్రతినిధిగా తొలి అడుగు..

1946లో బెంగాల్ శాసనసభకు జ్యోతి బసు తొలిసారి ఎన్నికయ్యారు. రైల్వే కార్మికులకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ ఆయన శాసనసభలో ప్రవేశించారు. అక్కడ ఆయన ప్రసంగాలు వాస్తవాల ఆధారంగా, గణాంకాలతో, ప్రజా సమస్యలపై లోతైన అధ్యయనంతో ఉండేవి.

కార్మికులు, రైతులు, పేదల సమస్యలను శాసనసభలో నిర్భయంగా ప్రస్తావించేవారు.

స్వాతంత్ర్యం అనంతరం కమ్యూనిస్టు పార్టీపై నిషేధం విధించిన కాలంలో కూడా ఆయన వెనక్కి తగ్గలేదు. ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలోనే ప్రజల మద్దతుతో మార్పు తీసుకురావాలనే తన నమ్మకాన్ని నిలబెట్టుకున్నారు.

వ్యక్తిత్వం – నిరాడంబరతకు ప్రతిరూపం..

జ్యోతి బసు జీవితమంతా సరళతకు ప్రతీక. అధికారంలో ఉన్నప్పటికీ ఆడంబరాన్ని దూరంగా ఉంచారు. సమయపాలన, క్రమశిక్షణ, విభిన్న అభిప్రాయాలను వినే సంస్కృతి, నిర్ణయం తీసుకునే ముందు సహచరులతో చర్చించడం ఆయన నాయకత్వానికి ప్రత్యేక గుర్తింపును తీసుకొచ్చాయి.

రాజకీయ ప్రత్యర్థులతో కూడా వ్యక్తిగత విభేదాలు పెట్టుకోకుండా, ప్రజాస్వామ్య చర్చల ద్వారానే విభేదాలను పరిష్కరించాలని ఆయన విశ్వసించేవారు.

కార్మిక ఉద్యమాల నుంచి ప్రారంభమైన జ్యోతి బసు రాజకీయ ప్రయాణం, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో వామపక్ష రాజకీయాలను బలపరిచే దిశగా సాగింది.

ఆయనకు అధికారం అంతిమ లక్ష్యం కాదు. సామాజిక న్యాయం, ఆర్థిక సమానత్వం, ప్రజల భాగస్వామ్యంతో కూడిన పరిపాలననే లక్ష్యంగా భావించారు. ఈ సిద్ధాంతాలే తరువాత పశ్చిమ బెంగాల్ రాజకీయాలను మార్చాయి. భారత వామపక్ష ఉద్యమానికి ఆయనను శాశ్వత నాయకుడిగా నిలబెట్టాయి.

సశేషం…

About the Author

The Wire Telugu

View All Posts