భారత వామపక్ష రాజకీయాల ధ్రువతార జ్యోతి బసు – రెండవ భాగం

1946లో శాసనసభలో అడుగుపెట్టిన జ్యోతి బసు, తక్కువ కాలంలోనే పశ్చిమ బెంగాల్‌లో వామపక్ష రాజకీయాలకు ప్రధాన స్వరంగా ఎదిగారు.

ఆయన ప్రసంగాల్లో కార్మికుల బాధలు, రైతుల సమస్యలు, భూస్వామ్య వ్యవస్థలోని అసమానతలు, కేంద్ర–రాష్ట్ర సంబంధాలపై లోతైన విశ్లేషణ కనిపించేది.

సిద్ధాంతాలపై రాజీ పడకుండా, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలోనే మార్పు సాధించాలనే ఆయన నమ్మకం ప్రజల్లో విశ్వాసాన్ని పెంచింది.

ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా గుర్తింపు..

1952, 1957, 1962 ఎన్నికల్లో వరుసగా విజయం సాధించిన జ్యోతి బసు పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభలో వామపక్షాల ప్రధాన నాయకుడిగా నిలిచారు.

ప్రభుత్వ విధానాలపై ఆయన చేసిన విమర్శలు వ్యక్తిగత దూషణలకు దూరంగా, గణాంకాలు, వాస్తవాల ఆధారంగా ఉండేవి.

అధికారాన్ని విమర్శించడం మాత్రమే కాకుండా, ప్రత్యామ్నాయ విధానాలను కూడా ప్రతిపాదించడం ఆయన ప్రత్యేకత.

1967లో పశ్చిమ బెంగాల్‌లో కాంగ్రెసేతర పార్టీల ఐక్య కూటమి యునైటెడ్ ఫ్రంట్ అధికారంలోకి వచ్చింది.

ఈ ప్రభుత్వంలో జ్యోతి బసు ఉప ముఖ్యమంత్రిగా, అలాగే హోం శాఖ బాధ్యతలను నిర్వహించారు.

కార్మిక ఉద్యమాలు, రైతాంగ పోరాటాలు, ప్రజాస్వామ్య హక్కుల పరిరక్షణకు ప్రభుత్వం అండగా ఉండాలని ఆయన కృషి చేశారు.

పోలీసు వ్యవస్థ ప్రజలకు జవాబుదారీగా ఉండాలని, రాజకీయ భిన్నాభిప్రాయాలను అణచివేయడం ప్రజాస్వామ్యానికి విరుద్ధమని ఆయన స్పష్టంగా ప్రకటించారు.

1969లో ఏర్పడిన రెండో యునైటెడ్ ఫ్రంట్ ప్రభుత్వంలో కూడా ఉప ముఖ్యమంత్రిగా కొనసాగారు. అయితే రాజకీయ అస్థిరత కారణంగా ఈ ప్రభుత్వాలు ఎక్కువకాలం నిలవలేదు.

అత్యవసర పరిస్థితి – ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ..

1975లో దేశంలో అత్యవసర పరిస్థితి ప్రకటించబడినప్పుడు, జ్యోతి బసు ప్రజాస్వామ్య హక్కుల పరిరక్షణ స్వరం బలంగా వినిపించారు.

పౌర హక్కులు, పత్రికా స్వేచ్ఛ, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థను కాపాడాల్సిన అవసరాన్ని ఆయన పదే పదే నొక్కి చెప్పారు.

ఈ కాలంలో వామపక్ష పార్టీలకు ప్రజల్లో ఆదరణ మరింత పెరిగింది.

1977 – చరిత్ర సృష్టించిన ఎన్నిక..

1977 శాసనసభ ఎన్నికల్లో లెఫ్ట్ ఫ్రంట్ ఘన విజయం సాధించింది. జ్యోతి బసు పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు.

ఆ తరువాత 1982, 1987, 1991, 1996 ఎన్నికల్లో వరుస విజయాలతో ఆయన ఇరవై మూడు సంవత్సరాల పాటు ముఖ్యమంత్రిగా కొనసాగారు.

భారతదేశ చరిత్రలో ఇది అత్యంత సుదీర్ఘ ముఖ్యమంత్రి పదవీకాలాలలో ఒకటి.

ఇరవై మూడు సంవత్సరాల తర్వాత స్వచ్ఛందంగా ముఖ్యమంత్రి బాధ్యతల నుంచి వైదొలగి మరొకరికి బాధ్యతలను అప్పగించిన ఏకైక ముఖ్యమంత్రిగా చరిత్రలో నిలిచారు.

భూ సంస్కరణల విప్లవం – “ఆపరేషన్ బర్గా”..

జ్యోతి బసు ప్రభుత్వాన్ని దేశవ్యాప్తంగా ప్రత్యేకంగా నిలబెట్టిన సంస్కరణ ఆపరేషన్ బర్గా.

పశ్చిమ బెంగాల్‌లో వేలాది మంది రైతులు ఇతరుల భూములను కౌలుకు సాగు చేసేవారు. వారికి చట్టబద్ధ రక్షణ లేదు. ఎప్పుడైనా భూమి నుంచి పంపివేయబడే పరిస్థితి ఉండేది.

ఆపరేషన్ బర్గా ద్వారా కౌలు రైతుల పేర్లు అధికారికంగా నమోదు చేశారు. వారిని యథేచ్ఛగా భూముల నుంచి తొలగించకుండా చట్టపరమైన రక్షణ కల్పించారు. పంటలో రైతుల వాటాను పెంచారు. గ్రామీణ పేదలకు భూమి పంపిణీ కార్యక్రమాలు చేపట్టారు.

ఈ సంస్కరణల వల్ల లక్షలాది కౌలు రైతులు ప్రయోజనం పొందారు. గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో స్థిరత్వం పెరిగింది. భూ సంస్కరణల విషయంలో పశ్చిమ బెంగాల్ దేశానికి ఆదర్శంగా నిలిచింది.

పంచాయతీరాజ్‌కు కొత్త దిశ..

జ్యోతి బసు ప్రభుత్వం అధికార వికేంద్రీకరణకు అత్యంత ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. గ్రామ పంచాయతీలు, మండల స్థాయి సంస్థలు, జిల్లా పరిషత్తులకు ఆర్థిక, పరిపాలనా అధికారాలు బదిలీ చేశారు. స్థానిక అవసరాలపై స్థానిక ప్రజలే నిర్ణయాలు తీసుకునే విధానాన్ని బలోపేతం చేశారు. ఈ నమూనా తరువాత దేశంలోని ఇతర రాష్ట్రాల పంచాయతీరాజ్ సంస్కరణలపై కూడా ప్రభావం చూపింది.

రైతు – కార్మిక సంక్షేమం..

జ్యోతి బసు ప్రభుత్వ విధానాల్లో రైతు, కార్మిక సంక్షేమానికి ప్రాధాన్యం ఉండేది. వ్యవసాయ ఉత్పత్తి పెంపు, సాగునీటి సదుపాయాల విస్తరణ, గ్రామీణ రుణ సౌకర్యాల పెంపు, వ్యవసాయ సహకార సంఘాల బలోపేతం, కార్మిక హక్కుల పరిరక్షణ, కనీస వేతనాల అమలు లాంటి చర్యలు అమలు చేశారు.

దీని ఫలితంగా ఒక దశలో పశ్చిమ బెంగాల్ వ్యవసాయ ఉత్పత్తి గణనీయంగా పెరిగింది. ముఖ్యంగా వరి ఉత్పత్తిలో రాష్ట్రం ముందంజలో నిలిచింది.

పరిపాలనా శైలి..

జ్యోతి బసు నిర్ణయాలు తీసుకునే ముందు మంత్రివర్గ సహచరులు, పార్టీ నాయకులు, అధికారులు, ప్రజా ప్రతినిధులతో విస్తృతంగా చర్చించేవారు. ఆయన పరిపాలనలో వ్యక్తిగత ప్రచారం కంటే సమిష్టి నిర్ణయాలకు ప్రాధాన్యం ఉండేది. ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయం ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండేలా ప్రయత్నించారు.

జ్యోతి బసు ప్రభుత్వంపై విమర్శలు కూడా లేకపోలేదు. కార్మిక సంఘాల ప్రభావం ఎక్కువ కావడంతో కొన్ని పరిశ్రమలు ఇతర రాష్ట్రాలకు వెళ్లిపోయాయని విమర్శకులు పేర్కొన్నారు.

పారిశ్రామిక పెట్టుబడులు తగ్గడం, యువతకు ఉపాధి అవకాశాలు పరిమితం కావడం లాంటి అంశాలపై కూడా చర్చ జరిగింది.

అయితే, భూ సంస్కరణలు, గ్రామీణ ప్రజాస్వామ్యం, పేదల సంక్షేమంలో ఆయన ప్రభుత్వం సాధించిన విజయాలను రాజకీయ ప్రత్యర్థులు కూడా పూర్తిగా నిరాకరించలేకపోయారు.

సశేషం..

About the Author

The Wire Telugu

View All Posts