ఏదైనా ఒక దేశం తీసుకొచ్చే ప్రగతిశీల చట్టాల అసలైన విజయం సమాజంలో వెనుకబడిన వారిపై ఆ చట్టాన్ని ఎలా ప్రయోగిస్తున్నారనే దానిపై కాకుండా- సమాజంలో ఎంతో శక్తివంతులు, రాజకీయ అండదండలు ఉన్నవారిని ఎదుర్కొనేటప్పుడు ఆ చట్టం ఎంతటి ధైర్యాన్ని, నిష్పక్షపాతాన్ని ప్రదర్శిస్తుందనే దానిపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.
2026 మేలో, కేంద్ర సహాయ మంత్రి బండి సంజయ్ కుమార్ కుమారుడైన బండి సాయి భగీరథ్ను ‘బాలల లైంగిక నేరాల నిరోధక చట్టం’(పోక్సో), భారతీయ న్యాయ సంహిత(బీఎన్ఎస్) నిబంధనల ప్రకారం అరెస్టు చేసి, 14 రోజుల జ్యుడీషియల్ రిమాండ్కు తరలించడం భారతదేశంలో బాలల రక్షణ వ్యవస్థకు ఒక పెద్ద పరీక్షగా మారింది.
17 ఏళ్ల మైనర్ బాలికపై లైంగిక వేధింపులు, దాడికి పాల్పడినట్టు వచ్చిన ఆరోపణలు దేశవ్యాప్తంగా తీవ్ర సంచలనం సృష్టించాయి.
ఈ కేసులో నిందితుడికి ముందస్తు అరెస్టు నుంచి తాత్కాలిక రక్షణ కల్పించడానికి తెలంగాణ హై కోర్ట్ నిరాకరించడం ద్వారా, రాజకీయ పరపతి లేదా అధికార బలం అనేది బాలల రక్షణ కోసం రూపొందించబడిన చట్టాలను బలహీనపరచలేదనే స్పష్టమైన సందేశాన్ని ఇచ్చింది.
సమాజంలో ఉన్నత వర్గాల వారు ఇలాంటి చట్టాల పరిధిలోకి వచ్చినప్పుడు, ఎఫ్ఐఆర్ నమోదు నుంచి తీర్పు వచ్చే వరకు వ్యవస్థ ఎలాంటి రాజకీయ ప్రభావాలకు లోనవకుండా నిష్పక్షపాతంగా పనిచేయగలదా లేదా అనే అంశంపైనే చట్టం ఉనికి ఆధారపడి ఉంటుంది.
పోక్సో నేపథ్యం..
ప్రస్తుత పరిస్థితుల వెనుక ఉన్న తీవ్రతను, చట్టం ప్రాధాన్యతను అర్థం చేసుకోవాలంటే- 2012లో ఈ ప్రత్యేక చట్టం రాకముందు ఉన్న లోపాలను ఒకసారి పరిశీలించాలి.
ఒక శతాబ్దానికి పైగా, బాలలపై జరిగే లైంగిక నేరాలను 1860 నాటి భారతీయ శిక్షా స్మృతి(ఐపీసీ) ప్రకారమే విచారించేవారు.
ఈ పాత విధానంలో పిల్లలను కూడా పెద్దల మాదిరిగానే ఒకే కోణంలో చూడటం వల్ల అనేక చట్టపరమైన లోపాలు వచ్చేవి.
పాత ఐపీసీ సెక్షన్ 375లో అత్యాచారానికి సంబంధించిన నిర్వచనం చాలా పరిమితంగా ఉండేది.
డిజిటల్ చొరబాటు లేదా ఇతర వస్తువుల ద్వారా జరిగే ఘోరమైన లైంగిక దాడులను ఈ చట్టం పరిగణనలోకి తీసుకోలేదు.
దీనివల్ల అలాంటి తీవ్రమైన నేరాలను కూడా కేవలం ‘స్త్రీ శీలానికి భంగం కలిగించడం’ వంటి తక్కువ సెక్షన్ 354 కింద మార్చి, నిందితులకు సులభంగా బెయిల్ లభించేలా చేసేవారు.
అంతేకాకుండా, పాత చట్టాలు లింగ వివక్షతో కూడి ఉండేవి. లైంగిక వేధింపులకు గురయ్యే చిన్న పిల్లలకు ఇవి ఎలాంటి రక్షణ కల్పించలేదు.
అందువల్ల ప్రాసిక్యూషన్ కేవలం సెక్షన్ 377 పైనే ఆధారపడవలసి వచ్చేది. ఇది బాధితుడికి రక్షణ కల్పించడం కంటే నేరాన్ని నిరూపించడానికే ప్రాధాన్యత ఇచ్చేది.
పైగా, బహిరంగ కోర్టులలో పిల్లలను పెద్దల సమక్షంలో తీవ్రమైన ప్రశ్నలతో వేధించడం వల్ల వారు మరింత మానసిక క్షోభకు గురయ్యేవారు.
ఇది బాధితుల కుటుంబాలు న్యాయం కోసం ముందుకు రాకుండా అడ్డుకునేది.
చట్టం ఆవిర్భావం- నిబంధనలు..
ఈ నేపథ్యంలో, 1992లో ఐక్యరాజ్యసమితి బాలల హక్కుల సదస్సు(యూఎన్సీఆర్సీ) తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. దీని ద్వారా- లా కమిషన్ చారిత్రాత్మక 172వ నివేదిక ఆధారంగా, భారత పార్లమెంటు పోక్సో చట్టాన్ని రూపొందించింది. 2012 నవంబర్ 14 నుంచి అధికారికంగా ఈ చట్టం అమలులోకి వచ్చింది.
ఈ ప్రత్యేక చట్టం పాత విచారణ పద్ధతిని పూర్తిగా మార్చి, పిల్లల మానసిక స్థితికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చే సరికొత్త విధానాన్ని తీసుకొచ్చింది.
పిల్లలకు ఉండే ప్రత్యేక మానసిక, శారీరక బలహీనతలను గుర్తించి, వారికి ప్రత్యేక రక్షణ కల్పించడమే ఈ చట్టం ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.
ఈ చట్టంలోని సెక్షన్ 29, 30 ప్రకారం- నేరానికి సంబంధించిన ప్రాథమిక ఆధారాలను ప్రాసిక్యూషన్ కోర్టు ముందు ఉంచినట్లయితే, నిందితుడే తప్పు చేశాడనే చట్టపరమైన ఊహను కోర్టు చేస్తుంది.
దీనివల్ల నిందితుడే తాను నిర్దోషినని నిరూపించుకోవలసి ఉంటుంది. ఈ ప్రక్రియ నేరస్థులు చట్టపరమైన లొసుగుల నుంచి తప్పించుకోకుండా అడ్డుకట్ట వేసింది.
చట్టం కల్పించే రాజీలేని రక్షణలు..
18 సంవత్సరాల లోపు పిల్లలకు ఈ చట్టం కల్పించే రక్షణలు చాలా బలమైనవి, రాజీలేనివి.
మొదటిది: ఈ చట్టం 18 సంవత్సరాల వయస్సును స్పష్టమైన పరిమితిగా నిర్ణయించింది. మైనర్ పిల్లలు లైంగిక చర్యకు సమ్మతి తెలపడానికి చట్టబద్ధంగా అర్హులు కాదని, అందువల్ల పిల్లల ఇష్టపూర్వకంగానే ఇది జరిగిందనే వాదనకు చట్టంలో తావులేదని స్పష్టం చేసింది.
రెండవది: ఈ చట్టం బాలురకు, బాలికలకు సమానమైన రక్షణను కల్పిస్తూ పూర్తి లింగ సమతుల్యతను పాటించింది.
మూడవది: సెక్షన్ 19 ప్రకారం పిల్లలపై జరిగే వేధింపులను ఉపాధ్యాయులు, వైద్యులు లేదా పొరుగువారు ఎవరైనా గుర్తిస్తే వెంటనే అధికారులకు నివేదించడాన్ని తప్పనిసరి చేసింది.
అలా సమాచారం ఇవ్వడంలో విఫలమైతే అది కూడా నేరంగా పరిగణించబడుతుంది.
నాలుగవది: విచారణ సమయంలో పిల్లలు భయాందోళనలకు గురికాకుండా ఉండేందుకు ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి. పోలీసు అధికారులు సాధారణ దుస్తులలోనే పిల్లలను విచారించాలి, కోర్టు విచారణలు రహస్యంగా(ఇన్-కెమెరా) జరగాలి.
అంతేకాకుండా, పిల్లలు నిందితుడిని నేరుగా ఎదుర్కొనే అవసరం లేకుండా సాక్ష్యం చెప్పేలా ఏర్పాట్లు చేయాలి.
గణాంకాలు ఏం చెబుతున్నాయి?
2012లో ఈ చట్టం అమల్లోకి వచ్చినప్పటి నుంచి 2026 మే వరకు ఉన్న గణాంకాలను పరిశీలిస్తే- ప్రజలలో అవగాహన పెరిగినప్పటికీ, రాష్ట్రాల మధ్య అమలు తీరులో తీవ్రమైన వ్యత్యాసాలు ఉన్నట్లు స్పష్టమవుతోంది.
దేశవ్యాప్తంగా కేసుల నమోదు క్రమంగా పెరుగుతూ- ఏటా 67,694 కేసులకు చేరుకుంది.
ఇది పిల్లలపై జరిగే మొత్తం నేరాలలో 38 శాతానికి పైగా ఉంది. ఈ పెరుగుదల నేరాల తీవ్రత పెరగడం వల్ల కాకుండా, చట్టంపై ప్రజల్లో నమ్మకం పెరిగి కేసులు ఎక్కువగా నమోదు కావడం వల్లేనని నిపుణులు చెబుతున్నారు.
ప్రాంతాల వారీగా చూస్తే ఉత్తర, దక్షిణ భారతదేశం మధ్య స్పష్టమైన తేడాలు ఉన్నాయి.
మధ్యప్రదేశ్, ఉత్తరప్రదేశ్ వంటి ఉత్తర రాష్ట్రాలలో కేసుల సంఖ్య చాలా ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల అక్కడి దర్యాప్తు వ్యవస్థలపై తీవ్రమైన ఒత్తిడి పడుతోంది.
అంతేకాకుండా, కేసులు ముగియడానికి చాలా సమయం పడుతోంది.
దీనికి విరుద్ధంగా, దక్షిణ రాష్ట్రాలలో కేసుల నమోదు వ్యవస్థలు మెరుగ్గా ఉన్నప్పటికీ, తుది తీర్పులలో శిక్షలు ఖరారు కావడంలో కొన్ని సవాళ్లు ఎదురవుతున్నాయి.
పోలీసుల పనితీరును అంచనా వేయడానికి చార్జ్షీట్ దాఖలు రేటు అత్యంత ముఖ్యమైనది. దేశవ్యాప్తంగా సగటు చార్జ్షీట్ దాఖలు రేటు 64.3 శాతంగా ఉంది.
ఈ విషయంలో రాష్ట్రాల మధ్య చాలా వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయి.
తమిళనాడు 93.7 శాతం చార్జ్షీట్ రేటుతో దేశంలోనే అగ్రస్థానంలో ఉండగా- ఆంధ్రప్రదేశ్ 91.3 శాతంతో రెండవ స్థానంలో ఉంది.
అంటే ఈ రాష్ట్రాల్లో నమోదైన ప్రతి ఫిర్యాదును పోలీసులు సమగ్రంగా దర్యాప్తు చేసి కోర్టు ముందు ఉంచుతున్నారు.
అయితే, ఢిల్లీ కేవలం 31.7 శాతంతో అతి తక్కువ స్థానంలో ఉండగా; హర్యానా 39.6 శాతంతో వెనుకబడి ఉంది. చార్జ్షీట్లు ఎక్కువగా దాఖలైనంత మాత్రాన కోర్టులలో శిక్షలు పడతాయనేది వాస్తవం కాదు.
దేశవ్యాప్తంగా పోక్సో కేసులలో శిక్షల శాతం కేవలం 25 నుంచి 35 శాతం మధ్యనే ఉంటోంది.
ఈ విభాగంలో మేఘాలయ రాష్ట్రం 45 నుంచి 58.5 శాతంతో దేశంలోనే అత్యధిక శిక్షల రేటును కలిగి ఉంది.
ఇందుకు అక్కడి సమాజం ఇచ్చే మద్దతు, ప్రాసిక్యూషన్ చొరవ ప్రధాన కారణాలు. దీనికి భిన్నంగా, ఆంధ్రప్రదేశ్లో శిక్షల శాతం అత్యంత తక్కువగా 3.97 నుంచి 5.19 శాతం మధ్య మాత్రమే ఉంటోంది.
కోర్టు విచారణల్లో జరిగే ఆలస్యం వల్ల సాక్షులు తిరగబడటం లేదా బాధితుల కుటుంబాలు కోర్టు వెలుపల ఆర్థిక లేదా సామాజిక ఒత్తిళ్లతో రాజీ పడటం ఇందుకు కారణాలుగా మారుతున్నాయి.
సవరణలు – మార్పులు..
మారుతున్న నేరాల సరళిని అడ్డుకోవడానికి పార్లమెంటు ఈ చట్టానికి కాలక్రమేణా కీలకమైన సవరణలను చేసింది.
2019 సవరణ ద్వారా తీవ్రమైన లైంగిక దాడులకు పాల్పడే వారికి మరణశిక్షను విధించే నిబంధనను తెచ్చారు. కనీస జైలు శిక్షను 7 ఏళ్ల నుంచి 10 ఏళ్లకు పెంచారు.
డిజిటల్ మాధ్యమాలలో పిల్లల లైంగిక చిత్రాలను ఉంచడం లేదా నిల్వ చేయడాన్ని నేరంగా పరిగణించారు. 2024 జూలైలో భారతీయ న్యాయ సంహిత అమలులోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ చట్టాన్ని డిజిటల్ యుగానికి అనుగుణంగా మార్చారు.
ప్రస్తుతం ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ ద్వారా సృష్టించే డీప్ఫేక్లు, ఆన్లైన్ వేధింపులతోపాటు డిజిటల్ దోపిడీల నుంచి పిల్లలను రక్షించేలా మరిన్ని కఠినమైన నిబంధనలను చేర్చారు.
ఈ చట్టపరమైన మార్పులకు భారత సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పులు మరింత బలాన్ని చేకూర్చాయి.
చారిత్రాత్మక ‘ఇండిపెండెంట్ థాట్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (2017)’ కేసులో, 15 నుంచి 17 సంవత్సరాల మధ్య ఉన్న మైనర్ భార్యలతో భర్తలు జరిపే లైంగిక చర్యలను అత్యాచారంగా పరిగణించాలంటూ సుప్రీంకోర్టు తీర్పునిచ్చింది.
బాల్య వివాహం చేసుకున్నంత మాత్రాన ఒక బాలిక తన హక్కులను కోల్పోదని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.
అదేవిధంగా, 2021 నాటి ‘అటార్నీ జనరల్ వర్సెస్ సతీష్’ కేసులో(ది స్కిన్-టు-స్కిన్ కేసు), బట్టలపై నుంచి తాకడం వల్ల అది లైంగిక దాడి కిందకు రాదన్న బొంబాయి హైకోర్టు తీర్పును సుప్రీంకోర్టు తీవ్రంగా తప్పుపట్టింది.
చట్టంలో ముఖ్యంగా కావలసింది నేరస్థుడి ‘లైంగిక ఉద్దేశ్యం’ మాత్రమేనని, దుస్తులు అనేవి నేరస్థుడికి రక్షణ కవచాలుగా మారకూడదని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.
వ్యవస్థల నిష్పక్షపాత విధానం..
బండి భగీరథ్ కేసు వంటి ఉన్నత స్థాయి విచారణలు మనకు స్పష్టం చేస్తున్నదేమిటంటే- పోక్సో చట్టం విజయం దాన్ని అమలు చేసే వ్యవస్థల నిష్పక్షపాత విధానంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.
రాజకీయ ఒత్తిళ్లు లేదా ధన బలం ముందు చట్టం లొంగిపోతే, న్యాయ వ్యవస్థపై ప్రజలకు నమ్మకం పోతుంది.
పిల్లల భద్రతను కాపాడటానికి, పోలీసు వ్యవస్థను రాజకీయ జోక్యం నుంచి పూర్తిగా దూరం చేయాలి.
ప్రతి పోలీసు విభాగంలో ఇలాంటి కేసుల కోసం స్వతంత్ర బాలల రక్షణ విభాగాలను ఏర్పాటు చేయాలి.
ఎఫ్ఐఆర్ నమోదైన 30 రోజుల్లోనే చార్జ్షీట్ దాఖలు చేయడం, వైద్య- ఫోరెన్సిక్ ఆధారాలను సేకరించడం తప్పనిసరి చేయాలి. అప్పుడే సాక్ష్యాలను తారుమారు చేసే అవకాశం ఉండదు.
ప్రత్యేక పబ్లిక్ ప్రాసిక్యూటర్ల సంఖ్యను పెంచడంతోపాటు ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టులను బలోపేతం చేయడం ద్వారా కేసుల విచారణ త్వరగా ముగిసేలా చూడాలి.
అధికారాన్ని, రాజకీయాన్ని దర్యాప్తు నుంచి వేరు చేసి, బాధితులకు అనుకూలంగా చట్టాన్ని నిటారుగా నిలబెట్టినప్పుడే పోక్సో చట్టం ప్రతి బిడ్డకు నిజమైన రక్షణ కవచంగా మారుతుంది.
About the Author
Discover more from The Wire Telugu
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
